Khăn đội đầu - nét đẹp văn hóa của phụ nữ Chăm

Trên vùng đất nắng gió Khánh Hòa, nơi khí hậu khô nóng gần như quanh năm, chiếc khăn đội đầu từ lâu đã trở thành vật dụng quen thuộc gắn liền với đời sống của phụ nữ Chăm. Không chỉ để che nắng, chắn gió, giữ mái tóc gọn gàng, khăn đội đầu còn là biểu tượng của sự đoan trang, kín đáo và là dấu hiệu nhận biết tôn giáo của phụ nữ Chăm.

Vật dụng gắn liền với đời sống

Do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nhiều gió và bụi, phụ nữ Chăm khi ra ngoài thường đội khăn để bảo vệ sức khỏe và mái tóc. Theo thời gian, chiếc khăn đội đầu không chỉ mang ý nghĩa sinh hoạt mà còn trở thành một phần của trang phục truyền thống, thể hiện nét đẹp dịu dàng, nền nã của người phụ nữ. Đặc biệt, nhìn vào chiếc khăn đội đầu, người ta có thể nhận biết người phụ nữ thuộc cộng đồng Chăm theo tôn giáo nào. Đây là nét văn hóa rất riêng của người Chăm mà không phải cộng đồng nào cũng có.

Thiếu nữ Chăm duyên dáng, rạng rỡ với chiếc khăn đội đầu.

Phụ nữ Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni thường đội khăn choàng trắng gọi là akhan mbram. Đây là loại khăn dài, do phụ nữ tự dệt trên khung cửi truyền thống. Khăn thường có màu trắng, hai diềm được trang trí hoa văn cổ như hình mắt gà, dây leo, hình thoi, hoa văn kỷ hà... với màu vàng hoặc xanh trên nền đỏ hoặc nâu. Hai đầu khăn được xe sợi và thắt nút tạo tua, gọi là bruei baoh raluai. Khi đội, người phụ nữ xếp gọn khăn trên đầu, thả hai đầu khăn xuống phía sau che gáy. Cách đội này gọi là Crah be. Vào mùa lạnh, khăn còn được dùng để trùm đầu và choàng vai giữ ấm. Trong các nghi lễ tôn giáo, phụ nữ Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni dùng khăn mbram choàng bên ngoài trang phục khi hành lễ.

Trong khi đó, phụ nữ Chăm theo đạo Bàlamôn sử dụng loại khăn ngắn hơn gọi là akhan haluh. Khăn có hình chữ nhật, kích thước nhỏ hơn khăn mbram, thường màu trắng, hai đầu khăn thêu các đường chỉ màu song song. Khi đội, người ta gấp khăn theo đường chéo, che nửa đầu phía sau, rồi buộc hai đầu khăn phía trước trán. Cách đội này gọi là Ikak akaok. Trong các nghi lễ, phụ nữ Chăm theo đạo Bàlamôn còn dùng khăn haluh thắt ngang lưng trước khi làm lễ bái.

Chiếc khăn đi vào dân ca Chăm

Chiếc khăn đội đầu không chỉ là một phần của trang phục mà còn đi vào dân ca, thể hiện tình cảm và đời sống tinh thần của người Chăm. Trong dân gian có câu hát nói về tình yêu đôi lứa khác tôn giáo:

Akhan haluh ba tuei akhan mbram

Duei mai matham Cam thaong Bini

Cam thaong Bini hu min

Thei lac o khin duis nan nyu ndua

Dịch nghĩa:

Khăn haluh cùng với khăn mbram

Kéo về đắp chung Chăm với Bàni

Chăm với Bàni được thôi

Ai bảo không được tội người ấy mang!

Chiếc khăn truyền thống của phụ nữ Chăm.

Câu hát thể hiện khát vọng vượt qua rào cản tôn giáo để đến với tình yêu, đồng thời cho thấy chiếc khăn không chỉ là vật dụng mà còn mang ý nghĩa văn hóa, xã hội sâu sắc.

Ngày nay, dù cuộc sống đã có nhiều thay đổi song ở nhiều làng Chăm tại Khánh Hòa, phụ nữ vẫn giữ thói quen đội khăn trong sinh hoạt và lễ hội. Chiếc khăn đội đầu vì thế không chỉ là một phần của trang phục truyền thống mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa, sự dịu dàng và đức hạnh của phụ nữ Chăm. Giữ gìn chiếc khăn đội đầu cũng chính là giữ gìn một phần văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm qua bao thế hệ.

SƠN CA