Khẩn cấp chống dịch ở TP.HCM, dựng 'hàng rào' ngăn EV71

Số ca tay chân miệng ở phía Nam đang tăng cao. Ảnh: Duy Hiệu

Trước diễn biến xấu của dịch bệnh tay chân miệng ở phía Nam, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cùng đoàn công tác kiểm tra công tác phòng, chống dịch tại TP.HCM.

Bên cạnh số ca tăng thẳng đứng, yếu tố đáng lo ngại hơn là sự xuất hiện trở lại của chủng virus Enterovirus 71 (EV71). Đây là tác nhân có độc lực cao, dễ gây biến chứng thần kinh và có thể dẫn đến không qua khỏi ở trẻ nhỏ nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Nguy cơ bỏ sót ca nặng do biểu hiện không điển hình

Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, trong 3 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận khoảng 25.000 ca mắc tay chân miệng. Riêng khu vực phía Nam chiếm hơn 18.000 ca, tương đương khoảng 72% tổng số ca bệnh trên toàn quốc. Đây là tỷ lệ cao, phản ánh mức độ lưu hành mạnh của dịch tại khu vực đông dân cư.

Trong khi đó, theo Viện Pasteur TP.HCM, tính đến tuần thứ 12, khu vực phía Nam ghi nhận hơn 17.000 ca mắc và 8 trường hợp không qua khỏi. Trong đó, TP.HCM có 4 ca, các địa phương còn lại gồm Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang mỗi nơi ghi nhận một ca.

Báo cáo tại buổi làm việc, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết rong 11 tuần đầu năm, TP.HCM đã ghi nhận hơn 7.000 ca mắc, tăng khoảng 240% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, các ca nặng từ độ 2B trở lên chiếm khoảng 1,3%.

Đáng chú ý, hệ thống giám sát dịch tễ đã phát hiện sự xuất hiện trở lại của EV71 trong những tuần gần đây. Trước đó, vào cuối năm 2025, dù số ca tăng cao nhưng không ghi nhận chủng virus này, mà chủ yếu là Coxsackie và các enterovirus khác.

Phụ huynh đưa trẻ đi khám bệnh tại Bệnh viện Nhi đồng 1. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo bác sĩ Châu, EV71 là tác nhân nguy hiểm nhất trong các loại virus gây tay chân miệng, do có thể gây biến chứng thần kinh nặng, diễn tiến nhanh và khó kiểm soát. Sự trở lại của chủng virus này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các ca bệnh nặng trong thời gian tới.

Bên cạnh yếu tố dịch tễ, một vấn đề đáng lưu ý là nguy cơ bỏ sót các ca bệnh nặng do biểu hiện lâm sàng không điển hình.

Theo báo cáo của bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, thời gian qua số ca nhập viện có xu hướng tăng, nhưng tỷ lệ bệnh nhân điều trị đúng tuyến chỉ khoảng 54%. Điều này cho thấy còn nhiều trường hợp từ các địa phương khác chuyển lên, phản ánh hạn chế về năng lực điều trị tại tuyến dưới.

Qua giám sát, ngành y tế ghi nhận nhiều trường hợp chẩn đoán ban đầu chưa chính xác. Một số trẻ có tổn thương da không điển hình, dễ bị nhầm với viêm da cơ địa. Khi bệnh diễn tiến nặng hơn, mới xác định là tay chân miệng.

Tương tự, có những trường hợp trẻ nhập viện với triệu chứng hô hấp như khò khè, dễ bị chẩn đoán nhầm là bệnh lý hô hấp. Tuy nhiên, sau khi theo dõi thấy các dấu hiệu bất thường về tri giác, nhịp thở và tim mạch, các bác sĩ mới xác định nguyên nhân là tay chân miệng.

"Những tình huống này cho thấy bệnh có thể biểu hiện đa dạng, không chỉ qua đường tiêu hóa mà còn liên quan đến nhiều cơ quan khác. Nếu không được phát hiện sớm, nguy cơ chuyển nặng và không qua khỏi là rất lớn", bác sĩ Tiến nói.

Một trường hợp điển hình được ghi nhận là bệnh nhi chuyển từ một bệnh viện tuyến tỉnh lên trong tình trạng mạch và huyết áp gần như bằng 0, tổn thương tim nghiêm trọng. Dù được hồi sức tích cực, lọc máu và điều trị kéo dài hai tuần, bệnh nhi vẫn bị tổn thương não nặng và không qua khỏi.

Bác sĩ Tiến cho rằng nếu được xử trí kịp thời ngay tại tuyến dưới, cơ hội cứu sống có thể cao hơn. Điều này cho thấy vai trò then chốt của việc phát hiện sớm và điều trị tại chỗ.

Thiếu thuốc vẫn là nỗi lo

Bên cạnh năng lực điều trị, bác sĩ Tiến cũng cho hay nhiều ca bệnh nặng phải chuyển lên tuyến trên không phải do yếu tố chuyên môn, mà do thiếu thuốc hoặc thiếu trang thiết bị. Trong đó, globulin miễn dịch (IVIG) là thuốc quan trọng trong điều trị biến chứng nặng nhưng vẫn còn thiếu tại một số địa phương.

Tại TP.HCM, các bệnh viện đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung IVIG từ nhiều hãng khác nhau để đảm bảo sẵn sàng điều trị. Ngoài ra, các thuốc hỗ trợ như Milrinone, Phenobarbital đường tĩnh mạch cũng được dự trữ đầy đủ nhằm kiểm soát triệu chứng, đặc biệt trong giai đoạn sớm.

"Đối với các ca nặng, việc xử trí tại chỗ là yếu tố quyết định", bác sĩ Tiến nhấn mạnh.

Nếu có đủ nguồn lực và được hỗ trợ chuyên môn từ xa, tuyến dưới hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả. Ngược lại, việc chuyển viện trong bối cảnh bệnh diễn tiến nhanh có thể khiến bệnh nhân mất “thời gian vàng”.

Thời gian qua, các bệnh viện tuyến trên tại TP.HCM đã tích cực hỗ trợ chuyên môn cho các địa phương thông qua hội chẩn từ xa, nhóm trao đổi chuyên môn qua các nền tảng trực tuyến như Zalo, Viber. Nhiều ca bệnh nặng tại địa phương đã được điều trị thành công nhờ sự phối hợp này.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương kiểm tra công tác chống dịch tại Bệnh viện Nhi đồng 2. Ảnh: P.T.

Tuy nhiên, tại một số vùng sâu, vùng xa, khoảng cách địa lý vẫn là rào cản lớn, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điều trị kịp thời.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đặt vấn đề: Mặc dù các biện pháp phòng chống đã được triển khai hàng năm, số ca bệnh vẫn gia tăng. Do đó, cần làm rõ các giải pháp mới trong bối cảnh EV71 quay trở lại và có xu hướng chiếm ưu thế.

TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Cục phó Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết cần đặc biệt chú trọng công tác phát hiện sớm ca bệnh. Thực tế cho thấy vẫn còn trường hợp không được phát hiện kịp thời tại tuyến cơ sở.

Đáng chú ý, có trường hợp gia đình bệnh nhi lại phát hiện dấu hiệu bất thường sớm hơn nhân viên y tế. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của truyền thông trong nâng cao nhận thức cộng đồng.

Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt tuyến huyện và phòng khám tư nhân, phải nâng cao cảnh giác, phân loại đúng bệnh nhân, nhận diện sớm dấu hiệu chuyển nặng để xử trí kịp thời.

Bên cạnh đó, các bệnh viện cần tổ chức tập huấn lại cho đội ngũ y tế, phổ biến rộng rãi các hướng dẫn chuyên môn, đảm bảo không bỏ sót ca bệnh.

Về cung ứng thuốc, các địa phương phải chủ động xây dựng kế hoạch dự trữ, tránh tình trạng chuyển bệnh nhân do thiếu thuốc. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế, đảm bảo cách ly bệnh nhân, tránh lây nhiễm chéo.

Ngoài ra, công tác báo cáo dịch phải được thực hiện nghiêm túc, kịp thời thông báo cho CDC và trạm y tế để xử lý ổ dịch ngay từ đầu.

Nguyễn Thuận