Khám phá những căn hầm đặc biệt dưới lòng Hoàng Thành Thăng Long

Video: Cận cảnh những căn hầm đặc biệt trong lòng Hoàng Thành Thăng Long

Hoàng thành Thăng Long (phường Ba Đình, Hà Nội) là Di sản văn hóa thế giới, lưu giữ dấu tích của nhiều công trình kiến trúc qua các thời kỳ lịch sử. Không chỉ có cung điện, lầu gác, khu di sản còn sở hữu hệ thống hầm ngầm từng là nơi làm việc, chỉ huy của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và các cơ quan quân đội trong thời kỳ chiến tranh.

Trong số đó, Hầm Cơ yếu là công trình đặc biệt, đóng vai trò bảo đảm thông tin liên lạc cho Tổng Hành dinh Quân đội Nhân dân Việt Nam trong những năm chiến tranh. Công trình lần đầu mở cửa đón công chúng nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 năm 2025.

Hầm Cơ yếu được khởi công ngày 10/2/1966 và hoàn thành sau hơn 4 tháng, với diện tích 37,2m².

Công trình được sử dụng với cường độ cao, đặc biệt trong tháng 12/1972, khi Hà Nội hứng chịu những đợt không kích dữ dội của không quân Mỹ.

Trong chiến tranh, nơi đây đảm nhiệm việc tiếp nhận, giải mã và chuyển các điện mật từ chiến trường tới Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương.

Nhờ đó, mệnh lệnh và thông tin chỉ đạo từ Tổng Hành dinh Quân đội Nhân dân Việt Nam được truyền đi liên tục, kịp thời đến các chiến trường.

Không gian hầm hiện trưng bày nhiều tư liệu về cán bộ, chiến sĩ từng làm việc tại đây, cùng các bức điện mật.

Các hiện vật như điện mật đi, bìa sa tô (mã khóa), cặp tài liệu, cục chặn ghi tên cán bộ... cũng được trưng bày, giúp du khách hình dung rõ hơn về công việc đặc biệt trong lòng đất thời chiến.

Bên cạnh Hầm Cơ yếu, hệ thống công trình ngầm tại Hoàng thành Thăng Long còn có Nhà và hầm D67. Từ năm 2004, công trình này được giới thiệu rộng rãi tới công chúng.

Nhà D67 được xây dựng năm 1967 trên diện tích hơn 600m², là nơi làm việc của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương. Tại đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Văn Tiến Dũng cùng nhiều lãnh đạo quân đội đã tổ chức các cuộc họp, đưa ra những quyết định quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Từ Nhà D67 có hai cầu thang, mỗi bên 45 bậc, dẫn xuống hệ thống hầm nằm sâu dưới lòng đất. Công trình được xây dựng kiên cố với nhiều lớp cửa có khả năng chống nước và sức ép bom đạn. Hệ thống thông hơi, lọc độc và cung cấp không khí sạch được lắp đặt nhằm bảo đảm an toàn trong trường hợp xảy ra các cuộc tấn công hóa học, sinh học.

Hầm D67 gồm phòng họp rộng hơn 35m² và phòng trực ban khoảng 13m².

Từ tháng 9/1968 đến ngày 30/4/1975, nhiều cuộc họp quan trọng của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh diễn ra tại đây, góp phần hình thành các chủ trương, kế hoạch chiến lược và mệnh lệnh chiến đấu.

Cách Nhà D67 không xa, về phía tây nam điện Kính Thiên là hầm T1, được xây dựng năm 1964. Công trình phục vụ công tác chỉ huy, theo dõi tình hình chiến trường trong bối cảnh Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc.

Hầm T1 được xây dựng theo kết cấu nguyên khối, gồm phần chìm và nổi, với hệ thống cửa chống áp lực, cửa kín chống độc, phóng xạ cùng thiết bị thông hơi, lọc độc. Phần mái được gia cố nhiều lớp nhằm hạn chế tác động của bom đạn.

Hầm T1 và hầm D67 lưu giữ nhiều hiện vật gắn với hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng cán bộ, chiến sĩ Cục Tác chiến. Đặc biệt, tại hầm T1 còn dấu tích của “máy số 1” - chiếc điện thoại được nối trực tiếp với điện thoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nhà sàn trong Phủ Chủ tịch. Thông qua đường dây này, Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể trực tiếp nắm tình hình chiến sự, hỏi thăm và động viên cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ. Những căn hầm nằm sâu dưới lòng Hoàng Thành Thăng Long vì thế không chỉ là công trình quân sự đặc biệt mà còn là những chứng tích sinh động về hoạt động chỉ huy, điều hành trong những năm tháng chiến tranh.

Minh Đức