Khám phá di tích khảo cổ học Mái Đá Điều

Lễ hội Mái Đá Điều thu hút đông đảo Nhân dân và khách thập phương đến tham dự.

Trong cuộc điều tra khảo cổ ở một số xã ở miền Tây Thanh Hóa vào năm 1984, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện một loạt hang động cổ sinh hóa thạch ở huyện Bá Thước (cũ), bao gồm: hang Mái Đá Điều, hang làng Tráng, hang Cuôn (xã Bá Thước) hang Cốc (xã Thiết Ống)...Trong số các hang này, Mái Đá Điều được Viện Khảo cổ học - Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam khai quật 4 lần vào các năm 1986, 1988, 1993 và 1996. Trong đó cuộc khai quật 1988 và 1993 là nằm trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Bulgaria.

Theo tài liệu còn lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, xã Bá Thước, trong quá trình khai quật di tích khảo cổ học Mái Đá Điều, các nhà khoa học đã tìm thấy nhiều hiện vật công cụ bằng đá, như: mảnh tước đã tu chỉnh, rìu ngắn, công cụ 1/4 viên cuội được xác định thời văn hóa Sơn Vi muộn, kéo dài đến văn hóa Hòa Bình. Ðặc biệt, tại đây đã tìm thấy 10 ngôi mộ cổ, trong đó, có một mộ song táng, có hai bộ xương chớm hóa thạch còn tương đối nguyên vẹn. Trong hang có những thạch nhũ đẹp, như có bàn tay khéo léo sắp đặt của tạo hóa, làm nên vẻ lung linh, huyền ảo.

Ngoài hang Mái Đá Điều là tổ mối có kích thước lớn án ngữ trước cửa hang. Theo ông Trương Văn Minh, người cao tuổi thôn Khiêng thì tổ mối có từ khi thôn được thành lập. Các cụ cao niên trong thôn quan niệm, đây chính là biểu tượng tâm linh giữa con người và vạn vật tự nhiên. Chính sự đông đúc của tổ mối sẽ đem lại bình yên, no ấm, vì vậy, mọi người trong thôn luôn quan tâm, bảo vệ để tổ mối được phát triển.

Nhận thấy tầm quan trọng, giá trị đặc biệt của Mái Đá Điều, năm 2005 UBND tỉnh đã công nhận nơi đây là Di tích khảo cổ học cấp tỉnh. Những năm gần đây, được sự quan tâm của Nhà nước di tích đã được xây dựng tường bao quanh để hạn chế việc người và súc vật vào làm biến dạng, phá vỡ cảnh quan của di tích.

Đến thăm di tích khảo cổ học Mái Đá Điều vào ngày 15/1 (âm lịch) du khách sẽ được hòa mình vào lễ hội Mái Đá Điều. Đây là dịp để người dân trong xã cảm tạ thần núi đã bao bọc, chở che để Nhân dân có cuộc sống ấm no và cầu cho năm mới mưa thuận, gió hòa, mọi người, mọi nhà được bình an, hạnh phúc. Ngoài việc tế lễ trời đất, còn có phần hội với các trò chơi, trò diễn như: đẩy gậy, tung còn, nhảy sạp, múa pồn pôông, đánh mảng... thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

“Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng tôi biết đến Di tích khảo cổ học Mái Đá Điều. Để hiểu hơn về di tích tôi đã đến tham quan, trải nghiệm. Mặc dù còn hoang sơ nhưng đến đây cho tôi cảm giác thư thái, bình yên. Đây thực sự là chuyến đi ý nghĩa với tôi khi được trở về cội nguồn và trải nghiệm nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây”, chị Phạm Thị Hương, ở phường Hạc Thành - du khách từng tham quan, trải nghiệm tại di tích khảo cổ học Mái Đá Điều, cho biết.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Công Đức Anh, Chủ tịch UBND xã Bá Thước, cho biết: Di tích khảo cổ Mái Đá Điều là niềm tự hào của cán bộ, Nhân dân xã Bá Thước. Thời gian qua, được sự quan tâm của Nhà nước di tích được tu bổ, tôn tạo đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân. Với mục tiêu xây dựng di tích trở thành điểm du lịch tâm linh, thu hút không chỉ khách trong, ngoài tỉnh mà cả du khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm, xã Bá Thước tăng cường công tác quản lý, bảo vệ chống xâm hại di tích; chỉ đạo phòng văn hóa - xã hội phối hợp với thôn Khiêng thường xuyên làm vệ sinh môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách đến tham quan di tích. Tuy nhiên, hiện nay di tích có rất nhiều hạng mục cần được xây dựng, như: nhà đón tiếp, nhà trưng bày, hệ thống cấp thoát nước... trong khi nguồn ngân sách địa phương còn nhiều khó khăn. Vì vậy, xã Bá Thước rất cần sự quan tâm của Nhà nước, doanh nghiệp, đầu tư vốn tu bổ, tôn tạo di tích.

Bài và ảnh: Thanh Thủy