Khai mở, lan tỏa năng lượng xanh

Theo đánh giá của các chuyên gia, điện mặt trời mái nhà mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có tiềm năng lớn để phát triển điện mặt trời mái nhà, đặc biệt là tại các khu công nghiệp (như: Yên Bình, Sông Công I, Sông Công II, Điềm Thụy...).

Chủ trương mở đường, tiềm năng rộng mở

Những năm gần đây, Chính phủ ban hành nhiều chính sách khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời mái nhà. Quy hoạch điện VIII xác định ưu tiên nguồn điện phân tán, đặc biệt là điện mặt trời áp mái phục vụ tiêu dùng tại chỗ, góp phần giảm áp lực cho hệ thống truyền tải.

Cùng với đó, các cơ chế về giá điện, đấu nối, quy định đầu tư xây dựng từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp tham gia. Bộ Công Thương đang đề xuất cơ chế phát triển theo hướng tự sản - tự tiêu, hạn chế phát lên lưới nhằm tránh quá tải hệ thống.

Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, những chủ trương này đã được lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và chương trình chuyển đổi năng lượng của địa phương. Là trung tâm công nghiệp lớn của miền Bắc, Thái Nguyên có hàng trăm nhà máy, khu công nghiệp với diện tích mái nhà rộng. Đây là nguồn dư địa quan trọng để phát triển điện mặt trời áp mái.

Hiện nay, nhiều khách hàng sau khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà đã đáp ứng nhu cầu sử dụng, đồng thời có thể bán phần điện dư cho ngành Điện.

Theo ước tính của ngành Điện, riêng các khu công nghiệp, như: Yên Bình, Sông Công, Điềm Thụy… nếu khai thác hiệu quả có thể đạt hàng trăm MWp. Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất nhỏ, hộ kinh doanh và khu dân cư cũng còn nhiều tiềm năng.

Một lợi thế khác của Thái Nguyên là số giờ nắng trung bình trong năm tương đối ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác điện mặt trời với hiệu suất phù hợp. Đây là yếu tố kỹ thuật quan trọng giúp nâng cao hiệu quả đầu tư và rút ngắn thời gian hoàn vốn đối với các dự án điện mặt trời mái nhà.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp FDI trên địa bàn đã quan tâm lắp đặt điện mặt trời tại nhà xưởng nhằm giảm chi phí điện và đáp ứng yêu cầu sản xuất xanh từ đối tác quốc tế. Xu hướng này gắn với việc các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn phát thải carbon.

Lợi ích nhìn từ thực tiễn

Việc triển khai điện mặt trời mái nhà tại Thái Nguyên được ngành Điện thúc đẩy với các chỉ tiêu cụ thể về số lượng khách hàng và công suất. Tại Điện lực Phú Bình, đơn vị đã lắp đặt cho 12 khách hàng, trong đó 11 khách hàng có phát điện dư bán lại cho ngành Điện. Chỉ tiêu về số lượng đã vượt kế hoạch, song công suất còn hạn chế do phần lớn là hộ gia đình; nhóm doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu lớn vẫn tham gia chưa nhiều.

Khai thác, phát huy hiệu quả tiềm năng điện mặt trời mái nhà góp phần bảo vệ môi trường, giảm chi phí sản xuất.

Ông Nguyễn Huy Tùng, Trưởng Điện lực Phú Bình, cho biết: Trung bình mỗi hộ gia đình cần khoảng 8kW công suất, sử dụng tấm pin 600W cùng bộ lưu trữ khoảng 15kW, tổng chi phí đầu tư khoảng 80 triệu đồng, phù hợp với các hộ có mức tiêu thụ điện từ 1,5-2 triệu đồng/tháng. Sau khi lắp đặt, nhiều khách hàng vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa có thể bán phần điện dư.

Tại Điện lực Phổ Yên, trong tháng 3-2026 đã phát triển thêm 14 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Nhận thức của người dân ngày càng được nâng lên, nhất là khi nhu cầu điện tăng nhanh ở các khu vực phát triển. Tuy nhiên, khó khăn chủ yếu vẫn là chi phí đầu tư ban đầu cao, khiến nhiều hộ chưa mạnh dạn tham gia. Thời gian tới, các đơn vị tiếp tục tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ thủ tục để mở rộng mô hình.

Theo đánh giá của các chuyên gia, điện mặt trời mái nhà mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Nguồn điện này giúp giảm phụ tải vào giờ cao điểm ban ngày, thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn, đặc biệt quan trọng đối với địa phương có nhu cầu điện cho sản xuất công nghiệp tăng nhanh như Thái Nguyên.

Nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, chủ động nguồn điện, giảm chi phí sinh hoạt.

Xét về kinh tế, điện mặt trời giúp doanh nghiệp giảm chi phí năng lượng. Với mặt bằng giá điện hiện nay, thời gian hoàn vốn của một hệ thống thường từ 5-7 năm, trong khi tuổi thọ có thể đạt 20-25 năm. Đối với hộ gia đình, việc lắp đặt giúp giảm chi phí tiền điện và hình thành thói quen sử dụng năng lượng tiết kiệm.

Về môi trường, điện mặt trời không phát thải khí nhà kính trong quá trình vận hành, góp phần giảm lượng CO₂, phù hợp với cam kết của Việt Nam về ứng phó biến đổi khí hậu. Đồng thời, việc phát triển nguồn điện tại chỗ còn giúp giảm tổn thất điện năng trên lưới, nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống điện.

Khơi thông cơ chế, mở rộng thị trường

Mặc dù có tiềm năng lớn và lợi ích rõ ràng nhưng việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại Thái Nguyên vẫn còn nhiều khó khăn. Trước hết là cơ chế, chính sách chưa ổn định. Sau giai đoạn phát triển nhanh trước năm 2021, việc thiếu cơ chế giá điện mới khiến nhiều nhà đầu tư và người dân còn dè dặt. Mô hình tự sản, tự tiêu cần được hướng dẫn cụ thể hơn để triển khai thống nhất.

Việc lắp đặt, sử dụng hệ thống điện mặt trời mái nhà góp phần khai mở, lan tỏa năng lượng xanh để phát triển bền vững.

Chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản đối với nhiều gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Giá thiết bị đã giảm, song để lắp đặt hệ thống công suất vài kWp vẫn cần nguồn vốn đáng kể.

Bên cạnh đó là các yêu cầu kỹ thuật như khả năng chịu tải của mái nhà, an toàn điện, phòng cháy chữa cháy. Với các nhà xưởng cũ, việc cải tạo có thể phát sinh thêm chi phí. Một thách thức khác là nhận thức của người dân còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình vẫn chưa hiểu đầy đủ về hiệu quả và cách thức vận hành nên còn tâm lý e ngại.

Theo các chuyên gia năng lượng, Việt Nam nói chung và Thái Nguyên nói riêng cần đẩy nhanh phát triển điện mặt trời mái nhà để bảo đảm an ninh năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Đây là giải pháp có thể triển khai nhanh, chi phí ngày càng hợp lý, phù hợp xu thế phát triển nguồn điện phân tán.

Khi cơ chế rõ ràng, người dân và doanh nghiệp sẽ chủ động đầu tư. Để đạt mục tiêu đề ra, cần sớm hoàn thiện cơ chế khuyến khích ổn định, lâu dài; đồng thời phát triển các mô hình tài chính như cho thuê mái, hợp tác đầu tư, tín dụng xanh nhằm giảm áp lực vốn ban đầu...

Nhu cầu sử dụng điện tăng nhanh, nhất là tại một tỉnh công nghiệp như Thái Nguyên, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, trong đó có việc lắp đặt, sử dụng hệ thống điện mặt trời mái nhà. Ảnh: T.L

Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, các giải pháp đang được xác định theo hướng đồng bộ. Trước hết là rà soát, đánh giá tiềm năng điện mặt trời trên địa bàn, tập trung vào khu công nghiệp và khu dân cư, từ đó xây dựng kế hoạch phát triển phù hợp.

Công tác tuyên truyền tiếp tục được đẩy mạnh, gắn với việc nhân rộng các mô hình hiệu quả. Ngành Điện cũng cần chủ động nâng cấp hạ tầng lưới, bảo đảm khả năng tiếp nhận và vận hành an toàn khi tỷ trọng điện mặt trời tăng. Việc thu hút các doanh nghiệp cung cấp giải pháp uy tín cũng có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm chất lượng và an toàn cho các dự án...

Với tiềm năng sẵn có và sự tham gia của các cấp, ngành cùng cộng đồng doanh nghiệp, điện mặt trời mái nhà có thể trở thành trụ cột quan trọng trong cơ cấu năng lượng của tỉnh. Xu hướng chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới, mở ra cơ hội để Thái Nguyên phát triển theo hướng xanh, bền vững. Khi các rào cản được tháo gỡ kịp thời, hình ảnh những mái nhà phát điện sẽ dần trở nên quen thuộc trong đời sống và sản xuất của người dân.

Ngọc Quang