Kết nối nguồn lực cho công nghiệp văn hóa cất cánh

Từ những chuyển động của người trong cuộc

Những năm gần đây, công nghiệp văn hóa không còn là khái niệm gắn riêng với nghệ thuật hay hoạt động biểu diễn. Văn hóa đang hiện diện ngày càng rõ nét trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, từ du lịch, xuất bản, truyền thông đến sản xuất hàng hóa và thương mại.

Thạc sỹ Huỳnh Thanh Nguyên, giảng viên trường Đại học Gia Định cùng sinh viên truyền thông chụp hình lưu niệm sau buổi học chia sẻ về văn hóa.

Ở lĩnh vực du lịch, việc khai thác các giá trị văn hóa bản địa đang trở thành hướng đi quan trọng để tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm. Theo bà Đoàn Thị Thanh Trà, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dịch vụ lữ hành Saigontourist, công nghệ số mở ra cơ hội lớn để khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên văn hóa. Khi dữ liệu di sản được số hóa, doanh nghiệp có thể xây dựng những sản phẩm du lịch trải nghiệm có chiều sâu, giúp du khách không chỉ tham quan mà còn hiểu và tương tác với các giá trị văn hóa của từng vùng đất.

Cũng từ câu chuyện chuyển đổi số, ông Nguyễn Anh Dũng, Giám đốc Công ty CP Thư viện số Việt Nam (ViLIB) cho biết, đơn vị đang xây dựng mô hình thư viện số dùng chung, kết nối thư viện, nhà xuất bản, cơ sở đào tạo và người đọc trong cùng một hệ sinh thái tri thức. Mô hình này không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức mà còn góp phần lưu giữ, lan tỏa và khai thác các giá trị văn hóa trong môi trường số.

Từ góc độ sản xuất, ông Nguyễn Bảo Trung, Tổng Giám đốc AP Saigon Petro, nhìn thấy một con đường khác: Đưa tác phẩm nghệ thuật mang bản sắc Việt lên bao bì sản phẩm và ấn phẩm truyền thông. Văn hóa, theo ông, không chỉ tồn tại trong bảo tàng hay triển lãm mà đang từng bước trở thành một phần của hoạt động kinh tế thường nhật.

Nhìn rộng hơn, những chuyển động ấy phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với văn hóa. Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn thì nay, ngày càng được xem là nguồn lực phát triển. Các giá trị văn hóa không chỉ cần được gìn giữ mà còn phải được khai thác, sáng tạo và chuyển hóa thành những sản phẩm có khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, không ít ý tưởng sáng tạo vẫn gặp khó khăn trên hành trình đến với công chúng. Nhiều sản phẩm có giá trị nghệ thuật nhưng thiếu nguồn lực quảng bá, thiếu kết nối với thị trường hoặc chưa tìm được cơ chế hỗ trợ phù hợp để phát triển thành những sản phẩm văn hóa hoàn chỉnh.

Từ kinh nghiệm hơn hai thập niên hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật và tổ chức sự kiện, Thạc sỹ Huỳnh Thanh Nguyên cho rằng, một sản phẩm văn hóa khó có thể tự tìm được chỗ đứng nếu chỉ dựa vào chất lượng nội dung. Nhớ lại hành trình thực hiện gameshow cải lương "Người mộ điệu" năm 2006, ông cho biết chính sự đồng hành của báo chí và truyền thông đã đóng vai trò then chốt để chương trình tiếp cận được khán giả.

Bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị, nhất là trong chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa, truyền thông không chỉ quảng bá mà còn là cầu nối giữa người sáng tạo với xã hội.

Tháo gỡ điểm nghẽn để hình thành hệ sinh thái sáng tạo

Tại nhiều quốc gia, thành công của công nghiệp văn hóa không đến từ việc sở hữu nhiều di sản hơn hay có nhiều nghệ sĩ hơn mà đến từ khả năng xây dựng một hệ sinh thái, nơi sáng tạo được nuôi dưỡng, hỗ trợ và thương mại hóa. Đó cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đặt ra khi bàn về tương lai công nghiệp văn hóa Việt Nam.

NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh thông tin về định hướng của TP Hồ Chí Minh trong việc phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận khác với các ngành kinh tế thông thường. Đầu tư cho văn hóa là quá trình dài hạn, không phải lúc nào cũng mang lại lợi nhuận tức thời nhưng lại góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia, thúc đẩy du lịch và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực kinh tế khác.

Vì vậy, cần có thêm các quỹ hỗ trợ nghệ sĩ, quỹ học bổng, chương trình đào tạo cũng như cơ hội tiếp cận môi trường quốc tế cho các tài năng trẻ. Đồng thời, môi trường sáng tạo cũng cần cởi mở hơn với những thử nghiệm mới bởi đổi mới sáng tạo luôn đi kèm với rủi ro.

Bên cạnh cơ chế hỗ trợ, bài toán nhân lực tiếp tục được xem là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Tiến sỹ Trịnh Đăng Khoa, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh cho rằng, hệ thống đào tạo vẫn đang thiên về tư duy quản lý hành chính, trong khi công nghiệp văn hóa đòi hỏi năng lực quản trị hệ sinh thái sáng tạo, hiểu biết về thị trường, công nghệ số và truyền thông hiện đại. Theo ông, cần tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng liên ngành, tăng cường kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo.

PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh nhận định, tốc độ phát triển của công nghệ đang nhanh hơn khả năng thích ứng của chương trình đào tạo. Trong khi đó, Tiến sỹ Phạm Huy Quang, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP Hồ Chí Minh cho biết, nhiều ngành học mới đáp ứng nhu cầu thị trường vẫn gặp khó khăn do thiếu đội ngũ giảng viên đáp ứng các tiêu chuẩn học thuật hiện hành.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa, điểm mới trong cách tiếp cận hiện nay là nhìn nhận công nghiệp văn hóa như một hệ sinh thái, nơi sáng tạo, công nghệ, vốn, thị trường và quản trị cùng tham gia tạo ra giá trị mới. Điều này đòi hỏi sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý văn hóa” sang “kiến tạo phát triển công nghiệp văn hóa”, trong đó Nhà nước giữ vai trò tạo lập môi trường thuận lợi để các chủ thể sáng tạo phát triển.

Ở góc độ quản lý, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang đẩy mạnh đầu tư các thiết chế văn hóa, xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa gắn với danh hiệu Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh, đồng thời nghiên cứu mô hình Quỹ hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng đầu tư mạo hiểm có kiểm soát.

Các lớp học, khóa học về sáng tác văn học, điện ảnh ngày càng thu hút đông đảo các bạn trẻ tham gia.

Những định hướng này cho thấy, công nghiệp văn hóa đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Song để biến nguồn tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển thực sự, cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, giới sáng tạo và hệ thống truyền thông.

Khi các mắt xích từ sáng tạo, đào tạo, công nghệ, truyền thông đến thị trường được kết nối chặt chẽ, công nghiệp văn hóa sẽ không chỉ trở thành một ngành kinh tế giàu tiềm năng mà còn góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Bởi giá trị của văn hóa không nằm ở những nguồn tài nguyên sẵn có mà ở khả năng chuyển hóa các nguồn lực ấy thành động lực phát triển, đưa bản sắc Việt Nam lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại và trên trường quốc tế.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc