Kết nối mạch nguồn tri thức, vững bước tương lai

Toàn cảnh Lễ khai mạc không gian trưng bày "Kết nối truyền thống, vững bước tương lai". Ảnh: Cổng TTĐT Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, công trình khoa học và các sản phẩm nghiên cứu tiêu biểu, không gian trưng bày tái hiện chặng đường 73 năm xây dựng và phát triển của Viện Văn học cùng 47 năm hình thành và trưởng thành của Viện Nghiên cứu Văn hóa, phản ánh những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ nhà khoa học đối với việc nghiên cứu, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, văn học dân tộc cũng như tham gia tư vấn, hoạch định chính sách phát triển văn hóa, xã hội.

Khẳng định vai trò của văn học, văn hóa trong phát triển đất nước

Phát biểu tại Lễ khai mạc, GS,TS. Lê Văn Lợi - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm - khẳng định, văn học và văn hóa luôn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển của dân tộc. Không chỉ lưu giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa, các ngành khoa học này còn góp phần hình thành hệ giá trị, bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và khơi dậy khát vọng phát triển của con người Việt Nam. Vì vậy, nghiên cứu văn học và văn hóa không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn mang trách nhiệm xã hội sâu sắc, góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước.

Theo GS,TS. Lê Văn Lợi, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, việc kế thừa những giá trị truyền thống phải luôn gắn với đổi mới tư duy nghiên cứu và nâng cao khả năng hội nhập quốc tế. Đó cũng chính là tinh thần mà Trưng bày "Kết nối truyền thống, vững bước tương lai" hướng tới: kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ nhà khoa học, giữa những giá trị đã được khẳng định với yêu cầu phát triển của thời đại mới. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội, phát huy nguồn lực văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia, đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

GS,TS. Lê Hồng Lý - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa - cho rằng, hành trình phát triển của đơn vị luôn gắn liền với sự vận động của đời sống văn hóa đất nước. Từ những nghiên cứu nền tảng về văn hóa dân gian, văn hóa các tộc người đến các vấn đề văn hóa đương đại, bảo tồn di sản và giao lưu, tiếp biến văn hóa, Viện đã từng bước mở rộng phạm vi nghiên cứu, tiếp cận nhiều phương pháp mới và tăng cường hợp tác quốc tế, qua đó góp phần làm sáng rõ những giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu văn hóa không chỉ dừng lại ở việc nhận diện và bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn phải góp phần chuyển hóa những giá trị ấy thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Mỗi công trình khoa học, mỗi kết quả điều tra, khảo sát hay tư vấn chính sách đều hướng đến mục tiêu chung là phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Theo PGS,TS. Phan Trọng Thưởng - nguyên Viện trưởng Viện Văn học, điều đáng quý nhất không chỉ là những công trình nghiên cứu đã được công bố hay những giải thưởng khoa học đạt được, mà còn là sự hình thành một truyền thống học thuật hàn lâm, nơi nhiều thế hệ nhà khoa học đã dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, gìn giữ và phát huy những giá trị của văn học Việt Nam.

Chính truyền thống ấy đã tạo nên nền tảng để Viện Văn học tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế và đóng góp ngày càng hiệu quả cho sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn.

PGS,TS. Phan Trọng Thưởng cho rằng, việc Viện Văn học và Viện Nghiên cứu Văn hóa cùng xây dựng một không gian trưng bày mang nhiều ý nghĩa. Đây không chỉ là sự gặp gỡ của hai đơn vị có nhiều điểm tương đồng về chức năng, nhiệm vụ mà còn phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa văn học và văn hóa trong nghiên cứu con người và đời sống xã hội.

Khi được đặt trong cùng một không gian, những thành tựu của hai viện tạo nên bức tranh toàn diện hơn về đóng góp của khoa học xã hội và nhân văn đối với sự phát triển của đất nước.

Bồi đắp giá trị học thuật qua nhiều thế hệ

Sức hút của trưng bày không nằm ở quy mô hay số lượng hiện vật, mà ở cách kể một câu chuyện thống nhất về hành trình của tri thức. Mỗi không gian đều được thiết kế theo dòng chảy thời gian, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và những đóng góp của hai viện đối với nền khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam.

Tại khu vực trưng bày của Viện Nghiên cứu Văn hóa, người xem có dịp nhìn lại chặng đường 47 năm xây dựng và trưởng thành thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu, các công trình nghiên cứu tiêu biểu và những kết quả hợp tác quốc tế.

Còn không gian của Viện Văn học lại mở ra hành trình hơn bảy thập kỷ đồng hành cùng nền văn học dân tộc. Những tư liệu lịch sử, công trình nghiên cứu có giá trị, các bộ sách chuyên khảo, tạp chí khoa học, hình ảnh các thế hệ cán bộ nghiên cứu cùng dấu ấn của nhiều nhà khoa học được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước đã góp phần khắc họa rõ nét truyền thống học thuật của một trong những đơn vị nghiên cứu đầu ngành về văn học ở Việt Nam.

Đi qua từng không gian trưng bày, người xem dễ dàng nhận thấy sự gặp gỡ giữa truyền thống và hiện đại, giữa giá trị học thuật được bồi đắp qua nhiều thế hệ với khát vọng đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại. Những trang sách, những tư liệu lưu trữ, những công trình nghiên cứu và hình ảnh các nhà khoa học không chỉ tái hiện chặng đường đã qua mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của tri thức, của tinh thần lao động khoa học và trách nhiệm cống hiến đối với đất nước./.

THẢO CHI