Kết luận 51-KL/TW: Tăng lợi thế cạnh tranh từ tài sản trí tuệ

Kiến tạo hệ sinh thái sở hữu trí tuệ

Kết luận số 51-KL/TW ngày 17/6/2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Kết luận nêu rõ: “Thống nhất chủ trương thông qua nội dung cơ bản của Đề án "Đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới". Đây là vấn đề rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược và cạnh tranh thương mại quốc tế, góp phần bảo vệ an ninh và nâng cao vị thế quốc gia, cần tiếp tục hoàn thiện với tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và tinh thần hành động cao, góp phần tạo chuyển biến căn bản về công tác sở hữu trí tuệ trong thời gian tới”.

Lần đầu tiên, sở hữu trí tuệ được xác định là “yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược và cạnh tranh thương mại quốc tế”, đặt ngang tầm với những vấn đề lớn liên quan đến năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế và vị thế đất nước trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Tài sản trí tuệ được xem là một loại tài sản đặc biệt. Ảnh: PLC

Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của thế giới hiện nay. Trên thế giới, cuộc đua về công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay công nghệ sinh học đang diễn ra ngày càng quyết liệt. Các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới sở hữu giá trị thị trường hàng nghìn tỷ USD, bởi họ nắm giữ những công nghệ không thể thay thế, các bằng sáng chế có khả năng tạo ra lợi nhuận khổng lồ và thương hiệu được bảo vệ bởi hệ thống sở hữu trí tuệ chặt chẽ.

Trước đây, một quốc gia có thể phát triển nhờ khai thác tài nguyên hoặc tận dụng lợi thế nhân công giá rẻ, thì nay những lợi thế đó đang dần suy giảm. Giá trị gia tăng lớn nhất trong chuỗi sản xuất toàn cầu không nằm ở khâu gia công hay lắp ráp mà nằm ở nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo công nghệ, xây dựng thương hiệu và kiểm soát thị trường. Phần giá trị lớn nhất đang thuộc về những chủ thể sở hữu trí tuệ.

Với Việt Nam, sau 40 năm đổi mới, nền kinh tế đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Quy mô nền kinh tế không ngừng mở rộng, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao. Nhưng nhìn một cách thẳng thắn, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang ở các khâu có giá trị gia tăng chưa cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Không ít doanh nghiệp còn phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, năng lực nghiên cứu phát triển còn hạn chế, số lượng thương hiệu có sức cạnh tranh quốc tế chưa nhiều. Đây chính là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Do đó, việc Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu thống nhất nhận thức về vai trò chiến lược của sở hữu trí tuệ mang ý nghĩa rất sâu sắc. Quan điểm coi quyền sở hữu trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia cho thấy cách tiếp cận mới trong quản trị phát triển. Tài sản trí tuệ được xem là một loại tài sản đặc biệt, có khả năng tạo ra của cải, tạo ra năng suất lao động mới và tạo ra sức cạnh tranh mới cho nền kinh tế.

Kết luận số 51-KL/TW cũng yêu cầu: “Hoàn thiện cơ chế định giá quyền sở hữu trí tuệ; xây dựng thị trường công nghệ hiện đại, đẩy mạnh khai thác quyền sở hữu trí tuệ như một loại tài sản có giá trị trong huy động vốn, đầu tư, góp vốn và phát triển doanh nghiệp”.

Nhiều năm qua, công tác sở hữu trí tuệ chủ yếu tập trung vào hoạt động đăng ký bảo hộ, cấp văn bằng và xử lý vi phạm. Những nội dung đó rất cần thiết nhưng chưa đủ. Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị lớn nhất không nằm ở việc có bao nhiêu văn bằng bảo hộ mà nằm ở việc khai thác hiệu quả các tài sản trí tuệ đó như thế nào.

Xây dựng “thị trường công nghệ hiện đại, đẩy mạnh khai thác quyền sở hữu trí tuệ” có ý nghĩa rất lớn trong việc kết nối giữa nghiên cứu khoa học với sản xuất, kinh doanh, giữa trường đại học với doanh nghiệp, giữa sáng tạo với thị trường.

Cũng không phải ngẫu nhiên mà Bộ Chính trị đặc biệt nhấn mạnh “Hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ hiện đại, đồng bộ, thích ứng hiệu quả với kinh tế số; khẩn trương rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ theo hướng phù hợp với các chuẩn mực quốc tế tiên tiến, đáp ứng yêu cầu phát triển các mô hình kinh tế mới, xử lý hiệu quả các vấn đề mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, công nghệ sinh học, bán dẫn, nền tảng số và không gian mạng”. Đây đều là những lĩnh vực đang quyết định cục diện cạnh tranh toàn cầu trong nhiều thập niên tới. Quốc gia nào tạo dựng được môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, bảo vệ tốt quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy thương mại hóa công nghệ sẽ có cơ hội đi nhanh hơn trong cuộc đua phát triển.

Từ góc độ hội nhập quốc tế, sở hữu trí tuệ cũng đang trở thành một trong những tiêu chí quan trọng phản ánh chất lượng thể chế và môi trường đầu tư của mỗi quốc gia. Các nhà đầu tư công nghệ cao luôn đặt yêu cầu rất cao đối với việc bảo vệ tài sản trí tuệ. Quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ đầy đủ sẽ khó thu hút được những dự án có hàm lượng công nghệ cao.

Quyết liệt bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Mọi thành quả sáng tạo chỉ thực sự có giá trị khi được pháp luật bảo vệ và được khai thác một cách hợp pháp. Nếu các hành vi sao chép, làm giả, làm nhái hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra phổ biến mà không bị xử lý nghiêm minh thì động lực đổi mới sáng tạo sẽ bị suy giảm, doanh nghiệp sẽ mất niềm tin vào hoạt động nghiên cứu phát triển và môi trường đầu tư kinh doanh sẽ bị ảnh hưởng.

Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTgvề việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Tại Công điện, Chính phủ không chỉ yêu cầu xử lý vi phạm theo từng vụ việc riêng lẻ mà huy động đồng bộ cả hệ thống chính trị, từ công an, hải quan, quản lý thị trường, viện kiểm sát, tòa án cho tới các địa phương cùng tham gia vào cuộc đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Sự quyết liệt này xuất phát từ yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Khi Việt Nam đang thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện tiên quyết để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Doanh nghiệp sẽ không đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho nghiên cứu phát triển nếu sản phẩm của họ dễ dàng bị sao chép. Nhà khoa học sẽ khó toàn tâm toàn ý với nghiên cứu nếu thành quả lao động trí tuệ không được tôn trọng. Quốc gia cũng khó có thể thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao nếu môi trường thực thi quyền sở hữu trí tuệ còn nhiều bất cập.

Theo nhiều chuyên gia, Công điện số 38/CĐ-TTg góp phần tạo dựng niềm tin dài hạn cho cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể sáng tạo. Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng để Việt Nam thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đồng thời nâng cao uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Những kết quả đáng ghi nhận

Những kết quả đạt được trong thời gian gần đây đã cho thấy quyết tâm chính trị đang từng bước được chuyển hóa thành hiệu quả thực tiễn.

Ngành Công Thương đang khẳng định vai trò là một trong những lực lượng nòng cốt trên mặt trận bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Với chức năng quản lý thị trường, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, Bộ Công Thương đã nhanh chóng triển khai đợt cao điểm trên phạm vi toàn quốc, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao, đặc biệt là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Lực lượng chức năng Hà Nội phát hiện hơn 800 phụ tùng ô tô có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu PEUGEOT. Ảnh: QLTTHN.

Chỉ trong thời gian ngắn thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 4.701 vụ việc, xử lý 3.730 vụ vi phạm. Riêng lĩnh vực sở hữu trí tuệ đã phát hiện và xử lý 1.520 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, tăng hơn 370% so với cùng kỳ năm trước. Tổng số tiền xử phạt trong lĩnh vực này đạt hơn 15 tỷ đồng, trong khi giá trị hàng hóa vi phạm bị xử lý lên tới trên 12 tỷ đồng.

Cuộc đấu tranh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn giới hạn ở các chợ truyền thống hay các tuyến biên giới mà đã mở rộng mạnh mẽ lên không gian mạng. Bộ Công Thương đã chỉ đạo tăng cường kiểm tra trên các nền tảng thương mại điện tử, qua đó gỡ bỏ hơn 9.130 sản phẩm vi phạm và chặn hoạt động đối với trên 2.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Những con số này phản ánh rõ sự thích ứng nhanh chóng của lực lượng chức năng trước những phương thức vi phạm ngày càng tinh vi trong thời đại số.

Hành động quyết liệt đó đang góp phần thiết lập trật tự thị trường, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp chân chính, bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng môi trường cạnh tranh công bằng. Đây cũng chính là nền tảng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Ngày 7/2/2026, phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Đảm bảo, mỗi chủ trương lớn của Đảng phải được chuyển hóa kịp thời, đồng bộ và nhất quán thành hệ thống cơ chế, chính sách và pháp luật khả thi, ổn định và minh bạch. Thể chế không chỉ là công cụ quản lý nhà nước, mà phải trở thành động lực phát triển, giải phóng sức sản xuất, khơi thông các nguồn lực xã hội và tạo lập môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

Hà Trang