Jerome Powell và những vụ bê bối của Fed

Chủ tịch đương nhiệm bị điều tra hình sự

Văn phòng Công tố viên Mỹ tại Đặc khu Columbia ngày 11/1 tuyên bố mở cuộc điều tra hình sự đối với ông Jerome Powell. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hơn một thế kỷ của Fed, một Chủ tịch đương nhiệm của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới bị đặt vào vòng điều tra hình sự, lập tức biến vụ việc thành tâm điểm chính trị tại Washington.

Cuộc điều tra do công tố viên Jeanine Pirro, một đồng minh thân cận của ông Trump tại Washington, phê duyệt và khởi động, mà không có sự đồng thuận, thậm chí không thông báo trước cho Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi hay Thứ trưởng Todd Blanche. Cách thức triển khai này đi ngược thông lệ phối hợp nội bộ của Bộ Tư pháp, làm dấy lên nghi vấn về động cơ thực sự phía sau quyết định truy tố.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Chủ tịch Fed Jerome Powell trong chuyến thăm trụ sở Fed ở Washington, tháng 7/2025.

Trên danh nghĩa, hồ sơ điều tra liên quan dự án cải tạo đã kéo dài nhiều năm với các tòa nhà văn phòng của Fed, cùng nghi vấn ông Powell khai báo không đầy đủ trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện. Tổng thống Mỹ đã đến thăm dự án này cuối tháng 7/2025. Ông tranh cãi với Chủ tịch Powell ngay trước máy quay khi đề cập chi phí cải tạo hạ tầng cơ quan này. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông chỉ trích Powell quản lý "quá tệ" khi chi "3 tỷ USD cho công việc lẽ ra chỉ tốn 50 triệu USD".

Quan chức Nhà trắng khi đó cho biết đang điều tra quá trình cải tạo hai tòa nhà lịch sử của Fed. Họ cho rằng việc quản lý kém và khả năng gian lận đã đẩy chi phí lên cao quá mức cần thiết. Dự án cũng bị cho là phô trương và không phù hợp. Một tháng sau, người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo ông Trump cân nhắc kiện Powell vì dự án trên.

Năm 2019, Fed ước tính chi phí cải tạo trụ sở là 1,9 tỷ USD, sau đó điều chỉnh lên 2,5 tỷ USD. Cơ quan này lý giải mức tăng hơn 33% là do thay đổi trong thiết kế, chi phí vật liệu, nhân công cùng "các yếu tố phát sinh ngoài dự kiến". Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng kéo dài giữa Nhà Trắng và Fed về chính sách lãi suất, nhiều chuyên gia nhận định đây là một hành động nhằm đe dọa trực tiếp tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.

Trong một video đăng trên tài khoản X của Fed, người đứng đầu ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới cho rằng cuộc điều tra của các công tố viên xuất phát từ việc Fed thiết lập lãi suất "dựa trên đánh giá tốt nhất về điều gì có lợi cho công chúng, thay vì làm theo mong muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump".

Trước đó, Tổng thống Trump nhiều lần công kích Fed và Powell vì không giảm lãi suất nhanh và mạnh như ông yêu cầu. Ông còn từng dọa kiện và sa thải Chủ tịch Fed, thậm chí thông báo sa thải thành viên Hội đồng Thống đốc Fed Lisa Cook. Phần lớn các động thái này đã bị Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington chặn lại, song việc khởi động một cuộc điều tra hình sự đánh dấu bước leo thang ở cấp độ nghiêm trọng hơn.

Những diễn biến trên nhanh chóng vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ giới kinh tế. Các cựu chủ tịch Fed và nhiều quan chức tài chính cấp cao đã ra tuyên bố chung, mô tả cuộc điều tra là “nỗ lực chưa từng có nhằm sử dụng công cụ tư pháp để làm suy yếu Fed”. Tuyên bố cảnh báo rằng lịch sử đã nhiều lần cho thấy, khi ngân hàng trung ương bị chi phối bởi áp lực chính trị, hệ quả thường là lạm phát cao, tăng trưởng thấp và mất ổn định kinh tế kéo dài. Không chỉ là một cuộc đối đầu cá nhân, vụ việc đang đặt ra câu hỏi lớn về cán cân quyền lực trong bộ máy liên bang, cũng như tương lai chính sách tiền tệ của Mỹ trong giai đoạn kinh tế nhiều bất định như hiện nay.

Phó Chủ tịch Fed Richard Clarida.

Cựu cố vấn cấp cao của Fed bị buộc tội làm gián điệp kinh tế

Tháng 1/2025, một cựu cố vấn cấp cao của Fed bị bắt với cáo buộc thực hiện gián điệp kinh tế, đánh cắp thông tin mật phục vụ lợi ích nước ngoài. Theo thông báo của Văn phòng Công tố viên Mỹ tại Washington, ông John Harold Rogers, từng là cố vấn cao cấp tại bộ phận tài chính quốc tế của Fed, bị cáo buộc lợi dụng quyền tiếp cận dữ liệu nhạy cảm để chuyển giao thông tin liên quan đến chính sách tiền tệ, dữ liệu kinh tế và hoạt động của Ủy ban Thị trường mở liên bang (FOMC). Đây là những thông tin có khả năng tác động trực tiếp đến thị trường tài chính toàn cầu.

Giới chức Mỹ cho biết các thông tin bị đánh cắp có thể mang lại lợi thế chiến lược cho Trung Quốc trong giao dịch trái phiếu và chứng khoán Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh Bắc Kinh đang nắm giữ khối lượng lớn nợ công của Washington.

Các đồng phạm của Rogers được xác định là thành viên của cơ quan tình báo và an ninh Trung Quốc, nhưng đã đóng giả làm nghiên cứu sinh tại một trường đại học ở nước này. Vụ việc nhanh chóng làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về an ninh thể chế, khi các ngân hàng trung ương bắt đầu lộ rõ nguy cơ trở thành mục tiêu của các hoạt động gián điệp kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gia tăng.

Loạt “ông lớn” ngân hàng Mỹ kiện Fed

Cuối tháng 12/2024, một nhóm ngân hàng lớn và tổ chức doanh nghiệp của Mỹ đã kiện Fed, cho rằng các bài kiểm tra sức chịu đựng hàng năm của cơ quan này vi phạm luật pháp. Động thái này đánh dấu bước ngoặt trong mối quan hệ giữa ngành ngân hàng Mỹ và cơ quan quản lý, với hy vọng mang lại sự minh bạch và hiệu quả hơn cho hệ thống kiểm tra tài chính.

Nguyên đơn bao gồm Viện Chính sách ngân hàng (BPI), Phòng Thương mại Mỹ và Hiệp hội Ngân hàng Mỹ. Các ngân hàng lập luận rằng quy trình kiểm tra của Fed cần minh bạch hơn và có sự phản hồi từ công chúng thay vì giữ bí mật như hiện tại. “Cơ chế thiếu minh bạch hiện tại, kết hợp với việc thiếu các tiêu chuẩn rõ ràng cho cú sốc thị trường toàn cầu và khoản phí rủi ro hoạt động, tiếp tục tạo ra các khoản phí vốn không chính xác, bất ổn và quá mức, dẫn đến giảm năng lực cho vay và tăng trưởng kinh tế”, BPI nhấn mạnh.

Bề ngoài, tranh chấp cáo buộc Fed không tuân thủ quy trình hành chính trong việc xây dựng kịch bản kinh tế giả định và áp đặt yêu cầu vốn dự phòng. Nhưng thực chất, vụ kiện cho thấy quyền lực điều tiết của Fed đang bị thách thức trực tiếp, khi những cơ chế kiểm soát được thiết lập sau khủng hoảng tài chính 2007-2009 ngày càng bị giới tài chính xem là rào cản đối với dòng tín dụng, tăng trưởng và khả năng sinh lợi.

Từ lâu, “bài kiểm tra sức chịu đựng” mà Fed đưa ra nhằm đánh giá khả năng đối phó trước các cú sốc kinh tế của các ngân hàng lớn đã vấp phải chỉ trích vì thiếu minh bạch và mang tính chủ quan. Kết quả của chúng quyết định lượng vốn dự trữ mà các ngân hàng phải giữ lại, từ đó ảnh hưởng đến năng lực cho vay của các ngân hàng, khả năng chi trả cổ tức và mua lại cổ phiếu.

Về phía mình, Fed lo ngại rằng việc công khai toàn bộ quy trình có thể khiến các ngân hàng dễ dàng “lách luật” để vượt qua bài kiểm tra. Ngược lại, ngành ngân hàng cho rằng cải cách là cần thiết để đảm bảo tính công bằng và trách nhiệm trong bối cảnh niềm tin vào hệ thống giám sát tài chính đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Hình ảnh trụ sở Fed trong quá trình cải tạo, ngày 12/1.

Bê bối đạo đức của các quan chức cấp cao

Song song với các sức ép chính trị và pháp lý, những năm gần đây, Fed còn liên tục vướng vào các bê bối đạo đức liên quan đến giao dịch cá nhân của quan chức cấp cao. Những vụ việc này không chỉ gây tranh cãi trong dư luận, mà còn làm xói mòn nghiêm trọng uy tín và tính liêm chính của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.

Tháng 1/2022, Phó chủ tịch Fed Richard Clarida tuyên bố từ chức sớm, chỉ vài tuần trước khi kết thúc nhiệm kỳ, sau khi truyền thông phanh phui các giao dịch tài chính của ông vào tháng 2/2020. Theo đó, Clarida đã bán rồi nhanh chóng mua lại một quỹ chứng khoán chỉ trong vài ngày. Đáng chú ý, thời điểm giao dịch diễn ra ngay trước khi Chủ tịch Fed Jerome Powell công bố các biện pháp can thiệp khẩn cấp nhằm ổn định thị trường trong giai đoạn đầu đại dịch COVID-19.

Dù Fed khẳng định đây chỉ là hoạt động “tái cân bằng danh mục” và không vi phạm các quy định đạo đức hiện hành, việc Clarida điều chỉnh báo cáo tài chính muộn cùng với thời điểm giao dịch đặc biệt nhạy cảm đã làm dấy lên nghi vấn xung đột lợi ích khó có thể xua tan trong mắt công chúng.

Clarida là quan chức thứ ba của Fed rời nhiệm sở trong bối cảnh bê bối giao dịch. Trước đó, Chủ tịch Fed chi nhánh Dallas Robert Kaplan và Chủ tịch Fed Boston Eric Rosengren cũng lần lượt từ chức sau khi bị phát hiện thực hiện các giao dịch chứng khoán quy mô lớn trong năm 2020 - thời điểm Fed triển khai chính sách nới lỏng tiền tệ chưa từng có nhằm cứu nền kinh tế Mỹ.

Kaplan thực hiện ít nhất 22 giao dịch với tổng giá trị từ 1 triệu USD trở lên, trong khi Rosengren đầu tư vào một quỹ nắm giữ chứng khoán thế chấp, loại tài sản mà chính Fed mua vào để giữ lãi suất dài hạn ở mức thấp. Dù các giao dịch này được cho là vẫn tuân thủ quy tắc đạo đức tài chính của Fed, chúng đã phơi bày nguy cơ xung đột lợi ích mang tính hệ thống, khi các quan chức hoạch định chính sách tiền tệ có khả năng hưởng lợi trực tiếp từ những quyết sách mà họ tham gia định hình. Phe chỉ trích, nổi bật là thượng nghị sĩ Dân chủ Elizabeth Warren của bang Massachusetts, công kích các giao dịch, kêu gọi cấm quan chức Fed nắm giữ cổ phiếu.

Đến năm 2025, khủng hoảng đạo đức tiếp tục bùng phát khi Văn phòng Đạo đức Chính phủ Hoa Kỳ (OGE) cáo buộc cựu Thống đốc Fed Adriana Kugler vi phạm nghiêm trọng các quy định giao dịch suốt thời gian làm việc tại ngân hàng trung ương. Theo OGE, các sai phạm của Kugler liên quan đến hai nhóm quy định cốt lõi vốn được thiết kế nhằm bảo vệ tính liêm chính và độc lập của Fed.

Thứ nhất, bà đã mua cổ phiếu riêng lẻ của nhiều doanh nghiệp, thay vì chỉ đầu tư thông qua các quỹ đa dạng hóa - hành vi bị cấm đối với quan chức cấp cao của Fed nhằm ngăn ngừa nguy cơ xung đột lợi ích. Thứ hai, một số giao dịch được thực hiện trong “thời kỳ đóng cửa” - khoảng thời gian nhạy cảm trước và sau các cuộc họp của Ủy ban Thị trường mở liên bang (FOMC), khi các quyết định về lãi suất và chính sách tiền tệ có thể gây biến động mạnh trên thị trường tài chính.

OGE nhấn mạnh những vi phạm này đã làm tổn hại nghiêm trọng đến các nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm giải trình của ngân hàng trung ương. Đáng chú ý, Kugler từng trực tiếp tham gia nhiều cuộc họp FOMC trong nhiệm kỳ của mình, song lại vắng mặt cuộc họp tháng 7/2025 với lý do “cá nhân”, theo thông báo chính thức từ Fed. Trước thời điểm diễn ra cuộc họp nói trên, Kugler đã đề nghị được gia hạn thời hạn nộp hồ sơ công bố đạo đức để xử lý các khoản đầu tư không phù hợp trong danh mục cá nhân. Tuy nhiên, hồ sơ kê khai tài chính cuối cùng của bà đã không được bộ phận đạo đức của Fed chứng nhận; sau đó, được chuyển sang OGE để điều tra độc lập.

Trước làn sóng chỉ trích, Fed đã ban hành các quy tắc đạo đức nghiêm ngặt hơn từ cuối năm 2021, cấm quan chức cấp cao sở hữu cổ phiếu riêng lẻ và yêu cầu thông báo trước mọi giao dịch. Tuy nhiên, việc các bê bối vẫn tiếp diễn cho thấy rủi ro đạo đức không còn là vấn đề cá nhân đơn lẻ, mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống, trực tiếp đe dọa niềm tin công chúng và tính độc lập thể chế của Fed.

Chi Đỗ