Israel lên kế hoạch tăng cường quân sự 133 tỷ USD: Ai sẽ chi trả?

Hệ thống phòng thủ tên lửa Arrow. Ảnh: Bộ Quốc phòng Israel

Khi chiến sự đã kéo dài gần 3 năm, các mối đe dọa an ninh ngày càng thay đổi và Israel muốn giảm sự phụ thuộc vào viện trợ quân sự của Mỹ, câu hỏi lớn đặt ra là: Nguồn tiền nào sẽ đáp ứng nhu cầu quân sự ngày càng tăng này?

Theo báo Israel Hayom, hiện chưa xác định được nguồn tài chính cụ thể cho phần ngân sách xây dựng lực lượng này. Trong trường hợp không tìm được nguồn bổ sung, khoản tiền khổng lồ nói trên có thể phải được huy động thông qua cắt giảm chi tiêu của các bộ khác hoặc tăng gánh nặng đối với người nộp thuế. Điều này có thể trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với sự ổn định kinh tế của Israel.

Sự gia tăng mạnh ngân sách quốc phòng phản ánh hàng loạt thay đổi trong môi trường an ninh của Israel. Cuộc chiến đã kéo dài liên tục trong 3 năm mà chưa mặt trận nào thực sự khép lại. Trong khi đó, các mối đe dọa đối với Israel ngày càng đa dạng, còn nước này phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng ngoại giao ngày càng nghiêm trọng, kéo theo những hạn chế và lệnh cấm vận không chính thức đối với việc cung cấp vũ khí.

Trong những ngày gần đây, ngân sách quốc phòng đã được bổ sung thêm 1 tỷ NIS, nâng tổng ngân sách lên 184 tỷ NIS. Một quan chức quân sự cấp cao nói với báo Israel Hayom rằng khoản bổ sung này nhằm tận dụng một cơ hội mua sắm khẩn cấp, mang tính mật, mà hệ thống an ninh Israel vừa đạt được. Do tính chất cấp bách, thương vụ đòi hỏi phải có nguồn tiền bổ sung ngay lập tức.

260 tỷ NIS cho những nhu cầu cấp thiết

Kế hoạch xây dựng lực lượng dài hạn gây tranh luận thậm chí lớn hơn ngân sách quốc phòng thường xuyên, chủ yếu vì chưa xác định được nguồn tài chính.

Quân đội Israel chia khoản ngân sách gần 400 tỷ NIS thành hai phần. Phần thứ nhất, khoảng 260 tỷ NIS (86,7 tỷ USD), dành cho những năng lực được đánh giá là có sự đồng thuận rộng rãi và mang tính cấp thiết, bất kể chính phủ hay thủ tướng nào lên nắm quyền sau cuộc bầu cử sắp tới.

Khoản tiền này chủ yếu phục vụ hai mục tiêu: xây dựng các dây chuyền sản xuất đạn dược, cả vũ khí phòng thủ và tấn công; đồng thời mua sắm các nền tảng tác chiến trên không thiết yếu.

Quân đội Israel đã xác định được một phần nguồn tài chính cho kế hoạch này. Theo đề xuất, khoảng 50 tỷ NIS sẽ đến từ các biện pháp nâng cao hiệu quả nội bộ, chủ yếu thông qua giảm số ngày phục vụ của lực lượng dự bị và cắt giảm những khoản chi không thiết yếu. Thêm 50 tỷ NIS dự kiến đến từ hoạt động xuất khẩu quốc phòng.

Như vậy, quân đội vẫn cần thêm khoảng 150 tỷ NIS, tương đương 50 tỷ USD, từ ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, một quan chức quân sự cấp cao nhấn mạnh Israel không cần giải ngân toàn bộ khoản tiền này ngay lập tức. Điều quan trọng là chính phủ phải đưa ra cam kết tài chính cho giai đoạn 2026-2030.

Việc xây dựng các dây chuyền sản xuất đạn dược cần những khoản thanh toán trước, trong khi các hợp đồng mua sắm máy bay và các nền tảng tác chiến trên không thường được thanh toán theo từng đợt trong thời gian 3-4 năm. Vì vậy, vấn đề hiện nay chủ yếu là bảo đảm cam kết tài chính dài hạn, thay vì phải chi ngay toàn bộ số tiền.

100 tỷ NIS dành cho chính phủ tương lai

Khoảng 100 tỷ NIS còn lại trong kế hoạch xây dựng lực lượng về cơ bản chưa được phân bổ cụ thể. Khoản tiền này sẽ được dành cho chính phủ và thủ tướng tiếp theo quyết định, tùy thuộc vào những mối đe dọa mà Israel phải đối mặt và các giải pháp quân sự được xây dựng trong tương lai.

Quan chức quân sự cấp cao cho rằng môi trường an ninh của Israel đã thay đổi đáng kể trong 3 năm qua. Đồng thời, chính phủ hiện tại đã quyết định giảm sự phụ thuộc vào viện trợ quân sự của Mỹ. Vì vậy, chính phủ kế nhiệm cần tự xác định những mối đe dọa nào cần chuẩn bị và làm thế nào để ứng phó với việc nguồn hỗ trợ quân sự từ Washington bị thu hẹp.

Theo quan chức này, đây cũng là lý do khoản tiền 100 tỷ NIS cần được để dành, nhằm tạo dư địa cho chính phủ mới chủ động xây dựng các giải pháp phù hợp.

Đối với khoản 40 tỷ NIS được bổ sung gần đây, phía quân đội cho biết đây không hoàn toàn là ngân sách bổ sung trực tiếp cho quân đội mà chủ yếu phục vụ những quyết định do chính phủ đưa ra.

Trong đó, 12,5 tỷ NIS được dành cho kế hoạch của Bộ Ngoại giao nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng mà Israel đang phải đối mặt. Kế hoạch này không chỉ nhằm tháo gỡ các lệnh hạn chế xuất khẩu vũ khí sang Israel mà còn hỗ trợ ngành công nghệ cao và các doanh nhân Israel hoạt động ở nước ngoài.

Thêm 7 tỷ NIS được dành cho việc củng cố các cộng đồng ở miền Bắc Israel. Khoản tiền này sẽ do Bộ Xây dựng và Nhà ở quản lý, không thuộc ngân sách quốc phòng.

Phần còn lại được dành cho việc chuẩn bị tại những khu vực có nguy cơ trở thành các điểm nóng mới, theo những quyết định của giới lãnh đạo chính trị Israel. Những khoản tiền này cũng chưa cần sử dụng ngay và có thể được chính phủ tiếp theo xem xét.

Bài toán ngày càng lớn

Quan hệ giữa Bộ Tài chính và quân đội cũng đang trở thành một vấn đề đáng chú ý trong quá trình thảo luận ngân sách. Theo quan chức quân sự cấp cao, Bộ Tài chính đã có cách tiếp cận khá đối đầu trong các cuộc đàm phán về ngân sách quốc phòng.

Tuy nhiên, phía quân đội lập luận rằng họ chỉ đang thực hiện những nhiệm vụ do giới lãnh đạo chính trị giao phó. Nếu nhiệm vụ thay đổi dưới thời thủ tướng mới, nhu cầu ngân sách của quân đội cũng sẽ thay đổi theo.

Quan chức này viện dẫn quy mô cuộc chiến của Mỹ để cho thấy áp lực mà Israel đang phải đối mặt. Mỹ - cường quốc quân sự hàng đầu thế giới - từng tiến hành một cuộc chiến liên tục trong 40 ngày với những năng lực vượt xa Israel. Trong khi đó, Israel đã chiến đấu liên tục trong 3 năm với nguồn lực quân sự thấp hơn đáng kể.

Theo lập luận này, quy mô và thời gian của cuộc chiến đã tạo ra nhu cầu tái thiết lực lượng chưa từng có đối với Israel. Nhưng đi cùng với đó là bài toán tài chính ngày càng lớn.

Với ngân sách quốc phòng ở mức kỷ lục và kế hoạch xây dựng lực lượng có thể lên tới 400 tỷ NIS trong 10 năm, Israel đang đứng trước một cuộc tái cấu trúc quân sự quy mô lớn. Câu hỏi không còn chỉ là Israel cần xây dựng lực lượng như thế nào, mà còn là nền kinh tế và người dân nước này sẽ phải trả giá bao nhiêu cho kế hoạch đó.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Israel)