Iran tuyên bố không từ bỏ quyền làm giàu uranium

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 21/6 tuyên bố Tehran sẽ không từ bỏ quyền làm giàu uranium, đồng thời khẳng định nước này không theo đuổi mục tiêu chế tạo vũ khí hạt nhân.

"Mỹ yêu cầu Iran không chế tạo bom nguyên tử. Đây chẳng phải điều mới mẻ gì và chúng tôi cũng có thể tuyên bố bằng văn bản rằng Iran không có ý định chế tạo bom. Tuy nhiên, chúng tôi không từ bỏ quyền làm giàu uranium và phía bên kia sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận quyền này", ông Pezeshkian nói.

Tuyên bố được đưa ra khi các nhà đàm phán Iran và Mỹ gặp nhau tại Thụy Sĩ vào cuối ngày 21/6.

Phó tổng thống Mỹ JD Vance, người tham gia đối thoại, cho biết ưu tiên hàng đầu của ông là xây dựng khuôn khổ đàm phán, đạt tiến triển về vấn đề hạt nhân cũng như lệnh ngừng bắn tại Lebanon.

Cuộc gặp tại Thụy Sĩ được kỳ vọng mở màn cho giai đoạn thương lượng kéo dài 60 ngày nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn đọng trong thỏa thuận giữa hai nước, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran.

Theo một quan chức Mỹ, văn kiện cuối cùng hướng tới mục tiêu chấm dứt chương trình hạt nhân của Tehran, trong đó kho uranium làm giàu ở cấp độ cao sẽ bị phá hủy và loại bỏ.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran chỉ chấp nhận phương án pha loãng lượng uranium làm giàu cao ngay trong nước.

Iran cùng ngày cũng cảnh báo sẽ không tham gia đàm phán về thỏa thuận cuối cùng nếu chiến sự tại Lebanon chưa chấm dứt.

"Nếu các điều khoản không được thực thi, đặc biệt là điều 1, tức chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, thì việc bước vào giai đoạn đàm phán cho thỏa thuận cuối cùng là không thể", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei đăng trên mạng xã hội X.

Trước đó, Iran ngày 20/6 thông báo đóng eo biển Hormuz để phản đối các cuộc tấn công của Israel nhằm vào miền nam Lebanon mà Tehran cho là vi phạm thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.

Theo ông Baqaei, kể từ tối 20/6, không ghi nhận thêm cuộc không kích nào nhằm vào Lebanon và một "lệnh ngừng bắn mong manh" đã được thiết lập.

Việc Iran kiên quyết theo đuổi làm giàu uranium không chỉ liên quan đến chương trình hạt nhân mà còn là vấn đề chủ quyền và vị thế quốc gia.

Tehran cho rằng họ có quyền phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình theo quy định của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), trong đó cho phép các quốc gia thành viên nghiên cứu và sử dụng năng lượng hạt nhân dưới sự giám sát quốc tế.

Với Iran, từ bỏ làm giàu uranium đồng nghĩa với việc chấp nhận để các cường quốc quyết định giới hạn phát triển khoa học và công nghệ của mình.

Vì vậy, bất kể chính phủ nào lên nắm quyền, Tehran đều coi quyền làm giàu uranium là 'lằn ranh đỏ' không thể thương lượng.

Ngoài yếu tố chủ quyền, chương trình làm giàu uranium còn mang ý nghĩa chiến lược. Công nghệ này có thể phục vụ sản xuất điện hạt nhân, đồng vị phóng xạ cho y học và nhiều lĩnh vực công nghiệp khác.

Tuy nhiên, Mỹ cùng các đồng minh lo ngại công nghệ làm giàu uranium có tính chất "lưỡng dụng", bởi uranium được làm giàu ở mức cao có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Đây chính là bất đồng lớn nhất khiến các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran kéo dài suốt nhiều năm mà chưa tìm được tiếng nói chung.

Việt Hùng