Iran phát tín hiệu cứng rắn từ lễ tang cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei

Thay vì thể hiện hình ảnh suy yếu sau cuộc chiến với Mỹ và Israel hôm 28/2, Iran đang gửi đi thông điệp về sự thách thức, đoàn kết và quyết tâm.

Theo các nhà ngoại giao, quan chức và giới phân tích, thái độ thách thức và khả năng trụ vững đã giúp Iran giữ vị thế trên bàn đàm phán. Họ cho rằng lễ tang là sự kiện Tehran tìm cách biến sức chịu đựng thành đòn bẩy chiến lược.

Hình ảnh lễ tang cố Đại giáo chủ Ali Khamenei. (Nguồn: AP)

Theo các nhà phân tích, cuộc chiến cho thấy Iran nắm đòn bẩy ở eo biển Hormuz, để nước này đặt ra điều kiện, rằng bất kỳ thỏa thuận nào về chương trình hạt nhân cũng phải bắt đầu từ việc thừa nhận quyền kiểm soát của nước này đối với tuyến hàng hải chiến lược.

Washington kỳ vọng lệnh ngừng bắn trong 60 ngày sẽ giúp khôi phục ngoại giao để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, thay vào đó, nó lại mở ra một cuộc cạnh tranh hoàn toàn khác.

Trong cuộc cạnh tranh này, vị trí địa lý của Iran, chứ không phải uranium, trở thành tài sản chiến lược quan trọng nhất. Tehran đang tìm cách chuyển hóa những lợi thế họ giành được trong chiến tranh thành ưu thế chiến lược lâu dài, từ việc giữ thế thống trị ở eo biển Hormuz.

Theo ông Alex Vatanka, công tác tại Viện Trung Đông (Mỹ), dù việc thu phí tàu qua eo biển có thể mang lại nguồn thu rất lớn, nhưng Tehran coi Hormuz không phải là tài sản kinh tế mà là để mang lại tính chính danh về chính trị,

Ông Vatanka dẫn câu ngạn ngữ Ba Tư: “Tại sao lại đem viên kim cương đổi lấy cây kẹo mút?”.

Theo cách tính toán của Tehran, Hormuz chính là viên kim cương, còn việc nới lỏng trừng phạt và giải phóng các tài sản bị phong tỏa chỉ là cây kẹo mút.

Giới lãnh đạo Iran cũng thể hiện quan điểm tương tự.

“Eo biển Hormuz là công cụ quyền lực lớn nhất của chúng ta; chúng ta phải bảo vệ đúng mức món quà thiêng liêng này”, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố, đồng thời khẳng định Iran “trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng sẽ không từ bỏ các quyền của mình” tại khu vực này.

Theo các nguồn tin khu vực và giới ngoại giao, Iran đang cố tình kéo dài việc đàm phán nhằm củng cố những gì họ coi là thành quả của cuộc chiến, trước khi quay trở lại vấn đề hạt nhân.

Tehran tin rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chịu áp lực lớn hơn, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến gần.

“Người Iran hiểu rằng Tổng thống Trump muốn rút lui, muốn chuyển sang ưu tiên khác. Họ biết có thể gây sức ép vì thời gian đang đứng về phía họ”, ông Alan Eyre, một nhà ngoại giao Mỹ đã nghỉ hưu và có nhiều kinh nghiệm về Iran, nhận định.

Ông Aaron David Miller, cựu quan chức phụ trách đàm phán của Mỹ về Trung Đông, cho rằng chiến dịch quân sự của Washington đã không thể phá vỡ đòn bẩy của Iran, chỉ dẫn đến việc Washington phải chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn còn nhiều khiếm khuyết, và việc thực thi thỏa thuận này lại trở thành một chiến trường mới.

Theo ông, Tehran hầu như không có lý do để nghiêm túc thúc đẩy đàm phán hạt nhân, cho đến khi họ tin rằng thực tế mới tại eo biển Hormuz đã được chấp nhận, cùng với việc giải phóng hàng tỷ đô la tài sản của Iran bị phong tỏa ở nước ngoài.

“Đồng hồ 60 ngày ngay từ đầu đã là điều viển vông. Người Iran sẽ không quay lại hồ sơ hạt nhân cho đến khi họ tương đối chắc chắn rằng trật tự mới đã được xác lập. Họ muốn đảm bảo rằng ông Trump và cả thế giới hiểu rằng sẽ không có chuyện quay trở lại thời điểm trước ngày 28/2”, ông Miller nói.

Bình Giang