Iran hiện đại hóa xe tăng dựa trên công nghệ Liên Xô: Có đủ sức đẩy lùi cuộc tấn công trên bộ của Mỹ?

Xe tăng T-72S của Iran được hiện đại hóa trong nước. Ảnh: MW.

Trong bối cảnh nhiều nguồn tin từ Mỹ cho biết Washington đang cân nhắc khả năng tiến hành chiến dịch tấn công trên bộ vào Iran, năng lực tác chiến của lực lượng thiết giáp nước này đang thu hút sự quan tâm lớn.

Sau nhiều thập kỷ phát triển, Iran đã xây dựng một lực lượng xe tăng đa dạng với sự pha trộn giữa các mẫu xe có nguồn gốc từ Mỹ, Anh, Liên Xô, Trung Quốc, Triều Tiên và các thiết kế nội địa. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng quy mô và chất lượng của lực lượng này vẫn còn nhiều hạn chế so với các đối thủ hiện đại.

Xe tăng T-72 của Quân đội Iraq. Ảnh: MW.

Từ xe tăng phương Tây đến kho vũ khí "đa quốc gia"

Sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran thừa hưởng hàng trăm xe tăng M60 của Mỹ và Chieftain của Anh, vốn được mua từ thập niên 1970.

Trong cuộc chiến Iran - Iraq (1980-1988), các mẫu xe tăng này được cho là lép vế trước T-72 và thậm chí nhiều trường hợp còn kém hiệu quả hơn cả T-62 của quân đội Iraq.

Do chịu lệnh cấm vận, Tehran gần như không thể mua các dòng xe tăng hiện đại tương đương T-72. Ngoài khoảng vài chục chiếc T-72 được mua từ Libya, Iran phải chuyển sang nhập khẩu xe tăng Chonma của Triều Tiên (phát triển từ T-62) và Type 59 của Trung Quốc (biến thể của T-54/55 Liên Xô).

Sự yếu thế về thiết giáp khiến Iran khi đó phải dựa nhiều hơn vào chiến thuật sử dụng lực lượng bộ binh quy mô lớn nhằm xuyên thủng tuyến phòng thủ của Iraq.

Xe tăng Chonma của Triều Tiên. Ảnh: MW.

Bước ngoặt sau Chiến tranh Lạnh

Sau khi Lãnh tụ Tối cao Ruhollah Khomeini qua đời năm 1989, quan hệ giữa Tehran và Moskva nhanh chóng được cải thiện.

Iran ký thỏa thuận sản xuất theo giấy phép khoảng 550 xe tăng T-72S, đồng thời mua thêm T-72M1 do Ba Lan chế tạo và nhiều xe tăng T-62, T-55 từ Belarus nhằm mở rộng lực lượng thiết giáp.

Tuy nhiên, các mẫu xe này chủ yếu là phiên bản xuất khẩu và vẫn kém đáng kể so với T-72B hiện đại của Liên Xô thời điểm đó.

Sau khi Liên Xô tan rã, hợp tác quốc phòng giữa Nga và Iran suy giảm, khiến chương trình sản xuất T-72 trong nước không đạt quy mô như kỳ vọng.

Xe tăng T-72S của Quân đội Iran. Ảnh: MW.

Karrar – tham vọng chế tạo xe tăng chủ lực nội địa

Tháng 3/2017, Iran chính thức giới thiệu Karrar, mẫu xe tăng chiến đấu chủ lực do nước này tự phát triển.

Tên gọi "Karrar" trong tiếng Ba Tư có nghĩa là "Kẻ tấn công", phản ánh mục tiêu giảm phụ thuộc vào xe tăng nhập khẩu và xây dựng năng lực sản xuất trong nước.

Về hình dáng, Karrar có nhiều nét tương đồng với T-90MS của Nga, tuy nhiên phần lớn chuyên gia quân sự nhận định khả năng chiến đấu của mẫu xe tăng Iran chưa đạt tới trình độ của phiên bản Nga.

Theo các thông tin được Tehran công bố, Karrar được trang bị: Pháo nòng trơn 125 mm tương thích chuẩn đạn Liên Xô, hệ thống nạp đạn tự động, hệ thống điều khiển hỏa lực điện quang, máy đo xa laser, máy tính đường đạn, kính ngắm ổn định, năng lực tác chiến ban đêm được cải thiện, giáp composite kết hợp giáp phản ứng nổ (ERA).

Với trọng lượng hơn 50 tấn, Karrar được đánh giá có mức bảo vệ cao hơn đáng kể so với các mẫu xe tăng Iran từng chế tạo trước đó.

Nguyên mẫu xe tăng Karrar của Iran. Ảnh: MW.

Vì sao Karrar không được sản xuất hàng loạt?

Dù từng được kỳ vọng trở thành xe tăng chủ lực của cả Lục quân Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), chương trình Karrar không phát triển thành dây chuyền sản xuất quy mô lớn.

Theo giới phân tích, nguyên nhân lớn nhất nằm ở năng lực công nghiệp.

Việc chế tạo một xe tăng hiện đại đòi hỏi hệ thống luyện kim tiên tiến, động cơ diesel công suất lớn, dây chuyền gia công chính xác cùng các hệ thống điều khiển hỏa lực phức tạp – những lĩnh vực vẫn là thách thức đối với ngành công nghiệp quốc phòng Iran.

Các dấu hiệu cho thấy Karrar chỉ được sản xuất với số lượng hạn chế, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng khi chương trình được công bố.

Nguyên mẫu xe tăng Karrar của Iran. Ảnh: MW.

Iran chuyển sang nâng cấp T-72 thay vì sản xuất xe tăng mới

Thay vì tập trung chế tạo thêm Karrar, Iran những năm gần đây chuyển hướng sang hiện đại hóa lực lượng T-72 hiện có.

Năm 2025, Tehran công bố gói nâng cấp mới dành cho T-72 với nhiều công nghệ được phát triển từ chương trình Karrar, bao gồm tháp pháo thiết kế lại, giáp dày hơn, trạm vũ khí điều khiển từ xa cùng nhiều cải tiến khác.

Song song đó, Iran cũng triển khai chương trình nâng cấp xe tăng M60 mang tên Suleiman-402, được xem là bước phát triển tiếp theo sau dự án Zulfiqar trước đây.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quân sự, các chương trình hiện đại hóa này giúp cải thiện đáng kể năng lực thiết giáp của Iran. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, lực lượng xe tăng của Tehran vẫn bị đánh giá là còn khoảng cách khá xa so với các tiêu chuẩn của những mẫu xe tăng hiện đại và thậm chí chưa đạt trình độ của nhiều dòng xe tăng tiên tiến từ cuối thời Chiến tranh Lạnh.

Trong trường hợp xảy ra một chiến dịch trên bộ quy mô lớn, ưu thế của Iran nhiều khả năng vẫn sẽ nằm ở hệ thống tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng phòng thủ chiều sâu và chiến thuật phi đối xứng, thay vì sức mạnh của các đơn vị xe tăng chủ lực.

Theo MW

Huyền Chi