Hưởng ứng bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV của Tổng Bí thư Tô Lâm: Cải cách chính quyền địa phương bắt đầu từ thay đổi ở cấp cơ sở

“Phương thức quản trị mới” - yêu cầu đổi mới từ gốc cách vận hành ở cơ sở

Một trong những điểm nhấn nổi bật trong bài phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư là cách tiếp cận đối với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Không dừng lại ở việc sắp xếp tổ chức, giảm tầng nấc trung gian, Trung ương đã xác định rõ đây là “phương thức quản trị địa phương mới”. Cách diễn đạt này cho thấy yêu cầu cải cách không chỉ nằm ở “hình”, mà phải đi vào “chất” - tức là tái thiết toàn diện cách thức vận hành quyền lực ở cơ sở. Bài phát biểu bế mạc đã chỉ ra rất cụ thể những nội dung phải đổi mới đồng bộ. Đặc biệt, yêu cầu chuyển mạnh từ “hành chính quản lý” sang “hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển” đã đặt ra một chuẩn mực mới cho hoạt động của chính quyền cơ sở.

Toàn cảnh Hội nghị lần thứ 2, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: Phạm Thắng

Dưới góc nhìn của cơ quan dân cử, đại biểu Trương Công Nam, HĐND xã Ia Krêl, tỉnh Gia Lai khẳng định, đây là sự thay đổi căn bản về nội hàm giám sát. Nếu trước đây, giám sát chủ yếu dừng lại ở việc kiểm tra tuân thủ quy định, thì nay phải đi sâu hơn vào hiệu quả vận hành. Điều này đòi hỏi bộ máy của HĐND cấp tỉnh và cấp xã nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ vừa “hồng”, vừa “chuyên”, mà còn phải đủ bản lĩnh trước các vấn đề thực tiễn, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân để hiện thực hóa chương trình hành động của mình, nếu không sẽ khó đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

“Trong bài phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư tôi thấy đáng chú ý, nguyên tắc “cấp tỉnh mạnh về chiến lược, cấp xã mạnh về thực thi” đã xác lập lại vai trò trung tâm của cấp xã trong hệ thống chính quyền. Cấp xã không còn là nơi “truyền đạt” mà phải trở thành nơi trực tiếp giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp, gắn với đời sống hằng ngày, an sinh xã hội và các yêu cầu cấp bách từ thực tiễn” - bà Lương Thị Hà, cử tri xã Tiên Điền, Hà Tĩnh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra một cảnh báo rất rõ: nếu chỉ dừng ở việc giao thêm nhiệm vụ mà không đi kèm cơ chế, nguồn lực, con người và công cụ thực thi, cải cách sẽ không đạt hiệu quả. Chính vì vậy, yêu cầu “giao quyền đến đâu, bảo đảm nguồn lực đến đó; phân cấp đến đâu, kiểm soát chặt chẽ đến đó; trao nhiệm vụ đến đâu, nâng cao năng lực tương ứng đến đó” không chỉ là nguyên tắc điều hành, mà còn là căn cứ quan trọng để cơ quan dân cử thực hiện chức năng quyết định và giám sát.

Một điểm nhấn khác là yêu cầu vận hành mô hình phải linh hoạt, sát thực tiễn, tránh rập khuôn, máy móc. Bởi mỗi địa phương có điều kiện rất khác nhau, nếu áp dụng một mô hình cứng nhắc rất dễ dẫn đến hệ quả ngược: hình thành một bộ máy cồng kềnh mới ngay tại cấp cơ sở. Đây chính là “điểm nghẽn tiềm ẩn” mà HĐND các cấp cần nhận diện sớm để giám sát và có quyết sách điều chỉnh kịp thời.

“Sự hài lòng của người dân” - chuẩn đo lường thực chất của cải cách

Nếu như nội dung về tổ chức bộ máy đặt nền tảng cho cải cách, thì thông điệp về lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng chính là tiêu chí đánh giá thực chất nhất.

Phát biểu bế mạc hội nghị, Tổng Bí thư nhấn mạnh rất rõ: hiệu quả của cải cách không thể chỉ đo bằng số lượng đầu mối được sắp xếp lại, hay số văn bản được ban hành, mà phải được kiểm nghiệm bằng những kết quả cụ thể trong đời sống xã hội. Đó là việc người dân không còn bị phiền hà; thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn; công việc được xử lý ngay tại cấp xã và đội ngũ cán bộ thực sự chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ.

Theo đó, HĐND không thể chỉ dựa vào báo cáo hành chính, mà phải đi đến tận cùng của vấn đề, thông qua tiếp xúc cử tri, khảo sát thực tế, giám sát trực tiếp tại bộ phận “một cửa” và các lĩnh vực thiết yếu. Riêng cấp xã, cấp sát dân nhất, HĐND cần đổi phương thức làm việc theo hướng gần dân, sát dân. Nội dung giám sát và quyết định cũng phải kiểm nghiệm bằng những kết quả cụ thể trong đời sống dân sinh, có dẫn chứng rõ ràng, giám sát để giải quyết vấn đề chứ không phải chỉ để hoàn thành kế hoạch, nội dung giám sát cũng bắt rễ từ đời sống nhân dân. Bà Nguyễn Thị Thuận, cử tri xã Hưng Nguyên (Nghệ An), chia sẻ rất thẳng thắn: “Từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, xã rộng hơn, đường đi lên trụ sở mới cũng xa hơn. Tuy vậy, thủ tục hành chính về một cấp, khá thuận lợi, cán bộ tận tình chu đáo”.

Đặt trong tổng thể các nhiệm vụ mà Tổng Bí thư nhấn mạnh tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, có thể thấy vai trò của chính quyền cơ sở ngày càng mang tính quyết định - không chỉ là nơi thực thi chính sách mà còn là “tuyến đầu” củng cố niềm tin và đồng thuận xã hội. Vì vậy, kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí phải bắt đầu từ cơ sở, với cơ chế giám sát minh bạch, trách nhiệm giải trình rõ ràng. Trong đó, HĐND giữ vai trò then chốt khi vừa quyết định, vừa giám sát việc sử dụng nguồn lực vì lợi ích Nhân dân. Gắn với nhiệm kỳ 2026 - 2031 và mô hình chính quyền địa phương mới, yêu cầu đặt ra là HĐND phải thực sự “quyết đúng, giám sát trúng”, để mỗi chủ trương không chỉ dừng lại trên nghị trường mà đi đến tận đời sống, đáp ứng đúng và trúng kỳ vọng chính đáng của Nhân dân.

HẠNH PHƯƠNG