Hướng tới Festival 'Về miền di sản - 2026': Còn câu quan họ, em còn say sưa...

Số lượng đông, chất lượng tốt

Là một trong những hoạt động trọng tâm của Festival "Về miền di sản - 2026", vòng chung khảo Hội thi Dân ca Quan họ xuân Bính Ngọ 2026 diễn ra từ ngày 20 đến 22/3 tại không gian của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh (tổ dân phố Viêm Xá, phường Kinh Bắc) với hai nội dung chính: Thi đối đáp quan họ và thi sân khấu ca nhạc quan họ. Hội thi nhằm giới thiệu đến Nhân dân và du khách nét đẹp văn hóa đặc trưng của vùng đất, con người, các giá trị di sản văn hóa tiêu biểu của Bắc Ninh, đặc biệt là di sản dân ca quan họ. Qua đó nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Hội thi Dân ca Quan họ Bắc Ninh hằng năm khẳng định sức sống di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được các thế hệ nối tiếp trao truyền và nuôi dưỡng bền bỉ trong đời sống.

Từ đầu tháng 3, Ban tổ chức Hội thi đã triển khai công tác sơ duyệt nội dung thi đối đáp quan họ một cách nghiêm túc, bài bản. Qua vòng sơ duyệt ghi nhận đông đảo thí sinh đến từ nhiều địa phương với nhiều lứa tuổi tham gia. Đáng chú ý, chất lượng thí sinh năm nay có bước chuyển biến rõ rệt, cho thấy sự chuẩn bị công phu, tâm huyết, đồng thời khẳng định hiệu quả của công tác bảo tồn, truyền dạy dân ca quan họ trong cộng đồng. Đây cũng là tiền đề để vòng chung khảo hứa hẹn đạt chất lượng chuyên môn cao.

Nét nổi bật của hội thi năm nay là thu hút sự tham dự của nhiều liền anh, liền chị đến từ các làng quan họ gốc, làng quan họ thực hành và các câu lạc bộ quan họ ở cả phía Bắc và phía Nam sông Cầu. Ban tổ chức thay thế một số bài đã sử dụng nhiều năm của bộ đề thi, lựa chọn những bài mới đặc sắc đòi hỏi trình độ cao hơn, có giai điệu, lời ca đẹp, ý nghĩa đối chỉnh hơn.

Nhạc sĩ Ngọc Lương, Trưởng Phòng Văn hóa cơ sở, Trung tâm Văn hóa và Xúc tiến du lịch tỉnh cho biết: Nội dung đối đáp quan họ cổ có hơn 300 cặp đăng ký tham gia. Đối tượng dự thi là các liền anh, liền chị quan họ đang cư trú, lao động, học tập, công tác trên địa bàn tỉnh hoặc ngoài tỉnh có độ tuổi từ 18 đến 75. Ban tổ chức không hạn chế số lượng cặp thí sinh tham gia ở mỗi nội dung 50 bài và 150 bài nhưng thí sinh chỉ được đăng ký một trong hai nội dung và phải đạt yêu cầu qua vòng sơ khảo.

Kết quả chấm sơ khảo có 85 cặp liền anh, liền chị lọt vòng chung khảo, trong đó 52 cặp dự thi 50 bài và 33 cặp dự thi 150 bài. Tại vòng chung khảo, các cặp thí sinh dự thi theo hình thức loại trực tiếp, nghĩa là các cặp liền anh, liền chị bốc thăm gặp nhau, Ban tổ chức không sắp xếp trước các cặp hát.

Ở nội dung thi sân khấu ca nhạc quan họ thu hút 20 đoàn nghệ thuật quần chúng đến từ 20 xã, phường trong tỉnh với hơn 600 diễn viên, nhạc công... Chương trình dự thi của mỗi đoàn có thời lượng từ 15 đến 20 phút theo mạch chủ đề xuyên suốt gồm 3 tiết mục đơn ca, song ca (tam ca), tốp ca (khuyến khích các chương trình, tiết mục được đầu tư dàn dựng mới). Đáng chú ý, có những địa phương đã tổ chức hội thi cấp xã, phường để tuyển chọn những hạt nhân văn nghệ tiêu biểu và trên cơ sở đó thành lập đoàn nghệ thuật quần chúng tham dự hội thi, tiêu biểu như: Phường Nếnh, xã Tiên Du, xã Văn Môn...

Nghề chơi quan họ có tinh mới tường

Tham dự hội thi đối đáp quan họ năm nay, các cặp liền anh liền chị đều dành nhiều thời gian luyện tập để phô diễn vẻ đẹp tinh túy, chất vang - rền - nền - nảy đặc trưng cùng với những hiểu biết tinh tường trong nghề chơi quan họ.

Chơi quan họ được gần ba năm nhưng đã có hai năm liên tiếp đăng ký dự thi nội dung 150 câu, liền chị Trần Thị Quảng, tổ dân phố Phúc Đức, phường Võ Cường chia sẻ: "Để chuẩn bị cho hội thi, nhiều tháng liền, tôi cùng một chị bạn miệt mài học thuộc hàng trăm câu quan họ cổ nhưng không may chị bạn bị ốm, phải tạm nghỉ nên tôi tìm bạn mới ở bên làng Bồ Sơn (cùng phường Võ Cường). Mỗi làng lại có một lối hát, một cách nhả chữ, luyến láy riêng, vì vậy tôi gần như phải học lại toàn bộ 150 bài theo đúng giọng của Bồ Sơn. Các cụ nghệ nhân bảo, phải ăn quan họ, ngủ quan họ, uống nước của các làng quan họ thì hát mới ra được chất, được màu quan họ! Thế nên chúng tôi chuyên tâm luyện tập, trau dồi từng làn điệu, từng cách buông câu nhả chữ. Buổi sáng tôi tự ôn luyện một mình, chiều lại sang Bồ Sơn tập cùng chị bạn. Có hôm hai chị em tập đến khuya, càng hát càng thấy say".

Thành viên Câu lạc bộ Quan họ Suối Hoa, phường Kinh Bắc tích cực ôn luyện để tham dự vòng chung khảo Hội thi Dân ca Quan họ Bắc Ninh xuân Bính Ngọ - 2026.

Đến với hội thi năm nay, làng quan họ gốc Ngang Nội (xã Liên Bão) có ba cặp liền chị đăng ký dự thi, một cặp thi nội dung 150 bài và hai cặp thi nội dung 50 bài. Nghệ nhân Nguyễn Thị Huệ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ làng Ngang Nội chia sẻ: "Làng Ngang Nội năm nào cũng tuyển chọn những cặp có chất giọng đẹp để tham dự hội thi đối đáp đầu xuân. Được cất lên câu hát mượt mà, đằm thắm là niềm hạnh phúc lớn lao. Thế nên, mục tiêu của chúng tôi là giao lưu và học hỏi các liền anh, liền chị trong vùng".

Di sản văn hóa quan họ như món ăn tinh thần, như chất xúc tác mang thêm "nhựa sống" cho người dân Bắc Ninh. "Còn giời còn nước còn non/Còn câu quan họ em còn say sưa...". Từ giai điệu đến lời ca và những lề lối sinh hoạt quan họ, tất cả đều là khúc ân tình, thể hiện tâm hồn, sức sống mãnh liệt của con người nơi đây. Cũng vì thế, người thiên hạ say quan họ không chỉ bởi giọng hát hay, lời đối đáp khôn ngoan, tế nhị mà còn say bởi cái nghĩa cái tình, say lối sống, cách ứng xử lịch lãm - "Em đi khắp bốn phương trời/ Không đâu lịch sự bằng người ở đây"...

Bài, ảnh: Thanh Lâm