Hợp tác quốc tế tạo nền tảng cho hải quan số và quản lý hiện đại

Ngành Hải quan đẩy mạnh hội nhập, tăng cường trao đổi kinh nghiệm và ứng dụng các mô hình quản lý hiện đại.

Hợp tác quốc tế ngày càng thực chất

Những năm gần đây, hợp tác quốc tế tiếp tục được ngành hải quan triển khai theo hướng thực chất, gắn chặt với các yêu cầu quản lý hiện đại và nhu cầu phát triển thương mại.

Tại Hội nghị Tổng cục trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) lần thứ 27 diễn ra tại Hồng Kông (Trung Quốc) từ ngày 18 đến 21/5/2026, Hải quan Việt Nam đã tham gia thảo luận nhiều nội dung liên quan đến khả năng thích ứng của cơ quan hải quan trước những thách thức mới của thương mại quốc tế. Đây cũng là diễn đàn quan trọng để các cơ quan hải quan trong khu vực chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác và tìm kiếm các giải pháp quản lý phù hợp với xu thế phát triển của thương mại toàn cầu.

Trên kênh hợp tác song phương, quan hệ giữa Hải quan Việt Nam với các đối tác tiếp tục được củng cố và mở rộng. Đối với Hoa Kỳ, hai bên đã phối hợp tổ chức hội thảo chuyên sâu về phòng, chống buôn lậu tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài; đồng thời hoàn thiện các nội dung liên quan đến dự án hỗ trợ nâng cao năng lực thực thi pháp luật trong lĩnh vực hải quan thuộc khuôn khổ Thư thỏa thuận về trợ giúp thực thi pháp luật và tư pháp hình sự giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Hoa Kỳ.

Cùng với đó, cơ quan hải quan cũng tham gia xây dựng phương án đàm phán các nội dung chuyên ngành với phía Hoa Kỳ nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại song phương. Đây được xem là một trong những nội dung quan trọng trong bối cảnh kim ngạch thương mại giữa hai nước tiếp tục duy trì quy mô lớn.

Không chỉ tập trung vào tạo thuận lợi thương mại, hợp tác quốc tế còn hỗ trợ hiệu quả cho công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và phòng, chống gian lận thương mại. Hải quan Việt Nam đã tham gia góp ý các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ trong các chương trình hợp tác quốc tế, đồng thời rà soát các hiệp định quá cảnh với Trung Quốc, Lào và Campuchia nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp kiểm soát hàng hóa qua biên giới.

Theo ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, hoạt động hợp tác quốc tế thời gian qua tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng hiệu quả, thực chất, góp phần hỗ trợ công tác quản lý nhà nước về hải quan, đồng thời nâng cao vị thế của Hải quan Việt Nam trong các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế.

Bên cạnh các chương trình hợp tác chính sách, việc trao đổi dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan cũng được thúc đẩy mạnh mẽ. Hải quan Việt Nam tiếp tục phối hợp với Hải quan Hàn Quốc vận hành Hệ thống trao đổi dữ liệu xuất xứ điện tử (EODES), đồng thời chia sẻ kinh nghiệm về cơ chế thu thập thông tin hành khách trước khi đến (PNR).

Đây là những công cụ quản lý hiện đại đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát rủi ro, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm và hỗ trợ công tác thông quan.

Trong thời gian tới, ngành hải quan dự kiến triển khai chương trình làm việc với Hải quan Campuchia trong lĩnh vực kiểm tra sau thông quan; đồng thời tiếp tục trao đổi với Hải quan Nga và Hải quan Đức nhằm hoàn thiện các văn kiện hợp tác về phòng, chống buôn lậu và phối hợp nghiệp vụ điều tra.

Nâng cao năng lực thực thi trong môi trường thương mại mới

Cùng với việc mở rộng hợp tác quốc tế, Hải quan Việt Nam cũng chú trọng tận dụng các nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài để nâng cao năng lực thực thi pháp luật.

Thời gian qua, cán bộ hải quan đã tham gia nhiều chương trình đào tạo chuyên sâu do Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) và Ủy ban Kiểm soát ma túy quốc tế (INCB) phối hợp tổ chức.

Các chương trình này tập trung vào những lĩnh vực nghiệp vụ trọng điểm như xử lý an toàn các chất nguy hiểm, đấu tranh với tội phạm ma túy xuyên quốc gia, tăng cường năng lực kiểm soát trên biển và nâng cao kỹ năng phát hiện các hành vi vi phạm trong hoạt động thương mại quốc tế.

Song hành với công tác đào tạo, Hải quan Việt Nam cũng tiếp nhận nhiều trang thiết bị kiểm tra hiện đại từ các chương trình hỗ trợ quốc tế. Việc đưa các thiết bị này vào khai thác đã góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm soát hải quan, đồng thời hỗ trợ lực lượng chống buôn lậu trong quá trình phát hiện và xử lý các vụ việc vi phạm.

Trong bối cảnh khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng, phương thức, thủ đoạn vi phạm liên tục thay đổi, yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện thể chế và tăng cường hợp tác quốc tế, ngành hải quan đang tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ vào các hoạt động nghiệp vụ.

Theo ông Trần Đức Hùng, trên cơ sở các kết quả đạt được tại Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 diễn ra tại Campuchia, ngành hải quan đang tập trung triển khai các mục tiêu hợp tác hướng tới năm 2030, đồng thời tích cực chuẩn bị các nội dung tham gia Phiên họp Hội đồng WCO trong thời gian tới.

Đối với hợp tác song phương với Hoa Kỳ, ngành Hải quan sẽ tiếp tục thúc đẩy các cuộc làm việc cấp cao nhằm hoàn thiện các thủ tục pháp lý để tiến tới ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ về sử dụng tờ lược khai và vận chuyển hàng hóa.

Một trong những định hướng đáng chú ý của ngành hải quan trong giai đoạn tới là đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) vào công tác quản lý rủi ro.

Việc khai thác hiệu quả các công nghệ này sẽ hỗ trợ cơ quan hải quan nâng cao khả năng nhận diện sớm các dấu hiệu vi phạm, tối ưu hóa nguồn lực kiểm tra, giảm áp lực cho lực lượng thực thi và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Cùng với đó, ngành hải quan tiếp tục hoàn thiện hồ sơ tiếp nhận các chương trình hỗ trợ kỹ thuật quốc tế và tham gia đàm phán nâng cấp Chương 5 về Quản lý hải quan và Tạo thuận lợi thương mại trong Hiệp định CPTPP.

Những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao năng lực quản lý của cơ quan hải quan mà còn tạo thêm nền tảng để Việt Nam tiếp cận các chuẩn mực quản lý hiện đại của thế giới, qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của thương mại toàn cầu.

MINH PHƯƠNG