Hợp tác kinh tế ASEAN - Nga: Xung lực mới sau 35 năm gắn kết

Quang cảnh cuộc họp lần thứ 24 Ủy ban Hợp tác chung cấp Đại sứ giữa ASEAN và Nga. Ảnh tư liệu: TTXVN phát

Tại Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga diễn ra từ ngày 16-18/6/2026 tại thành phố Kazan, việc hiện thực hóa mô hình "đối tác chiến lược theo lĩnh vực" và kết nối không gian kinh tế Á - Âu không chỉ là giải pháp then chốt để đảm bảo an ninh năng lượng, công nghệ cao mà còn tạo xung lực mới cho mối quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai bên.

Nhìn lại hành trình từ những tiếp xúc đầu tiên năm 1991 đến khi nâng cấp lên Đối tác Chiến lược vào năm 2018, kinh tế luôn được xem là trụ cột hợp tác mang lại lợi ích thiết thực nhất cho cả hai bên. Nga và ASEAN đang khẳng định vị thế là những đối tác không thể thiếu của nhau trong một cấu trúc khu vực đang thay đổi.

Theo ông V. Mazyrin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, ASEAN hiện giữ vị trí "nổi bật" và là đối tác ưu tiên hàng đầu trong Chiến lược Chính sách đối ngoại mới của Nga. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cũng đánh giá ASEAN là mô hình hợp tác xuất sắc, dựa trên sự tôn trọng lợi ích lẫn nhau, giúp Nga đa dạng hóa các quan hệ kinh tế đối ngoại khi thực hiện chính sách "hướng Đông".

Ngược lại, Nga đóng vai trò là một trụ cột cung cấp các nguồn lực nền tảng như năng lượng, nông nghiệp và công nghệ cao cho sự phát triển của Đông Nam Á. Hơn nữa, việc duy trì quan hệ với Nga không chỉ giúp hỗ trợ tăng trưởng mà còn là cách tiếp cận cân bằng, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại để duy trì thế cân bằng chiến lược giữa các nước lớn.

Thành quả của sự hợp tác này đã được cụ thể hóa bằng những con số ấn tượng trong quan hệ thương mại. Theo số liệu được công bố tại cuộc họp Ủy ban Hợp tác chung ASEAN - Nga hồi tháng 4/2026, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt khoảng 21,6 tỷ USD, và tiềm năng hợp tác giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Đặc biệt, hai bên đã hoàn thành tới 82% chỉ tiêu trong Kế hoạch Hành động Toàn diện giai đoạn 2021-2025, tập trung vào các ngành hàng thế mạnh như dầu khí, phân bón, và đào tạo nguồn nhân lực. Kết quả này cho thấy quan hệ kinh tế giữa hai bên không còn dừng lại ở mức tiềm năng mà đã mang lại những lợi ích thực chất.

Động lực thúc đẩy sự tăng cường hợp tác này xuất phát từ nhu cầu ứng phó với các biến động sâu sắc của toàn cầu. Sau năm 2022, khi quan hệ giữa Nga với phương Tây tiếp tục đối mặt nhiều thách thức, Nga đã đẩy mạnh chính sách hướng Đông và coi châu Á là một trong những ưu tiên chiến lược. Trong bức tranh đó, ASEAN nổi lên như một đối tác quan trọng nhờ vị trí địa kinh tế thuận lợi, tốc độ tăng trưởng cao và vai trò trung tâm trong các cơ chế hợp tác khu vực. Trong khi đó, ASEAN cũng cần đa dạng hóa đối tác để duy trì thế cân bằng chiến lược và bảo đảm an ninh năng lượng.

Hướng tới giai đoạn tiếp theo, hai bên đang chuyển dịch mạnh mẽ sang những lĩnh vực gắn liền với kinh tế tri thức và phát triển bền vững. Ông V. Mazyrin cho biết Nga đang thúc đẩy mô hình "đối tác chiến lược theo lĩnh vực" để tập trung nguồn lực vào các mũi nhọn. Cách tiếp cận có trọng tâm này giúp hai bên thích ứng tốt hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu và tạo ra các giá trị kinh tế mới thay vì chỉ dựa vào những ngành khai khoáng truyền thống.

Chiều 14/11/2018, tại Singapore diễn ra Hội nghị Cấp cao ASEAN-Nga lần thứ 3. Ảnh tư liệu: Thống Nhất/TTXVN

Tại các cuộc họp chuẩn bị cho Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ, hai bên đã nhấn mạnh nhu cầu tăng cường hợp tác về chuyển đổi số, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và phát triển bền vững. Đây được xem là những lĩnh vực có khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới cho quan hệ ASEAN - Nga trong thập niên tới.

Đáng chú ý, Nga cũng đã khởi xướng sáng kiến Đối tác Đại Á - Âu, trong đó Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) và ASEAN được kỳ vọng sẽ là hai trụ cột chính. Việc gắn kết các cơ chế này không chỉ giúp đa dạng hóa chuỗi cung ứng mà còn tăng cường khả năng thích ứng của khu vực trước những biến động kinh tế quốc tế. Trong lĩnh vực an ninh năng lượng, ông V. Mazyrin nhấn mạnh thế mạnh của Nga về dầu khí và năng lượng hạt nhân dân sự có thể đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa và chuyển đổi xanh của ASEAN. Đặc biệt, trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị gián đoạn, sự hợp tác này trở nên thiết yếu để đảm bảo an ninh năng lượng cho các nền kinh tế đang phát triển năng động tại Đông Nam Á.

Trong bức tranh hợp tác đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là "nhịp cầu" tin cậy. Đại sứ Việt Nam tại Nga Đặng Minh Khôi khẳng định Việt Nam luôn là một trong những nước ủng hộ tích cực nhất cho quan hệ Nga - ASEAN và vai trò này hiện đang được nâng tầm mạnh mẽ. Minh chứng là kim ngạch thương mại Việt - Nga 4 tháng đầu năm 2026 đạt 1,72 tỷ USD (tăng 9,22% so với mức cùng kỳ năm 2025) và lượng khách du lịch Nga đến Việt Nam tăng 194% so với cùng kỳ năm 2025. Với việc chuẩn bị đảm nhiệm vai trò điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027-2030, Việt Nam đang trực tiếp định hình các sáng kiến hợp tác như dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 - một dự án được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu kinh tế cho các quốc gia ASEAN khác đang cân nhắc phát triển năng lượng hạt nhân dân sự.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu thay đổi mạnh mẽ, các cơ chế hợp tác truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải thích ứng tốt hơn, thực chất hơn và có khả năng mang lại kết quả rõ ràng hơn. Chính vì vậy, Hội nghị tại Kazan lần này không đơn thuần mang ý nghĩa lễ kỷ niệm, mà còn mang tính chất định hướng quan hệ ASEAN - Nga trong thời gian tới. Đây là dịp để hai bên chuyển hóa các tiềm năng thành lợi ích kinh tế cụ thể trong một thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Khánh Ly/TTXVN (Tổng hợp)