Hơn 88.000 người bị hại vì đa cấp: Cơ quan chức năng chỉ rõ các dấu hiệu cần tránh

Hoạt động bán hàng đa cấp tiếp tục là lĩnh vực được cơ quan quản lý tăng cường giám sát trong bối cảnh nhiều vụ việc có dấu hiệu lừa đảo bị phát hiện, xử lý.

Theo báo cáo của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong năm 2025, cơ quan này đã tiếp nhận và xử lý 145 hồ sơ thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp, gồm cấp mới, sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động, thông báo thay đổi danh mục hàng hóa kinh doanh, gia hạn giấy chứng nhận, chấm dứt hoạt động và rút tiền ký quỹ. Toàn bộ hồ sơ đều được tiếp nhận, giải quyết đúng trình tự và thời hạn.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý đã tổ chức hai đợt kiểm tra, cấp xác nhận kiến thức pháp luật về bán hàng đa cấp cho 84 cá nhân có nguyện vọng trở thành đào tạo viên của doanh nghiệp bán hàng đa cấp và 46 cá nhân là đầu mối tại địa phương của các doanh nghiệp trên thị trường.

Ảnh minh họa

Sáu doanh nghiệp bị xử phạt hơn 1,3 tỉ đồng

Trong năm 2025, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã thành lập sáu đoàn kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp đối với sáu doanh nghiệp.

Kết quả, cả sáu doanh nghiệp đều bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 1,3 tỉ đồng.

Cụ thể, Công ty TNHH Elken International Việt Nam bị xử phạt 185 triệu đồng; Công ty TNHH Best World Việt Nam 190 triệu đồng; Công ty TNHH Care For Việt Nam 60 triệu đồng; Công ty TNHH MTV Thương mại Mỹ Lợi 265 triệu đồng; Công ty TNHH Seacret 455 triệu đồng và Công ty TNHH Unicity Marketing Việt Nam 155 triệu đồng.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, nhìn chung các doanh nghiệp cơ bản tuân thủ quy định pháp luật về bán hàng đa cấp.

Tuy nhiên, quá trình kiểm tra vẫn phát hiện nhiều vi phạm như không thực hiện thủ tục sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động; không thực hiện đúng quy tắc hoạt động đã đăng ký; không giám sát hoạt động của người tham gia bán hàng đa cấp; thực hiện không đúng nghĩa vụ báo cáo; không tuân thủ quy định về đào tạo hoặc chỉ định đào tạo viên không đáp ứng điều kiện.

Một số doanh nghiệp còn tổ chức bán hàng đa cấp khi chưa được Sở Công Thương xác nhận đăng ký hoạt động hoặc không bảo đảm quy định về doanh thu tối thiểu từ hoạt động bán hàng đa cấp.

Khởi tố 95 bị can, hơn 88.000 người bị hại

Trong năm qua, cơ quan quản lý cũng tiếp nhận 25 kiến nghị, phản ánh liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp của doanh nghiệp và người tham gia bán hàng đa cấp. Trong đó có các vụ việc tranh chấp nội bộ doanh nghiệp và bốn phản ánh về hoạt động bán hàng đa cấp không phép.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã chuyển các phản ánh về bán hàng đa cấp không phép đến cơ quan cảnh sát điều tra để xử lý theo thẩm quyền; đồng thời rà soát, thu thập thông tin, đánh giá mô hình hoạt động và chuyển chín trường hợp có dấu hiệu tội phạm liên quan đến hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp đến cơ quan công an xem xét, xử lý.

Cơ quan này cũng phối hợp với công an nhiều địa phương cung cấp thông tin, xác minh mô hình hoạt động kinh doanh của 41 trường hợp trên cả nước.

Đến nay, cơ quan chức năng đã khởi tố 95 bị can, ghi nhận 88.050 người bị hại với tổng thiệt hại ước tính hơn 13.000 tỉ đồng.

Những dấu hiệu người dân cần cảnh giác

Trong bối cảnh hoạt động bán hàng đa cấp vẫn diễn biến phức tạp, Sở Công Thương Hà Nội đã đưa ra nhiều dấu hiệu nhận diện để người dân tránh trở thành nạn nhân của các mô hình đa cấp bất chính.

Theo đó, người dân cần cảnh giác với các tổ chức mời gọi đầu tư hoặc nộp tiền để nhận lợi nhuận cao bất thường mà gần như không phải làm gì, đồng thời yêu cầu tiếp tục lôi kéo người khác tham gia.

Một dấu hiệu khác là doanh nghiệp lợi dụng mô hình bán hàng đa cấp để huy động vốn nhưng không có hàng hóa thực tế. Người tham gia được yêu cầu mua hàng nhưng không được nhận sản phẩm, thay vào đó được khuyến khích để hàng tại kho của công ty với lý do "khi nào bán được sẽ nhận". Theo Sở Công Thương Hà Nội, đây là dấu hiệu có nguy cơ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Cơ quan quản lý cũng khuyến cáo người dân thận trọng với các trường hợp doanh nghiệp đẩy giá bán sản phẩm cao hơn nhiều so với giá trị thực; thổi phồng công dụng hàng hóa, đặc biệt là thực phẩm chức năng với những quảng cáo như có thể chữa ung thư hoặc chữa bách bệnh.

Ngoài ra, doanh nghiệp hoặc người tham gia bán hàng đa cấp có thể tư vấn người dân mua lượng hàng vượt quá khả năng tiêu thụ để được lên cấp, nhận hoa hồng hoặc tiền thưởng từ tuyến dưới. Khi người mua muốn trả lại hàng vì không tiêu thụ được hoặc không còn nhu cầu sử dụng, doanh nghiệp thường tìm cách trì hoãn hoặc né tránh việc hoàn trả.

Sở Công Thương Hà Nội cũng lưu ý người dân không tham gia các doanh nghiệp chưa được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp nhưng vẫn tổ chức giới thiệu, lôi kéo người tham gia nhằm thu lợi bất chính.

Bên cạnh đó, người dân cần cảnh giác với các mô hình không có giấy chứng nhận hoạt động bán hàng đa cấp; sử dụng mô hình đa cấp để huy động vốn hoặc kinh doanh tiền ảo; không có hàng hóa hoặc chỉ dùng hàng hóa làm công cụ lôi kéo người tham gia; quảng bá quá mức về cơ hội làm giàu, khởi nghiệp để thu hút người mới.

Sở Công Thương Hà Nội khuyến cáo người dân không tham gia các hoạt động bán hàng đa cấp bất chính, tránh trở thành công cụ cho các hành vi lừa đảo, gây thiệt hại cho bản thân và xã hội.

Khi phát hiện doanh nghiệp hoặc cá nhân có dấu hiệu vi phạm, người dân cần cung cấp thông tin cho chính quyền địa phương, công an thành phố hoặc cơ quan quản lý cạnh tranh để được xác minh, điều tra và xử lý theo quy định của pháp luật.

ĐỨC AN