Hơn 800.000 tỷ đồng cho Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030

Các đại biểu tại phiên họp chiều ngày 24/8. Ảnh: Media Quốc hội

Chương trình được xây dựng trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Theo Nghị quyết, Chương trình được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2035, trên phạm vi cả nước; đồng thời thực hiện một số nội dung phát triển văn hóa Việt Nam tại nước ngoài. Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng.

Trong đó, ngân sách Trung ương là 345.000 tỷ đồng, gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên. Ngân sách địa phương dự kiến 395.392 tỷ đồng; ngân sách Nhà nước cấp thực hiện tín dụng chính sách 23.000 tỷ đồng; vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng 20.429 tỷ đồng và nguồn huy động hợp pháp khác 24.737 tỷ đồng.

Đối với giai đoạn 2031 - 2035, tại kỳ họp Quốc hội đầu năm 2030, Chính phủ sẽ báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 và đề xuất nguồn lực cần huy động cho giai đoạn tiếp theo.

Giảm từ hơn 70 văn bản xuống còn một nghị quyết

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là việc hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành có thể dẫn tới dàn trải, chồng chéo hoặc làm giảm nguồn lực dành cho từng lĩnh vực.

Trong báo cáo giải trình, Chính phủ cho biết việc tích hợp được thực hiện theo hướng “tích hợp thực chất, không cộng gộp cơ học”, không làm phát sinh tổng mức đầu tư. Toàn bộ 808.558 tỷ đồng đã được Quốc hội quyết nghị tại 4 chương trình hiện hành được kế thừa trong Chương trình mới.

Theo Chính phủ, việc hợp nhất nhằm khắc phục tình trạng nhiều chương trình có nội dung trùng lặp, nguồn lực phân tán, nhiều cơ quan cùng thực hiện; đồng thời chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, cắt giảm, tiết kiệm chi phí quản lý để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển và hỗ trợ trực tiếp người dân.

Đối với ý kiến của một số đại biểu đề nghị lượng hóa cụ thể hiệu quả tích hợp, Chính phủ cho biết, số văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình dự kiến giảm từ hơn 70 văn bản (nghị định, thông tư, quyết định, văn bản hướng dẫn 4 chương trình hiện hành) xuống còn một nghị quyết của Chính phủ, không lặp lại, thay thế nội dung đã quy định tại Nghị quyết của Quốc hội. Quy trình mới sẽ bỏ các khâu trung gian, bảo đảm công tác phân bổ, giao vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình thực hiện được ngay từ tháng 11 hằng năm, cùng thời điểm giao dự toán ngân sách Trung ương, khắc phục tình trạng chậm muộn hiện nay.

Đối với lo ngại việc hợp nhất chương trình có thể làm giảm nguồn lực dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ khẳng định nguyên tắc “ưu tiên ở mức cao nhất” cho khu vực này đã được quy định trong Nghị quyết.

Cơ chế phân bổ sẽ tính đến điều kiện địa lý, mức độ khó khăn, quy mô đồng bào dân tộc thiểu số, số xã khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn. Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm nguồn lực chiếu tới, hệ số phân bổ phản ánh trực tiếp mức độ khó khăn và không chuyển các chính sách vốn do ngân sách trung ương bảo đảm xuống địa phương chưa đủ khả năng cân đối.

Về phân cấp, Chính phủ thống nhất thực hiện theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo đó, Trung ương tập trung xác định mục tiêu, sản phẩm đầu ra, tiêu chuẩn, định mức khung và mức ưu tiên; địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh nguồn lực, tổ chức thực hiện phù hợp với thực tế. Tuy nhiên, việc phân cấp phải đi kèm các điều kiện về năng lực chuyên môn, hệ thống dữ liệu, khả năng kiểm tra, kiểm toán và xử lý trách nhiệm. Địa phương chưa đáp ứng đủ điều kiện có thể được cấp tỉnh trực tiếp thực hiện hoặc hỗ trợ kỹ thuật trong thời gian chuyển tiếp.

Một thay đổi đáng chú ý được Chính phủ nhấn mạnh là chuyển cách đánh giá Chương trình từ nặng về tỷ lệ giải ngân sang đánh giá kết quả đầu ra.

Nghị quyết bổ sung quy định đánh giá kết quả đầu ra theo phương pháp chấm điểm, lượng hóa mức độ hoàn thành mục tiêu, chỉ tiêu và mức độ đạt bộ tiêu chí quốc gia. Đồng thời, tiến độ, kết quả giải ngân, chấp hành chế độ báo cáo và đánh giá sự hài lòng của nhân dân cũng được tính đến.

Đinh Nhung