Hơn 1,4 tỷ dân, vì sao bóng đá Trung Quốc thua kém Nhật Bản, Hàn Quốc?

Cổ động viên Trung Quốc nổi tiếng cuồng nhiệt, nhưng đội tuyển quốc gia Trung Quốc thì mới chỉ một lần có mặt ở World Cup vào năm 2002. Ảnh: Sina.

Thực tế, họ lại bị bỏ khá xa so với hai người láng giềng thua kém cả về diện tích và dân số là Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong quá khứ, đội tuyển Trung Quốc mới chỉ một lần được tham dự World Cup 2002 và thua cả 3 trận vòng bảng, không ghi được bàn thắng nào; trong khi tuyển Nhật Bản đã dự 8 kỳ liên tiếp, tuyển Hàn Quốc có mặt 11 kỳ liên tiếp từ 1986 đến 2026.

Truyền thông Trung Quốc đã phân tích, mổ xẻ và chỉ ra 7 nguyên nhân cốt lõi:

Bóng đá học đường quá yếu

Nhật Bản có hệ thống bóng đá trường học phủ khắp cả nước; giải bóng đá trung học toàn quốc hàng năm thu hút hàng chục nghìn đội tham gia; nhiều tuyển thủ quốc gia đã trưởng thành từ bóng đá học đường.

Hình ảnh tượng trưng cho hình ảnh đội tuyển quốc gia Trung Quốc "vô duyên với World Cup". Ảnh: Toutiao.

Tại Hàn Quốc, các trường trung học và đại học có hệ thống thi đấu rất mạnh; các CLB chuyên nghiệp thường đi tuyển quân trực tiếp từ trường học.

Trong khi đó ở Trung Quốc, phụ huynh coi học văn hóa quan trọng hơn thể thao; trẻ em đá bóng ít hơn nhiều so với Nhật và Hàn, số sân bóng tính trên đầu người rất thấp.

Một chuyên gia Nhật từng nhận xét: "Nhật Bản có thể không có dân số lớn, nhưng số trẻ em được đào tạo bóng đá bài bản lại vượt xa Trung Quốc".

Chính sách quản lý thay đổi liên tục

Trong 30 năm qua, bóng đá Trung Quốc liên tục thay đổi định hướng: Lúc ưu tiên CLB, lúc ưu tiên đội tuyển; lúc đổ tiền mua ngoại binh, lúc hạn chế ngoại binh; lúc nhập tịch cầu thủ, lúc lại dừng nhập tịch…Chính sách thay đổi liên tục khiến các CLB và học viện đào tạo trẻ khó xây dựng kế hoạch dài hạn.

Trong khi đó, Nhật Bản từ khi thành lập giải J.League năm 1993 đến nay gần như đi theo một chiến lược nhất quán.

Tại Hàn Quốc, K.League cũng phát triển ổn định trong nhiều thập kỷ.

Tuyển Trung Quốc ở các lứa tuổi luôn thua kém đội Nhật Bản. Ảnh: Sina.

Tham nhũng kéo dài

Năm 2015, Trung Quốc đã đưa ra một bản "thiết kế thượng tầng" cho tương lai bóng đá, ban hành "Đề án tổng thể cải cách và phát triển bóng đá Trung Quốc" với những mục tiêu đầy tham vọng: giảm tính hành chính trong CFA, phát triển bóng đá học đường trên diện rộng và đưa đội tuyển quốc gia trở lại World Cup.

Từ đó, thời kỳ "bóng đá kim tiền" của Trung Quốc chính thức bắt đầu. Những ngôi sao như Kaka hay Carlos Tevez cập bến Trung Quốc, hàng chục nghìn trường học mang danh hiệu "trường học bóng đá đặc sắc" xuất hiện trên khắp cả nước với ngân sách hàng tỷ NDT.

Đằng sau đó là một tư duy mang đậm màu sắc Trung Quốc: đất nước đã giàu lên, có thể "đi ngang" trên thế giới, đổ tiền vào đâu thì nơi đó sẽ mở cửa. Vì thế, nếu đổ tiền vào bóng đá, cánh cửa thành công của bóng đá cũng sẽ tự mở ra. Tuy nhiên, điều bị bỏ quên là trong cơ chế hiện hành, ở đâu tiền bạc tập trung quá nhiều thì ở đó rất dễ phát sinh tham nhũng.

Hệ quả là mọi thứ đều có thể mua bán: từ việc chọn huấn luyện viên, triệu tập cầu thủ, trụ hạng, cho tới kết quả các trận đấu. Từ giải VĐQG Trung Quốc (C-Super League) đến các giải trẻ U15, tỷ số trận đấu cũng có thể bị thao túng bằng tiền.

Trung Quốc từng chi rất nhiều tiền để nhập tịch cầu thủ nhưng không thành công. Ảnh: Zhihu.

Nhưng khi tham nhũng vượt quá giới hạn, không một "chiếc nắp" nào có thể che đậy được nữa. Kể từ năm 2022, bóng đá Trung Quốc liên tiếp hứng chịu các đợt điều tra chống tham nhũng, kéo theo hàng loạt quan chức liên đoàn, huấn luyện viên, cầu thủ, trọng tài và lãnh đạo CLB bị xử lý.

Những con số được công bố gây chấn động dư luận: Phó cục trưởng Tổng cục Thể thao Trung Quốc, Bí thư Đảng ủy CFA Đỗ Triệu Tài bị cáo buộc nhận hối lộ hơn 40 triệu NDT; cựu Chủ tịch CFA Trần Tuất Nguyên nhận hối lộ hơn 81 triệu NDT; cựu HLV trưởng đội tuyển quốc gia Lý Thiết bị cáo buộc liên quan đến số tiền lên tới 120 triệu NDT. Từ chủ tịch, các phó chủ tịch liên đoàn đến HLV trưởng và một số cầu thủ lần lượt bị kết án vì tham nhũng, gian lận. Tổng cộng, hơn 130 người đã bị cấm tham gia bóng đá vĩnh viễn.

Chiến dịch chống tham nhũng này đã phơi bày bộ mặt thật của bóng đá Trung Quốc: sân cỏ đã biến thành "sàn giao dịch ngầm" nồng nặc mùi tiền.

Nhật Bản, Hàn Quốc cũng có scandal nhưng mức độ nhỏ hơn nhiều và không mang tính hệ thống kéo dài.

Cựu HLV trưởng đội tuyển quốc gia, danh thủ Lý Thiết (Li Tie) ra tòa vì nhận hối lộ, đưa hối lộ, dàn xếp tỷ số...Ảnh: Xinhua.

Quá phụ thuộc vào tiền thay vì đào tạo

Khoảng 2015-2020, các CLB Trung Quốc vung tay chi tiêu cực mạnh: Mua ngôi sao Nam Mỹ, mua cầu thủ châu Âu, trả lương thuộc hàng cao nhất thế giới. Đó là các cầu thủ người Brazil Oscar và Hulk đều là tuyển thủ Brazil, từng góp mặt tại World Cup cùng đội tuyển Brazil; Carlos Tevez là huyền thoại của tuyển Argentina, từng thi đấu cho các CLB lớn như Manchester United, Manchester City và Juventus trước khi sang Trung Quốc. Ngoài ra còn có: Paulinho (Brazil), Alex Teixeira (Brazil), Ramires (Brazil), Jackson Martínez (Colombia), Ezequiel Lavezzi (Argentina), Javier Mascherano (Argentina)…

Đây cũng là lý do báo chí Trung Quốc sau này thường tự đặt câu hỏi: "Tại sao mua được Oscar, Hulk, Tevez nhưng đội tuyển quốc gia không mạnh lên tương ứng, vẫn không thể trở lại World Cup?", và là chủ đề được tranh luận rất nhiều trong hơn 10 năm qua.

Trong khi đó, Nhật Bản và Hàn Quốc lại làm ngược lại: Đầu tư đào tạo trẻ và xuất khẩu cầu thủ sang châu Âu.

Trung Quốc cũng vung tiền nhập tịch cầu thủ ngoại và thuê các HLV nổi tiếng thế giới. Đó là Bora Milutinović (Nam Tư/Serbia, 2000–2002). Thành tích nổi bật là đưa Trung Quốc lần đầu tiên và đến nay vẫn là lần duy nhất dự World Cup, tại World Cup 2002 nhưng thua cả ba trận vòng bảng trước Costa Rica, Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ mà không ghi được bàn thắng nào. Ông Milutinović được xem là HLV ngoại thành công nhất trong lịch sử tuyển Trung Quốc.

Thuê José Antonio Camacho (Tây Ban Nha, 2011–2013), Trung Quốc trả mức lương khoảng 8 triệu euro/năm, cao nhất châu Á thời điểm đó. Nhưng HLV không thể giúp Trung Quốc vượt qua vòng loại World Cup 2014, thua đậm Brazil 0-8 trong một trận giao hữu năm 2012.

Sau đó là sự xuất hiện của Alain Perrin (Pháp, 2014–2016) nhưng cũng không thể đưa đội tuyển tiến xa ở vòng loại World Cup 2018 và bị sa thải.

Hai lần nắm đội tuyển quốc gia Trung Quốc nhưng không thành công, ông Marcello Lippi chỉ trích cầu thủ Trung Quốc thiếu tinh thần chiến đấu và mắc nhiều sai lầm cơ bản. Ảnh: Alamy.

HLV Marcello Lippi (Italy, 2016–2019, 2 lần) giúp Trung Quốc vào tứ kết AFC Asian Cup 2019 nhưng từ chức sau thất bại 1-2 trước Syria tại vòng loại World Cup 2022. Ông còn nổi tiếng với phát biểu chỉ trích cầu thủ Trung Quốc thiếu tinh thần chiến đấu và mắc nhiều sai lầm cơ bản. M. Lippi được xem là cái tên lớn nhất mà bóng đá Trung Quốc từng mời về dẫn dắt đội tuyển quốc gia.

Thiếu các thủ thi đấu ở châu Âu

Đây là điểm rất quan trọng. Nhật Bản hiện có hàng chục cầu thủ chơi ở Premier League, Bundesliga và La Liga.

Hàn Quốc liên tục sản sinh những ngôi sao như Son Heung-min, Kim Min-jae…

Còn Trung Quốc, số cầu thủ trụ lại được ở châu Âu rất ít. Hệ quả là, tốc độ thi đấu thấp hơn, tư duy chiến thuật hạn chế, kinh nghiệm thi đấu đỉnh cao ít hơn.

Hình ảnh được truyền thông Trung Quốc đưa, chỉ trích các cầu thủ đội nhà lười tập luyện, thể lực không đảm bảo. Ảnh: Zhihu.

Văn hóa bóng đá chưa thực sự có chiều sâu

Điều này nghe có vẻ nghịch lý vì người Trung Quốc rất mê xem bóng đá. Trung Quốc là một trong những thị trường xem bóng đá lớn nhất thế giới. Các trận du đấu của Manchester United, Real Madrid hay Liverpool FC thu hút lượng khán giả khổng lồ. Nhưng số sân bóng trên đầu người, số giải trẻ và số cầu thủ đăng ký thi đấu lại thấp hơn đáng kể so với Nhật Bản.

Tuy nhiên, xem bóng đá khác chơi bóng đá. Nhật Bản và Hàn Quốc có văn hóa CLB địa phương, bóng đá học đường, bóng đá cộng đồng. Trong khi ở Trung Quốc khán giả đông, người xem nhiều; nhưng tỷ lệ trẻ em tham gia bóng đá có tổ chức vẫn thấp hơn kỳ vọng của một quốc gia 1,4 tỷ dân.

Nhật phát triển CLB chuyên nghiệp thật sự, Trung Quốc dựa quá nhiều vào bất động sản, đây là sai lầm rất lớn. Nhiều CLB Trung Quốc sống nhờ tiền của các tập đoàn bất động sản như Evergrande Group, Suning Group. Khi thị trường bất động sản lao dốc thì CLB phá sản, học viện đóng cửa, cầu thủ mất lương. Ví dụ nổi tiếng nhất là CLB Guangzhou Evergrande từng vô địch châu Á, nhưng sau khủng hoảng bất động sản đã gần như sụp đổ hoàn toàn.

Trong khi đó các CLB Nhật tài chính ổn định, gắn với cộng đồng địa phương, không phụ thuộc vào một đại gia duy nhất.

Truyền thông và người hâm mộ bóng đá Trung Quốc nuôi hy vọng có ngày tuyển Trung Quốc vượt qua được tuyển Nhật Bản. Ảnh: Sina.

Cải cách bóng đá quá muộn

Nhật Bản: Sau thất bại đầu thập niên 1990, họ xây dựng "Kế hoạch 100 năm", tạo hệ thống đào tạo từ cơ sở với mục tiêu “Đưa Nhật thành cường quốc bóng đá”. Kết quả, đội tuyển quốc gia Nhật liên tục dự World Cup từ năm 1998, thường xuyên vào vòng knock-out.

Hàn Quốc: Sau thành công tại World Cup 2002, họ tiếp tục đầu tư mở học viện trẻ; đào tạo huấn luyện viên, xây dựng khoa học thể thao.

Trong khi đó Trung Quốc mãi đến năm 2015 mới bắt đầu chương trình cải tổ quy mô lớn, khi đó Nhật và Hàn đã đi trước gần 20 năm.

Nguyên nhân lớn nhất không phải là dân số hay tiền bạc, mà là: Trung Quốc thiếu một hệ sinh thái bóng đá ổn định từ trường học, đào tạo trẻ, CLB đến đội tuyển quốc gia.

Nhật Bản và Hàn Quốc có dân số ít hơn rất nhiều, nhưng họ xây dựng được một "dây chuyền sản xuất cầu thủ" hoạt động liên tục suốt hàng chục năm. Trong bóng đá hiện đại, đó mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài.

Thực tế, Trung Quốc không phải không học Nhật Bản, mà ngược lại họ đã nghiên cứu rất kỹ mô hình của Nhật từ đầu những năm 2000. Nhiều chuyên gia Trung Quốc từng sang Nhật khảo sát J. League, hệ thống đào tạo trẻ và quản trị bóng đá. Tuy nhiên sau hơn 20 năm, kết quả lại rất khác nhau. Nhật Bản từ đội bóng châu Á trung bình trở thành khách quen vòng 1/8 World Cup.

Trung Quốc thậm chí còn tụt lùi, không thể dự World Cup kể từ năm 2002. Nguyên nhân nằm ở chỗ Trung Quốc học được "cái vỏ" nhưng chưa học được "cái lõi" của mô hình Nhật Bản.

Theo NBNB, Sina, Xinhua.

Thu Thủy