Homeschooling - Thiếu 'tấm áo' pháp lý

Theo xu hướng này, cơ quan quản lý đã và đang có những hướng dẫn và khung pháp lý rõ ràng, cụ thể. Mục đích cao nhất là hướng tới quyền được học tập, giáo dục đầy đủ, phát triển toàn diện của học sinh (HS).

Nở rộ nhiều hình thức homeschooling

Do đặc thù công việc thường xuyên phải công tác lâu dài ở nước ngoài, 2 năm qua, chị Hải Minh, phường An Khánh, TPHCM, để hai con 7 và 9 tuổi ở lại Việt Nam cho bà ngoại và hai người giúp việc dạy dỗ, chăm sóc.

Một tiết học ngoài giờ chính khóa của học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Sài Gòn, TPHCM)

Do định hướng con sẽ định cư theo gia đình nên hiện tại chị gửi hai con vào một trung tâm tư nhân có thời khóa biểu riêng, học 3 ngày/tuần. Thời khóa biểu không xây dựng theo những môn học truyền thống mà theo hệ thống chủ đề, chuyên đề cho HS theo từng nhóm độ tuổi. Lựa chọn homeschooling như trường hợp chị Minh hiện không hiếm, nhất là ở những đô thị phát triển, đa dạng về loại hình giáo dục và nhiều đối tượng phụ huynh khác nhau.

Theo chuyên gia giáo dục độc lập Bùi Khánh Nguyên, có những trường hợp HS phù hợp với homeschooling như con em những gia đình ngoại giao, doanh nhân phải di chuyển liên tục, HS bị bạo hành ở trường, HS đang điều trị bệnh, vận động viên thể thao phải thi đấu, nghệ sĩ có lịch biểu diễn…

TS Nguyễn Thị Thu Huyền, cố vấn cao cấp, Giám đốc Chuyên môn Hệ thống giáo dục Pathway Tuệ Đức, ghi nhận có nhiều hình thức homeschooling. Trong đó, Solo/Independent family là một gia đình tự dạy con mình, không liên kết với ai, không theo chương trình chuẩn mực nào. Đây cũng là trường hợp khó giám sát chất lượng nhất. Thứ hai là Co-op/Pod, vài gia đình có nhóm 3-15 trẻ gộp lại, chia nhau dạy các môn theo thế mạnh của từng phụ huynh. Nhóm trẻ học chung 1-2 buổi/tuần, có khi nhiều hơn.

Sở GD-ĐT TPHCM đã đề nghị UBND các phường, xã kiểm tra, rà soát tất cả các trung tâm có giảng dạy văn hóa, kỹ năng sống… cho HS phổ thông, không để tồn tại tình trạng các trung tâm dạy homeschooling cho HS tiểu học.

Kế đến là Umbrella school/Satellite program vận hành theo hình thức gia đình đăng ký một trường tư, tổ chức được cấp phép - trường này chịu trách nhiệm về hồ sơ, cấp bằng, đôi khi cả giám sát chương trình. Đây là mô hình gần nhất với cách nhiều trung tâm ở TPHCM đang tự xưng. Điểm khác biệt là Umbrella school hợp pháp phải có giấy phép trường học thật, dù ở Việt Nam thì chưa cấp. Một hình thức khác nữa là Online/Virtual school, là học toàn thời gian qua nền tảng trực tuyến có giáo viên thật, giờ học cố định, chương trình được kiểm định. Chi phí chương trình này không thấp vì có giáo viên dạy trực tuyến...

Những trường online này có thời khóa biểu xen kẽ từng môn học, có nhiều hoạt động kết nối, cũng như hướng dẫn phụ huynh gia tăng cơ hội tương tác xã hội cho con. Cuối cùng là Hybrid/Part-time, trẻ vừa học ở trường chính quy vài buổi/tuần, vừa học tại nhà - hình thức đang phát triển mạnh trên toàn cầu.

Cảnh báo những biến tướng

Trước xu hướng bùng nổ mô hình homeschooling thời gian qua, Sở GD-ĐT đã tiếp nhận một số trường hợp như: phụ huynh cho con, em học hết lớp 1 homeschooling, có HS học lớp 1, 2, 3, thậm chí có em học hết cấp tiểu học rồi chuẩn bị lên lớp 6, sau đó phụ huynh quay lại xin cho con đến trường.

Bà Lâm Hồng Lãm Thúy, Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở GD-ĐT TPHCM, chia sẻ, theo báo cáo ghi nhận từ một số phường, xã, có những phụ huynh chọn hình thức homeschooling theo hướng dẫn của những trung tâm tự nhận là có chức năng dạy văn hóa. Đáng chú ý, những trung tâm này tự dạy, tự đánh giá và cấp giấy hoàn thành chương trình, dù không có chức năng dạy các môn văn hóa, và chỉ dạy một vài môn học nhưng đã cấp giấy chứng nhận. Đây là hình thức trá hình bởi các trung tâm này không có căn cứ để cấp bằng. Trong khi, đối với tiểu học giáo dục bắt buộc, phụ huynh không đưa con đến trường là đang tước mất quyền của trẻ.

Ngành GD-ĐT TPHCM đang áp dụng Thông tư 15 ngày 24-7-2025 của Bộ GD-ĐT để có hướng đi cho những trường hợp tự học. Theo đó, phải tổ chức khảo sát, đánh giá trình độ HS theo homeschooling nếu các em muốn vào học tại trường để sắp xếp phù hợp. Tuy nhiên, có những trường hợp phụ huynh không đồng ý và không hợp tác. Những phụ huynh này cho rằng, khi được trung tâm cấp chứng nhận hoàn thành chương trình, ví dụ như hết lớp 3, thì nhất định phải vào chương trình lớp 4, dù thực tế, quá trình khảo sát, các em này chưa đạt yêu cầu.

ĐẶNG TRINH