Hồi sinh vùng 'đất chết'

Cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 17, Sư đoàn 3, Quân khu 1 rà phá bom, mìn, vật nổ tại xã Kiên Mộc

Lạng Sơn là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tàn tích chiến tranh. Theo số liệu khảo sát năm 2013, toàn tỉnh có hơn 28.600 ha đất bị ô nhiễm và nghi ngờ ô nhiễm BMVN. Bằng công sức của mình, những người lính thời bình đã không quản ngại hiểm nguy, từng bước loại bỏ BMVN còn sót lại, làm sạch từng mét vuông đất, mang lại cuộc sống bình yên cho bà con.

Sức sống trên vùng "đất chết"

Những ngày cuối tháng Ba vừa qua, chúng tôi có dịp đến tuyến biên giới Việt - Trung, thuộc địa bàn xã Mẫu Sơn, trước mắt chúng tôi là một diện mạo nông thôn miền núi bừng lên sức sống mới. Từ những điểm cao trên biên giới nhìn về nội biên, thấp thoáng là những ngôi nhà ngói, nhà tầng kiên cố nép mình dưới tán rừng quế, rừng thông, rừng bạch đàn xanh mướt. Hai bên con đường rải nhựa là những rẫy ngô, nương sắn mênh mông, bạt ngàn. Sự đổi thay đó bắt nguồn từ chính lực lượng bộ đội công binh đã ngày đêm dày công loại bỏ BMVN, làm sạch từng mét vuông đất trả lại cho người dân.

Anh Trịnh Văn Tuấn, thôn Chi Ma, xã Mẫu Sơn chia sẻ: Đồi rừng giáp biên trước đây không ai dám bén mảng tới do lượng BMVN dày đặc. Sau khi được bộ đội công binh rà sạch, gia đình tôi đã nhận hơn 3 ha đất để phủ xanh. Tôi đã trồng gần 5.000 cây thông, sau những năm tháng chăm sóc nay đã được thu hoạch nhựa. Hiện tại, mỗi cây thu được khoảng 6 kg nhựa/năm, giá bán dao động 30.000 - 35.000 đồng/kg tùy từng thời điểm, diện tích đất rừng này đang mang lại cho gia đình tôi nguồn thu nhập ổn định mỗi năm.

Việc phát triển kinh tế đồi rừng như gia đình anh Tuấn đang ngày càng được nhân rộng, trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân nhờ tận dụng tốt quỹ đất sạch. Bà Hoàng Thị Giang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Mẫu Sơn cho biết: Việc rà phá BMVN hiệu quả đã góp phần giúp người dân có thêm cơ hội, điều kiện để phát triển kinh tế. Trên địa bàn xã, người dân đã có thêm diện tích để sản xuất, trồng rừng và khai thác gỗ, nhựa thông, phát triển kinh tế, tăng thêm thu nhập. Hiện nay, bình quân thu nhập của người dân xã Mẫu Sơn đạt 50 triệu đồng/năm.

Cùng với Mẫu Sơn, sức sống mới cũng đang hiện diện tại khu vực biên giới các xã Quốc Khánh và Kháng Chiến. Trước đây, 2 xã này có hơn 5.000 ha đất bị ô nhiễm BMVN. Nhờ sự vào cuộc tích cực của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng, đến hết năm 2025, trên 3.000 ha đã được làm sạch và bàn giao an toàn. Quỹ đất này không chỉ giúp người dân mở rộng sản xuất mà còn tạo điều kiện thuận lợi để chính quyền địa phương quy hoạch, ổn định dân cư vùng biên giới, tiêu biểu như quá trình thành lập khu dân cư Nặm Xà (nay là Nặm Khoang), xã Quốc Khánh.

Cách đây hơn 10 năm, khu vực Nặm Xà chỉ là một vùng rừng núi rậm rạp, địa hình chia cắt phức tạp. BMVN rải khắp nơi. Để khắc phục tình trạng này, năm 2015, UBND tỉnh đã phê duyệt điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình di dân, thành lập bản mới giáp biên Nặm Xà. Trên cơ sở mặt bằng đã được lực lượng bộ đội công binh rà phá BMVN, đảm bảo an toàn, chính quyền địa phương đã phân bổ hàng chục tỷ đồng để san đường, kéo điện lưới, xây trường, trạm và đưa nước sạch sinh hoạt về khu dân cư. Từ năm 2018 đến nay, một bản làng mới khang trang đã hình thành, với 19 hộ dân chuyển đến an cư lạc nghiệp, tập trung phát triển nông - lâm nghiệp.

Lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiểm tra công tác rà phá bom mìn, vật nổ tại xã Thụy Hùng

Nhìn ngôi nhà xây kiên cố của mình, nhớ lại vùng đất từng bị rình rập hiểm nguy năm xưa, chị Hà Thị Quyên, thôn Nặm Khoang, xã Quốc Khánh phấn khởi: Gia đình tôi di chuyển ra đây sinh sống từ năm 2018, được Nhà nước giao quyền sử dụng 400 m2 đất và hỗ trợ 60 triệu đồng làm nhà. Chỗ ở mới có đầy đủ hệ thống điện, nước, đường giao thông rải nhựa. Từ khi mặt bằng được bộ đội rà sạch BMVN, chúng tôi đã yên tâm đầu tư trồng bạch đàn, lúa, quế... Gia đình tôi có 3 ha trồng quế, nếu thuận lợi khoảng 8 năm có thể cho khai thác, với giá trị kinh tế cao, sẽ cho người dân thu nhập đáng kể.

Những cống hiến thầm lặng

Để có được những ngôi nhà khang trang, cánh rừng bạt ngàn xanh tốt, ít ai biết rằng nơi rừng sâu núi thẳm, những người lính công binh vẫn đang ngày đêm đối mặt với tử thần. Trong những ngày qua, những người lính Lữ đoàn 279, Binh chủng Công binh, Bộ Quốc phòng vẫn đang thầm lặng làm công tác rà phá BMVN tại điểm cao 820. Điểm cao này từng là vị trí quan trọng của những trận đánh ác liệt bảo vệ biên giới phía Bắc, địa hình dốc đứng, sương mù bao phủ quanh năm. Dưới lớp thảm thực vật ấy còn rất nhiều BMVN sót lại. Tại đây, các cán bộ, chiến sĩ mang vác trang thiết bị, máy dò nặng hàng chục kilôgam, di chuyển trên mọi địa hình. Từng mét đất được các anh tỉ mỉ phát quang, rà tín hiệu và dùng thuổng, dao găm, xẻng cẩn trọng bóc tách BMVN. Mọi thao tác đều đòi hỏi sự tập trung cao độ, tuyệt đối không cho phép bất kỳ sai sót nào.

Thượng tá Lê Đình Tuyến, Phó Tham mưu trưởng Lữ đoàn 279, Bộ Quốc phòng cho biết: Mật độ BMVN tại khu vực này rất dày đặc. Quá trình rà phá, lực lượng thi công phát hiện nhiều loại BMVN có tính sát thương cao, điển hình như mìn PPM2 sử dụng nguồn điện, có khả năng phát nổ ngay lập tức khi chịu lực tác động chỉ khoảng 10 kg. Nhiệm vụ của chúng tôi là phải xử lý triệt để các tín hiệu, tuyệt đối không để lọt, sót BMVN. Bỏ sót bất cứ tín hiệu nào là gây nguy hiểm tới tính mạng của đồng đội và của Nhân dân.

Cán bộ, chiến sĩ công binh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh rà phá bom mìn, vật nổ tại xã Thụy Hùng

Từ năm 2013 đến nay, lực lượng bộ đội công binh đã “hồi sinh” và bàn giao hơn 17.000 ha mặt bằng an toàn trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, toàn tỉnh hiện còn hơn 11.000 ha đất ô nhiễm BMVN. Khối lượng nhiệm vụ phía trước còn rất lớn, nguy hiểm rình rập, nhưng bước chân của những người lính công binh sẽ không dừng lại. Bởi các anh hiểu rằng, mỗi quả BMVN được vô hiệu hóa là thêm một mầm xanh được gieo xuống, thêm một nếp nhà được dựng lên, thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trên khu vực biên giới ngày càng được củng cố, đời sống Nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc

Được biết, từ năm 2013 đến nay, lực lượng bộ đội công binh đã “hồi sinh” và bàn giao hơn 17.000 ha mặt bằng an toàn trên địa bàn tỉnh. Trong năm 2025, Lữ đoàn 279 đã triển khai rà phá, làm sạch khoảng 50 ha diện tích đất tại địa bàn biên giới 2 xã: Kháng Chiến và Quốc Khánh. Tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, trong 3 tháng đầu năm 2026, các đơn vị bộ đội công binh đã bóc gỡ và tiêu hủy thành công hàng nghìn quả BMVN tại khu vực biên giới các xã Kiên Mộc, Thụy Hùng, Quốc Khánh.

Trung tá Vũ Trí Hòa, Trưởng Ban Công binh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: Đơn vị đã chủ động tham mưu, xây dựng kế hoạch rà phá BMVN, ưu tiên các địa bàn trọng điểm phát triển kinh tế - xã hội và tuyến biên giới Việt - Trung. Đồng thời, tổ chức khảo sát, lập bản đồ quản lý vùng ô nhiễm và huy động lực lượng chuyên trách thi công rà phá BMVN. Quá trình thực hiện được quán triệt tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật và tiến độ, nhằm kịp thời bàn giao quỹ đất sạch cho địa phương quản lý, đưa vào sử dụng.

Hiện nay, toàn tỉnh hiện còn hơn 11.000 ha đất ô nhiễm BMVN. Khối lượng nhiệm vụ phía trước còn rất lớn, nguy hiểm rình rập, nhưng bước chân của những người lính công binh sẽ không dừng lại. Bởi các anh hiểu rằng, mỗi quả BMVN được vô hiệu hóa là thêm một mầm xanh được gieo xuống, thêm một nếp nhà được dựng lên, thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân trên khu vực biên giới ngày càng được củng cố, đời sống Nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.

THU HIỀN