Hội nghị Trung ương 3: Định hướng chiến lược về mối quan hệ giữa an ninh và phát triển bền vững

Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân trả lời phỏng vấn TTXVN.

Trong bốn bước chuyển chiến lược được nhấn mạnh tại Hội nghị Trung ương 3 có chuyển mạnh từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước. Xin Trung tướng phân tích về ý nghĩa và giá trị của những định hướng này trong bối cảnh hiện nay?

Trước hết phải khẳng định đây là sự phát triển nhận thức chung ở tầm cao về “tự chủ chiến lược” trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao năng lực kiến tạo, năng lực dự báo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tự chủ chiến lược yêu cầu tầm nhìn xa, trông rộng, thay vì chỉ tập trung vào việc “chống”, cần chủ động “xây” để phòng ngừa. Đồng thời chủ động nhận diện vấn đề trong mối liên hệ giữa các lĩnh vực, từ đó xây dựng được hệ thống giải pháp tổng thể, bền vững và triển khai, thực hiện hiệu quả, bảo vệ vững chắc đất nước.

Bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, tác động sâu rộng đến môi trường phát triển của mỗi quốc gia. Trong nước, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang quyết tâm triển khai thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với quyết tâm tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Bối cảnh mới có nhiều thuận lợi, cùng không ít các thách thức, nhất là thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen; việc chuyển mạnh từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước là một sự chuyển hướng chiến lược rất căn bản, sát hợp với thực tiễn.

Trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3 có một luận điểm rất quan trọng, đó là: "An ninh là điều kiện của phát triển; phát triển bền vững, bao trùm, có sức chống chịu là nền tảng của an ninh". Trung tướng có thể phân tích những giá trị về lý luận và thực tiễn của luận điểm này?

An ninh quốc gia là vấn đề hệ trọng, sống còn của mọi quốc gia, dân tộc; không có an ninh thì không có ổn định, không có ổn định thì không thể có phát triển. Bảo vệ an ninh quốc gia là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, hướng đến bảo vệ được trạng thái an ninh tốt nhất đồng thời trở thành động lực kiến tạo, thúc đẩy phát triển.

Luận điểm trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là định hướng, xác lập rõ hơn về vai trò, mối quan hệ giữa an ninh, bảo vệ an ninh với phát triển.

Nếu như không giữ vững được an ninh, không đảm bảo được trạng thái an ninh tốt thì rất khó để nói đến ổn định, phát triển, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế, mở cửa ngày càng sâu, rộng. Ở chiều ngược lại, sự phát triển hiệu quả, bền vững của đất nước sẽ tạo ra tiềm lực, khả năng củng cố vững chắc hơn trạng thái an ninh mà chúng ta mong muốn, sẽ phục vụ tốt hơn cho đảm bảo an ninh. Đây là mối quan hệ vừa hữu cơ, vừa biện chứng.

Bảo đảm an ninh hiện nay không chỉ hướng tới mục tiêu bảo vệ mà trong đó đã bao hàm cả sự kiến tạo và động lực để thúc đẩy phát triển. Ở chiều ngược lại, phát triển, mà trung tâm là phát triển kinh tế, sự vững mạnh của chế độ chính trị, ổn định của xã hội, đồng thuận của lòng dân, vị thế ngày càng cao của quốc gia trong quan hệ quốc tế lại trở thành động lực để bảo đảm tốt hơn an ninh của đất nước.

Nội dung phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là định hướng chiến lược trong bối cảnh mới, trong giai đoạn mới hiện nay khi toàn dân, toàn quân ta đang ra sức thi đua, nỗ lực đưa Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết chiến lược của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống, hướng tới hai mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và tầm nhìn đến năm 2045, đưa nước ta trở thành nước phát triển, thu nhập cao, hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Sự phát triển của đất nước đứng trước nhiều thuận lợi nhưng cũng đối mặt không ít thách thức lớn, đáng chú ý những thách thức đó đều có thể trở thành những nguy cơ đe dọa lợi ích quốc gia, dân tộc. Vì vậy vấn đề an ninh quốc gia và bảo vệ an ninh quốc gia trong phát triển lại càng trở nên quan trọng hơn.

Bên cạnh đó, luận điểm trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã định hình rõ hơn những vấn đề về an ninh, trong đó có những thách thức an ninh phi truyền thống đối với Việt Nam hiện nay.

Có thể khẳng định, chúng ta đang phải đối mặt những thách thức an ninh phi truyền thống rất gay gắt, đó là an ninh con người, an ninh mạng, chủ quyền không gian mạng, an ninh dữ liệu, an toàn hạ tầng trọng yếu, tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, biến đổi khí hậu, môi trường, dịch bệnh,... với những nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Và nếu chúng ta không nhận diện đầy đủ, không chủ động phòng ngừa, ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống thì sẽ không thể có sự phát triển bền vững.

Trong các thách thức an ninh phi truyền thống, thách thức về môi trường được đặc biệt chú ý. Bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới được nhấn mạnh phải được đặt trong tư duy thống nhất giữa bảo vệ và phát triển đất nước.

Đây cũng là nhiệm vụ mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định, phát triển kinh tế, xã hội gắn với bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm. Trong đó, phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường cần phải quan tâm đến nhiều vấn đề; chú trọng đến chuyển đổi xanh, các chính sách, chiến lược và thực tiễn với mục tiêu đảm bảo tính bền vững về kinh tế - xã hội và môi trường, đồng thời với xử lý các thách thức an ninh nói chung.

Những vấn đề này đòi hỏi quyết tâm chính trị rất cao, chuyển từ nhận thức sang hành động thực tế, huy động sức mạnh tổng thể của cả hệ thống chính trị, người dân, doanh nghiệp.

Trung tướng có thể chia sẻ thêm về nội dung, ý nghĩa của vấn đề xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển trong đảm bảo an ninh quốc gia, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, củng cố niềm tin xã hội?

Xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển là định hướng chiến lược của Đảng và ngày càng được hoàn thiện về lý luận và thực tiễn, hướng tới mục tiêu tạo môi trường xã hội, môi trường sống của người dân văn minh, hạnh phúc và phát triển.

Đại hội XIII của Đảng đã xác lập nhận thức, quan điểm về nội dung này. Văn kiện Đại hội XIII xác định rõ: Bảo đảm an ninh con người, xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh để phát triển đất nước. Đây là vấn đề quan trọng trong mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đến Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh, làm sâu sắc, hoàn thiện hơn quan điểm, định hướng này.

Xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh văn minh, hài hòa, phát triển gắn liền với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; với triển khai các nghị quyết quan trọng của Đảng từ xây dựng thể chế pháp luật đến văn hóa, phát triển kinh tế,...

Có thể hiểu xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển là một xã hội bình yên; thượng tôn Hiến pháp, pháp luật, đề cao giá trị đạo đức, lẽ phải, công bằng, tình thương và lòng nhân ái, tuân thủ chuẩn mực, quy tắc xử sự chung; kinh tế tăng trưởng nhanh, bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại, môi trường tự nhiên thân thiện; văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; lợi ích quốc gia, dân tộc là tối thượng; quyền, an ninh con người được bảo đảm; cuộc sống của người dân hạnh phúc, thỏa mãn về vật chất, tinh thần, phong phú về tâm hồn; góp phần quyết định nâng cao hình ảnh, vị thế đất nước trong quan hệ quốc tế. Để xây dựng, duy trì, vận hành xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển, đòi hỏi sự quyết tâm chính trị rất cao của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng; quản lý, quản trị của Nhà nước và vai trò nền tảng của Nhân dân.

Một xã hội như vậy sẽ góp phần rất quan trọng bảo đảm vững chắc an ninh quốc gia, nâng cao mọi mặt chất lượng cuộc sống, sự phát triển toàn diện của con người; củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc, niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Trân trọng cảm ơn Trung tướng, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Vi Dân!

Bài, ảnh: Xuân Tùng (TTXVN)