Hội nghị ASEAN 48: Ba ưu tiên cấp bách

Với tư cách là Chủ tịch ASEAN năm 2026, Philippines đã chọn chủ đề “Cùng nhau định hướng tương lai” (Navigating our future, together) tập trung vào ba ưu tiên chính: hòa bình và an ninh; hành lang thịnh vượng và trao quyền cho người dân. Trên cơ sở chủ đề xuyên suốt đó và những biến động của tình hình thế giới hiện nay, Hội nghị sẽ tập trung vào 3 nội dung cấp bách bao gồm: an ninh năng lượng, ứng phó với thiên tai, biến đổi khí hậu và bảo hộ công dân trong giai đoạn bất ổn.

Ảnh: Inquirer

An ninh năng lượng và lương thực trở thành tâm điểm

An ninh năng lượng đã trở thành một vấn đề cấp bách đối với khu vực. Chi phí nhiên liệu tăng cao, một phần do căng thẳng ở Trung Đông, đang gây áp lực nặng nề lên các nền kinh tế châu Á, thúc đẩy các nhà lãnh đạo ASEAN xem xét một phản ứng thống nhất hơn.

Quyền Thư ký Truyền thông Tổng thống Dave Gomez cho biết: “Trước tác động của căng thẳng ở Trung Đông, ảnh hưởng nặng nề đến châu Á, theo sáng kiến của Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr., các nhà lãnh đạo đã điều chỉnh lại chương trình nghị sự để bao gồm các cuộc thảo luận về an ninh năng lượng và một phản ứng thống nhất nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực đối với từng quốc gia thành viên”.

Chương trình nghị sự mở rộng này báo hiệu sự thay đổi trong các ưu tiên của ASEAN, đặt trọng tâm lớn hơn vào sự ổn định kinh tế và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu trong bối cảnh khu vực đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng về môi trường và địa chính trị.

Bộ trưởng Thương mại Philippines Cristina Roque cho biết, ASEAN đang thúc đẩy việc phê chuẩn một thỏa thuận khung về an ninh dầu mỏ. "Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA) đang được theo đuổi nhằm tạo điều kiện cho việc chia sẻ nhiên liệu khẩn cấp một cách phối hợp và các biện pháp ứng phó tập thể đối với sự gián đoạn nguồn cung", bà Cristina Roque cho biết trong một cuộc họp báo trực tuyến. Theo bà Roque, việc thúc đẩy phê chuẩn thỏa thuận chia sẻ dầu mỏ sẽ tăng cường khả năng phục hồi năng lượng khu vực và việc chia sẻ nhiên liệu.

Bà cho biết, Philippines cũng sẽ ưu tiên triển khai lưới điện toàn ASEAN để cải thiện việc chia sẻ năng lượng, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió và năng lượng sinh học, cũng như phát triển xe điện.

An ninh năng lượng có mối liên hệ mật thiết với an ninh lương thực, một vấn đề vô cùng quan trọng. Những sự kiện gần đây cho thấy giá năng lượng tăng cao đang đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp và giá lương thực lên. Do đó, ASEAN sẽ ưu tiên thảo luận các giải pháp để đảm bảo nguồn cung, ổn định giá cả và duy trì khả năng tiếp cận lương thực cho người dân trong khu vực.

Cụ thể, ASEAN sẽ xem xét cải thiện hiệu quả và tính linh hoạt của các cơ chế dự trữ lương thực, chẳng hạn như Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3. Mặc dù đây đã được chứng minh là một cơ chế dự trữ hữu ích, nhưng cần phải tăng cường tính linh hoạt của nó, đặc biệt là trong việc cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn dự trữ này cho các quốc gia và người dân đang gặp khó khăn.

Ngoài ra, hợp tác nội khối và mở rộng nguồn cung từ các đối tác bên ngoài cũng đang được thúc đẩy để tránh phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Mục tiêu là đảm bảo nguồn cung ổn định, kiểm soát giá cả và đáp ứng nhu cầu của người dân trong mọi tình huống.

Theo đó, ASEAN cũng cam kết duy trì thương mại mở và ổn định, đồng thời tránh các biện pháp hạn chế thương mại, bao gồm cả lệnh cấm xuất khẩu hàng hóa thiết yếu trong thời kỳ bất ổn. Bà Roque cho biết, khối khu vực này sẽ củng cố và đẩy nhanh các hiệp định thương mại tự do hiện có, bao gồm cả hiệp định thương mại tự do của ASEAN với Trung Quốc và Hàn Quốc.

Phối hợp ứng phó với thảm họa

Chuẩn bị ứng phó thiên tai, thảm họa đang nổi lên như những ưu tiên trọng tâm đối với các nhà lãnh đạo Đông Nam Á trước thềm Hội nghị thượng đỉnh ASEAN năm 2026 tại Cebu, phản ánh những lo ngại ngày càng tăng về các mối đe dọa từ biến đổi khí hậu và sự biến động nhiên liệu toàn cầu.

Quyền Thư ký Truyền thông Tổng thống Dave Gomez cho biết, các quốc gia thành viên đang phối hợp nỗ lực để tăng cường khả năng phục hồi khu vực, đặc biệt là thông qua việc cải thiện hệ thống ứng phó thảm họa và các chiến lược phối hợp để quản lý rủi ro năng lượng ngày càng gia tăng.

Phát biểu tại lễ khai trương Trung tâm Truyền thông Quốc tế ASEAN ở thành phố Lapu-Lapu, ông Gomez lưu ý rằng, các quốc gia trong khối đang thúc đẩy hợp tác về hệ thống cảnh báo sớm, ứng phó nhân đạo và các biện pháp bảo vệ dựa vào cộng đồng để chống chịu tốt hơn với thiên tai.

Philippines đang tích cực thúc đẩy sự phối hợp khu vực mạnh mẽ hơn thông qua Khung Nghị định thư chiến lược Manila-ASEAN về Chuyển đổi Toàn diện và Khẩn cấp (Manila-ASPECT) do nước này đề xuất. Sáng kiến này nhằm mục đích chuẩn hóa hoạt động ứng phó thảm họa trên toàn ASEAN bằng cách cải thiện việc chia sẻ dữ liệu, hậu cần và phối hợp xuyên biên giới.

Các quan chức cho biết khuôn khổ này được thiết kế để tăng cường khả năng tương tác giữa các quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm và dựa trên quyền con người hơn trong quản lý thiên tai.

Bảo hộ công dân trong giai đoạn khủng hoảng

Tại hội nghị này, các nhà lãnh đạo cũng sẽ thảo luận về việc bảo vệ công dân và người lao động di cư. Điều này nhằm thích ứng với tình hình bất ổn ở Trung Đông, nơi có nhiều người lao động ASEAN sinh sống và làm việc.

Các quốc gia thành viên được cho là đang tăng cường phối hợp trong việc cung cấp hỗ trợ lãnh sự, bảo vệ quyền và sự an toàn của công dân, và thúc đẩy các cơ chế hợp tác để ứng phó kịp thời với các trường hợp khẩn cấp trong đó có thúc đẩy thực thi cơ chế Phối hợp lãnh sự ASEAN (ASEAN consular assistance mechanism), theo đó, nếu một nước ASEAN không có đại sứ quán tại nơi xảy ra khủng hoảng, công dân của họ có thể được đại sứ quán nước ASEAN khác hỗ trợ…

Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 là một trong 2 cuộc họp định kỳ hằng năm của lãnh đạo ASEAN trong năm 2026, là dịp quan trọng để lãnh đạo các nước chia sẻ đánh giá toàn diện tình hình thế giới và khu vực, thống nhất các định hướng chiến lược và biện pháp tăng cường hợp tác ASEAN. Những chủ đề cấp bách của Hội nghị Cấp cao được đánh giá đáp ứng tình hình biến động của khu vực và thế giới, đồng thời phù hợp với ba ưu tiên cốt lõi của Philippines trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2026 bao gồm: Củng cố các nhân tố then chốt đối với hòa bình và an ninh; mở rộng các hành lang thịnh vượng và thúc đẩy trao quyền cho người dân.

Xây dựng nền tảng hòa bình và an ninh thông qua việc tăng cường ổn định khu vực và duy trì các nguyên tắc luật pháp quốc tế. Xây dựng các hành lang thịnh vượng thông qua hội nhập kinh tế, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng bằng đổi mới kỹ thuật số và phát triển bền vững. Tăng cường quyền năng cho người dân thông qua việc xây dựng cộng đồng vững mạnh, có khả năng phát triển mạnh mẽ giữa những thách thức hiện đại.

Quỳnh Vũ