Học sinh Hà Nội chinh phục 2 giải Nhất khởi nghiệp quốc gia: Trải nghiệm để trưởng thành

Thành công của hai dự án “Hệ thống cảnh báo và cứu hộ đuối nước - NEMO” và “Fresh Taste - gia vị lên men tự nhiên” không chỉ nằm ở tính sáng tạo, trách nhiệm xã hội, mà còn là kết quả của một hành trình dấn thân, đối diện thử thách và vượt lên chính mình của những học sinh THCS lần đầu khởi nghiệp.

Ý tưởng gắn liền với đời sống

Điểm chung dễ nhận thấy ở hai dự án đạt giải cao nhất của học sinh Hà Nội tại sân chơi khởi nghiệp quốc gia năm nay là đều xuất phát từ những vấn đề rất gần gũi trong đời sống. Không phải những ý tưởng xa vời, chính những trăn trở thường ngày đã trở thành động lực để các em bắt đầu hành trình nghiên cứu.

Nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Du, phường Đại Mỗ - tác giả dự án “Fresh Taste - gia vị lên men tự nhiên” và thầy Nguyễn Văn Hiếu, giáo viên hướng dẫn. Ảnh: Nam Du

Với nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Du (phường Đại Mỗ), ý tưởng “Fresh Taste - gia vị lên men tự nhiên” bắt nguồn từ thực tế quen thuộc trong mỗi gia đình: Làm các món lên men như dưa cà muối, nem chua hay sữa chua nhưng có mẻ ngon và cũng có không ít lần hỏng do phụ thuộc vào kinh nghiệm, thời tiết hoặc nguyên liệu. Từ những tình huống đời thường đó, các em đặt câu hỏi: Liệu có thể chuẩn hóa quá trình lên men để ai cũng tự tay làm được món ngon và an toàn?

Từ hè lớp 6, nhóm học sinh (gồm 3 em Trường THCS Nguyễn Du, 1 em Trường THCS Cầu Giấy và 1 em Trường Trung học Vinshool Ocean Park) bắt đầu lên kế hoạch, kiên trì theo đuổi trong suốt hai năm để hình thành bộ sản phẩm gia vị lên men tự nhiên dạng bột theo nguyên tắc “1 gói = 1 mẻ”. Đằng sau sự tiện lợi ấy là cả một quá trình nghiên cứu công phu bao gồm nhiều công đoạn: Phân lập, sàng lọc chủng vi sinh vật có lợi, thử nghiệm hàng chục công thức, cân đo tỷ lệ chính xác để đảm bảo độ chua dịu, hương vị ổn định và an toàn. Kiến thức trong sách giáo khoa sinh học lớp 6 về vi khuẩn đã được các em vận dụng linh hoạt vào thực tiễn dưới sự hướng dẫn, đồng hành của thầy cô và cha mẹ.

5 học sinh Trường THCS Trần Duy Hưng, phường Yên Hòa - tác giả dự án "Hệ thống cảnh báo và cứu hộ đuối nước - NEMO”. Ảnh: Nam Du

Trong khi đó, dự án “Hệ thống cảnh báo và cứu hộ đuối nước - NEMO” của nhóm 5 học sinh Trường THCS Trần Duy Hưng (phường Yên Hòa) lại xuất phát từ một vấn đề cấp thiết hơn: An toàn trong môi trường nước. Trường có bể bơi, cộng việc chứng kiến những đợt mưa bão gây ngập úng tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc thời gian qua làm các em trăn trở trước nguy cơ đuối nước, đặc biệt với trẻ em. Từ đó, ý tưởng về một hệ thống cảnh báo và cứu hộ được hình thành.

Ban đầu, câu hỏi các em đặt ra cũng rất đơn giản: Làm thế nào để phát hiện người gặp nạn dưới nước và hỗ trợ cứu hộ kịp thời? Để biến ý tưởng thành sản phẩm, nhóm đã vận dụng hàng loạt kiến thức vật lý về lực đẩy Archimedes, sự nổi - chìm, cân bằng lực; đồng thời kết hợp lập trình, vi mạch và thiết kế cơ khí. Các em không chỉ học trong lớp mà còn trực tiếp thử nghiệm tại bể bơi, xưởng chế tạo, môi trường thực tế, từ đó từng bước hoàn thiện mô hình.

Với các học sinh, hành trình nghiên cứu khoa học, hoàn thiện sản phẩm chưa bao giờ dễ dàng. Nhóm NEMO từng là những học sinh khá nhút nhát, gặp khó khăn trong việc trình bày ý tưởng; trong khi đó, nhóm Fresh Taste phải đối mặt với chuỗi thử nghiệm thất bại, công thức chưa chuẩn, sản phẩm chưa ổn định. Có những lúc các em thấy nản chí, mệt mỏi, áp lực, thậm chí muốn tạm dừng; nhưng chính sự động viên từ gia đình, thầy cô và niềm tin vào ý tưởng đã tiếp cho các em thêm động lực để đi đến những bước cuối cùng trong quy trình hoàn thiện sản phẩm.

Hành trình vượt lên chính mình

Nếu dấn thân là bước khởi đầu, thì vượt qua chính mình mới là chìa khóa đưa các em đến thành công.

Với Fresh Taste, theo thầy Nguyễn Văn Hiếu, giáo viên hướng dẫn thì thử thách lớn nhất của nhóm chính là quá trình chuẩn hóa công thức. Để có được một gói gia vị nhỏ gọn nhưng bảo đảm ổn định, công thức chuẩn, nhóm đã phải thử nghiệm lặp đi lặp lại, điều chỉnh từng chi tiết nhỏ. Sự hỗ trợ từ nhà trường, đặc biệt là việc tiếp cận các phòng thí nghiệm chuyên sâu tại trường đại học và viện nghiên cứu giúp các em có phương pháp khoa học bài bản.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh và đại diện Ban Tổ chức trao giải Nhất cho nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Du, phường Đại Mỗ, Hà Nội. Ảnh: BTC

Không dừng lại ở nghiên cứu, nhóm còn học cách vận hành một dự án khởi nghiệp thực thụ khi phân chia vai trò giữa sản phẩm, marketing, tài chính; thử nghiệm bán hàng; lắng nghe phản hồi người dùng. Từ những học sinh THCS, các em dần hình thành tư duy kinh doanh, hiểu được giá trị của một sản phẩm mang tính ứng dụng cao.

Trong khi đó, với nhóm NEMO, theo cô Ngô Thị Mến và cô Nông Thị Ngọc, giáo viên hướng dẫn, bước ngoặt lớn nhất của các em là vượt qua rào cản tâm lý. Từ chỗ rụt rè, nhút nhát, các em đã dần tự tin hơn khi thuyết trình, bảo vệ ý tưởng trước hội đồng giám khảo. Dựa trên thế mạnh của từng cá nhân, mỗi thành viên được phân công đảm nhận một vai trò rõ ràng: Người phụ trách kỹ thuật, người lo tài chính, người phụ trách truyền thông, đối ngoại để tạo nên một tập thể phối hợp nhịp nhàng. Sản phẩm của nhóm không chỉ dừng ở mô hình mà còn được tính toán đến khả năng thương mại hóa, với chi phí, giá bán và thời gian hoàn vốn cụ thể. Điều đó cho thấy các em đã bước đầu tiếp cận tư duy khởi nghiệp một cách nghiêm túc, bài bản.

Nhóm tác giả đạt giải Nhất của Trường THCS Trần Duy Hưng chụp hình lưu niệm cùng Ban Giám hiệu nhà trường và thầy cô hướng dẫn. Ảnh: Nam Du

Điểm đáng quý ở cả hai dự án là tinh thần học thật - làm thật. Thầy cô không làm thay mà đóng vai trò định hướng, kết nối chuyên gia, giúp học sinh hiểu bản chất vấn đề. Gia đình là hậu phương, là điểm tựa vững chắc cho các em trên con đường chinh phục tri thức và khoa học.

Dù đạt giải cao, hai nhóm vẫn nhận thấy những điểm cần cải thiện trong sản phẩm của mình. Với NEMO là cần tìm vật liệu an toàn hơn (bo góc, bọc silicon), đăng ký bản quyền sở hữu trí tuệ và kiểm nghiệm sản phẩm tại các môi trường khắc nghiệt hơn như sông, biển. Còn với Fresh Taste, các em mong muốn cải tiến bao bì nhỏ gọn hơn, giảm bớt mùi hương liệu nhân tạo để tăng tính tự nhiên, đồng thời tiếp tục mở rộng sang các loại thực phẩm lên men khác và khai thác tiềm năng thương mại hóa hoặc chuyển giao ý tưởng cho các đơn vị sản xuất quy mô lớn.

Tại Cuộc thi học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp năm 2026, ngành Giáo dục Hà Nội có 8 dự án khởi nghiệp tiêu biểu lọt vào vòng chung kết cấp quốc gia. Kết quả, có 2 dự án đạt giải Nhất (THCS Trần Duy Hưng; THCS Nguyễn Du, phường Đại Mỗ); 4 dự án đạt giải Nhì (THCS Cầu Giấy, THCS Thanh Xuân, THCS Marie Curie, THPT Khương Đình) và 2 dự án đạt giải Ba (THCS Chu Văn An, phường Tây Hồ; THCS Ngô Sĩ Liên).

Nam Du