Học sinh Đà Nẵng ứng dụng công nghệ hỗ trợ người khiếm thị

Hệ thống biên dịch chữ Braille trong thời gian thực của học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn đoạt giải Nhì Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THPT năm học 2025 - 2026 (lĩnh vực hệ thống nhúng). Ảnh: NVCC

Hệ thống do hai học sinh Nguyễn Hữu Hoàng và Hồ Phong Lĩnh thực hiện. Sản phẩm giành giải Nhì tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THPT năm học 2025 - 2026 (lĩnh vực hệ thống nhúng) và giải đặc biệt cấp thành phố.

Giải pháp hỗ trợ người khiếm thị học tập

Trong chuyến đi thực tế tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Đà Nẵng (phường Hòa Khánh), hình ảnh những khung gỗ, hộp đinh tán đã mòn theo năm tháng để lại cho Nguyễn Hữu Hoàng và Hồ Phong Lĩnh nhiều trăn trở.

Đó không chỉ là câu chuyện về thiết bị cũ kỹ, mà còn là khoảng cách giữa nhu cầu học tập của người khiếm thị với những giải pháp công nghệ hiện có.

Theo em Nguyễn Hữu Hoàng, phần lớn thiết bị hỗ trợ đọc chữ của người khiếm thị đều khá thô sơ, đơn giản. Trong khi đó, các sản phẩm hiện đại, ứng dụng công nghệ có giá thành cao, kích thước lớn, khó sử dụng hằng ngày. Từ thực tế đó, Hoàng cùng Lĩnh nghĩ cần xây dựng giải pháp đơn giản và phù hợp hơn, nhưng vẫn hỗ trợ người khiếm thị học tập hiệu quả.

Nhóm học sinh trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với người khiếm thị để xây dựng, hoàn thiện hệ thống. Ảnh: HOÀNG DŨNG

Qua quan sát và tìm hiểu những khó khăn, bất cập của người khiếm thị, nhóm đã phát triển dự án BALM - hệ thống hỗ trợ biên dịch chữ thường sang ký tự Braille trong thời gian thực.

Sản phẩm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ nhận dạng ký tự quang học (OCR), cho phép chuyển đổi chữ tiếng Việt sang Braille chuẩn grade 0, hiển thị qua các điểm xúc giác để người dùng có thể “đọc” bằng đầu ngón tay.

Đáng chú ý, hệ thống hướng đến cá nhân hóa nội dung theo nhu cầu người dùng, cho phép lựa chọn tài liệu học tập phù hợp. Nhờ đó, khả năng tiếp cận nguồn học liệu được mở rộng, thay vì chỉ giới hạn trong các giáo trình sẵn có.

“Chúng em xây dựng hệ thống vừa có phần cứng vừa có phần mềm. Người dùng có thể đưa tài liệu giấy hoặc tài liệu trực tuyến vào để hệ thống xử lý và chuyển đổi sang Braille trong thời gian thực. Mục tiêu là giúp người khiếm thị tiếp cận thông tin nhanh và thuận tiện hơn, đặc biệt trong môi trường học tập”, Hoàng nói.

Theo em Hồ Phong Lĩnh, quá trình thực hiện hệ thống, nhóm đối mặt với nhiều thách thức, nhất là ở khâu thiết kế phần cứng. Nhóm phải tối ưu kích thước thiết bị nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác khi hiển thị các điểm Braille; đồng thời xử lý sự đồng bộ giữa phần mềm và cơ cấu chuyển động nhằm độ ổn định của hệ thống.

“Chúng em không phải là người khiếm thị nên ban đầu rất khó hình dung hết nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, thời gian thực hiện chỉ khoảng 8 tháng, trong khi tụi em vẫn phải học tập trên trường nên việc cân đối tiến độ khá áp lực”, Lĩnh bày tỏ.

Dù vậy, kết quả đạt được cho thấy hướng đi của nhóm có tính khả thi. Trong quá trình thực nghiệm, hệ thống đạt tỷ lệ biểu diễn ký tự chính xác 100% và tỷ lệ phản hồi trong tương tác đạt 94%, minh chứng rõ cho quá trình kiên trì hoàn thiện sản phẩm.

Bệ đỡ cho sáng tạo trẻ

Từ những trăn trở giản dị của tuổi trẻ Đà Nẵng, hệ thống từng bước hoàn thiện và được ghi nhận bằng nhiều giải cao từ Trung ương đến địa phương. Phía sau kết quả ấy là nền tảng từ Câu lạc bộ Sáng tạo trẻ của Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn với bề dày gần 20 năm, kết nối các thế hệ học sinh trong nghiên cứu.

Qua việc tham gia câu lạc bộ và tiếp cận với các cựu học sinh của trường, Hoàng cùng Lĩnh học hỏi thêm cách làm nghiên cứu, viết báo cáo, chứng minh vấn đề bằng số liệu. Cạnh đó, nhận được sự góp ý cụ thể để giải quyết các khó khăn trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện mô hình. Từ đó, hình thành và nâng cao năng lực tư duy nghiên cứu khoa học bài bản, có cơ sở hơn.

Sản phẩm giúp người khiếm thị tiếp cận thông tin nhanh và thuận tiện hơn, đặc biệt trong môi trường học tập. Ảnh: HOÀNG DŨNG

“Nhờ sự kết nối đó, nhóm rút ngắn đáng kể quá trình kiểm tra, thử nghiệm sản phẩm và từng bước hoàn thiện với kết quả tối ưu. Những vấn đề về cơ cấu chuyển động hay cách tổ chức hệ thống được tháo gỡ qua trao đổi và hỗ trợ của các cựu học sinh là thành viên câu lạc bộ”, Hoàng chia sẻ.

Trực tiếp hướng dẫn dự án, thầy Nguyễn Hữu Siêu, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn cho rằng, giá trị lớn nhất của mô hình không dừng lại ở kết quả đạt được mà còn nằm ở hành trình trưởng thành của học sinh, từ việc hình thành kỹ năng chuyên môn đến bản lĩnh khi tham gia các sân chơi khoa học.

Các học sinh bắt đầu từ những việc rất cơ bản, từng bước làm chủ công nghệ, biết đặt vấn đề và giải quyết vấn đề theo hướng khoa học. Qua mỗi cuộc thi, năng lực và sự tự tin của các em đều được nâng lên. Đáng trân trọng là động lực để các em hoàn thiện và cải tiến dự án lại xuất phát từ mong muốn góp phần giải quyết những vấn đề của xã hội.

Theo thầy Siêu, Câu lạc bộ Sáng tạo trẻ đóng vai trò như “hệ sinh thái” với ba yếu tố cốt lõi: không gian thử nghiệm, môi trường học tập cộng đồng và sự kế thừa giữa các thế hệ. Chính sự liên kết này tạo nên dòng chảy liên tục của ý tưởng và kinh nghiệm.

Trong môi trường đó, học sinh không học tập đơn lẻ mà có thể trao đổi với bạn cùng khóa, học hỏi từ các anh chị đi trước để tiếp tục phát triển những nền tảng sẵn có, nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu một cách bền vững.

“Với những kết quả bước đầu của mô hình biên dịch chữ Braille trong thời gian thực, có thể thấy rằng, khi học sinh được đặt trong môi trường phù hợp, có sự kết nối và định hướng rõ ràng, những ý tưởng xuất phát từ thực tế đời sống hoàn toàn có thể phát triển thành sản phẩm có giá trị thiết thực cho cộng đồng”, thầy Siêu khẳng định.

[VIDEO] - Nhóm học sinh chia sẻ về hệ thống biên dịch chữ Braille trong thời gian thực hỗ trợ người khiếm thị:

KHÔI NGUYÊN - VĂN HOÀNG