Học Bác để tận hiến suốt đời

Trong “từ điển” của người đảng viên, không có khái niệm nghỉ hưu, rời khỏi trách nhiệm với Nhân dân. Ở tuổi ngoài 80, 90, vợ chồng PGS.TS Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ (thôn Đông Lĩnh, xã Gia Hanh, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài dâng hiến tri thức, nêu gương vì cộng đồng. Hành trình của họ là minh chứng sống động cho việc học Bác: tận hiến trọn đời vì Nhân dân, vì quê hương.

Một buổi chiều ở thôn Đông Lĩnh, xã Gia Hanh (Hà Tĩnh), trong căn nhà nhỏ thoảng mùi thảo dược, người phụ nữ tóc bạc gần hết mái đầu vẫn cặm cụi bên những chai dung dịch chiết xuất từ sả, gừng và hương nhu. Từng giọt tinh chất được bà cẩn thận pha chế rồi đóng vào những lọ nhỏ để phát cho bà con trong thôn dùng thử.

Thôn Đông Lĩnh, xã Gia Hanh.

PGS.TS Trần Thị Minh Châu.

Ít ai nghĩ rằng, người phụ nữ giản dị ấy từng là một nhà khoa học nhiều năm đứng trên giảng đường đại học, từng bảo vệ luận án tiến sĩ ở Ba Lan, tình nguyện sang châu Phi làm “đại sứ” giáo dục, tham gia nhiều đề tài khoa học cấp Nhà nước.

Bà là PGS.TS Trần Thị Minh Châu - một nữ đảng viên, nay đã 83 tuổi đời, 65 năm tuổi Đảng nhưng vẫn miệt mài lao động, với tâm niệm giản dị: “Học Bác thì tuổi nào cũng phải làm việc có ích cho Nhân dân”.

Sinh năm 1943 trong một gia đình nông dân nghèo, tại vùng quê Can Lộc giàu truyền thống hiếu học, tuổi thơ của bà Trần Thị Minh Châu gắn với những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó. Tuy nhiên, bằng ý chí và nghị lực, những năm học tại Trường cấp III Phan Đình Phùng, bà luôn là một trong những học sinh xuất sắc toàn khóa. Năm 1961, bà vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng, trở thành một trong những học sinh hiếm hoi được kết nạp Đảng ngay trên ghế nhà trường lúc bấy giờ.

Từ những nguyên liệu như sả, hương nhu, gừng, bưởi..., PGS.TS Trần Thị Minh Châu miệt mài nghiên cứu chiết xuất chế phẩm sinh học đuổi ruồi, muỗi đem phát miễn phí cho bà con trong thôn.

Bà Trần Thị Minh Châu thời nghiên cứu sinh tại Ba Lan (1973 - 1977). Ảnh: NVCC.

Năm 1962-1966, sau khi đỗ vào Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nữ đảng viên trẻ tiếp tục nỗ lực học tập và tốt nghiệp xuất sắc; được Trường Đại học Bách khoa Hà Nội mời về làm giảng viên. Năm 1973, bà được cử sang Ba Lan làm nghiên cứu sinh tại Đại học Tổng hợp Lodz. Bốn năm miệt mài trong phòng thí nghiệm nơi xứ người đã giúp bà hoàn thành luận án tiến sĩ chuyên ngành Điện hóa vào năm 1977.

Trở về nước, bà dấn thân nghiên cứu những đề tài khoa học cấp Nhà nước có tính ứng dụng cao, đặc biệt là phương pháp bảo vệ kim loại chống ăn mòn trong công nghiệp. Từ năm 1986 đến 1994, bà tiếp tục tình nguyện mang tri thức Việt sang Algeria giảng dạy hóa học tại Đại học Constantine.

Với những đóng góp bền bỉ, bà được phong học hàm Phó Giáo sư năm 2002 và đón nhận Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất.

Năm 1999, bà nghỉ hưu theo chế độ. Tuy nhiên, nữ đảng viên trí thức ấy vẫn không ngừng cống hiến. Theo lời mời của nhiều trường đại học và các nhà máy, bà tiếp tục tham gia giảng dạy, tư vấn chuyên môn và truyền đạt kinh nghiệm nghiên cứu cho lớp trẻ. “Người làm khoa học quen suy nghĩ rồi, nên ngồi yên cũng thấy thiếu điều gì đó” - bà Châu cười hiền khi nói về những năm tháng sau khi rời giảng đường chính thức.

Năm 2010, khi bước vào tuổi 67, bà cùng chồng là ông Dương Chí Kỳ (SN 1934), đại tá quân đội về hưu vào TP. Hồ Chí Minh để chăm sóc các cháu cho vợ chồng con trai công tác ở nước ngoài. Tại đây, bước ngoặt lớn đưa bà rẽ sang một con đường mới. Đó là tiên phong trong việc xóa mù chữ cho những người lao động nghèo.

Vợ chồng bà Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ.

Bà kể lại cơ duyên đầy xúc động: "Một chiều muộn tại quận 7, tôi nhờ tốp thanh niên phụ hồ đọc hộ tờ công văn vì quên mang kính. Cả 10 em từ 16 đến 27 tuổi đều lắc đầu không biết chữ. Nhìn ánh mắt lúng túng của các em, tôi hỏi: Các em muốn học chữ không? Tất cả đồng thanh: Có ạ!”. Vậy là, một lớp học ra đời, chỉ với những ván cốp pha làm bàn học, học sinh ngồi bệt dưới đất, còn cô giáo già kiên trì dạy từng chữ, từng vần cho các em".

Bà Trần Thị Minh Châu trong một buổi tổ chức phát thưởng cho học sinh lớp học "đường phố" của mình dịp hè 2024. Ảnh: NVCC

Từ lớp học đầu tiên ấy, tiếng lành đồn xa, người trong khu phố gọi bà là bà giáo Hai. Bà Châu không chờ người tìm đến mà tự mình đi tìm học trò. Từ các em bán báo, những người bán rong, cho đến cả những chị em dưới những con thuyền đậu ở kênh Tẻ… Từ vài trăm người rồi đến hàng nghìn người theo học, bà phải đi vận động giáo viên hưu trí, các sinh viên tình nguyện mở hàng trăm lớp học sôi nổi suốt 14 năm (2010-2024) ở quận 7, TP Hồ Chí Minh.

CLB Nhà giáo về hưu phường Tân Phú (quận 7 cũ, TP Hồ Chí Minh) - những người đồng hành cùng PGS.TS Trần Thị Minh Châu trong tình nguyện đứng lớp xóa mù chữ cho người lao động nghèo.

Trong “nhật ký” trí nhớ của PGS.TS Trần Thị Minh Châu, hình ảnh hàng ngàn học sinh tại các lớp học gầm cầu, lán tạm suốt 14 năm vẫn luôn hiện lên với nhiều cung bậc cảm xúc nhưng tràn đầy hạnh phúc. Trong quãng thời gian ấy, lương hưu của bà chủ yếu chỉ để dành mua sách vở, bút, cặp sách, thậm chí mua áo quần cho trẻ em cơ nhỡ, gia cảnh khó khăn ở các xóm nghèo. Thành quả bà nhận lại là hàng trăm học sinh đặc biệt ấy nhờ con chữ đã từng bước vươn lên. Nhiều người từ những lớp học đầu tiên ấy, nay đã trưởng thành, có người là quản lý, giám đốc doanh nghiệp…

PGS.TS Trần Thị Minh Châu kể với phóng viên về những ngày làm công tác khuyến học tại TP Hồ Chí Minh.

Trước lúc trở về quê nhà Hà Tĩnh, bà Châu tổ chức một buổi lễ trao giải thưởng cho các em học sinh xuất sắc. "Một vị giám đốc doanh nghiệp bế con đến nhận giải và nói: Con muốn các cháu được nhận phần thưởng của bà Hai, như ngày trước con đã được bà trao con chữ, niềm tin để có ngày hôm nay. Việc đó khiến tôi nhớ mãi” - bà Châu xúc động kể.

Quá trình sinh sống tại TP Hồ Chí Minh, PGS.TS Trần Thị Minh Châu nhận được nhiều bằng khen, giấy khen của các cấp, ngành về những cống hiến của mình.

Những đóng góp xuất sắc cho sự nghiệp phát triển thành phố của bà Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ đã được UBND TP. Hồ Chí Minh ghi nhận, vinh danh.

Tại Chi bộ thôn Đông Lĩnh, hơn 1 năm nay, các đảng viên thường nhắc đến một hình ảnh quen thuộc: hai đảng viên cao tuổi luôn có mặt từ rất sớm trong các buổi sinh hoạt chi bộ.

Ông Dương Chí Kỳ (SN 1934, đại tá về hưu, có 71 năm tuổi Đảng) từng là chiến sĩ tham gia Giải phóng Điện Biên Phủ năm 1954, gần trọn đời gắn bó trong quân ngũ, thường chia sẻ những câu chuyện về kỷ luật, trách nhiệm và tinh thần phục vụ Nhân dân của người đảng viên. Còn bà Trần Thị Minh Châu, với kinh nghiệm của một nhà khoa học và nhà giáo, lại mang đến những góc nhìn mới mẻ về phát triển nông nghiệp, bảo vệ môi trường hay cách ứng dụng khoa học vào đời sống nông thôn.

PGS.TS Trần Thị Minh Châu cùng các đảng viên xã Gia Hanh tham gia hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tháng 3/2026.

Những ý kiến ấy không chỉ là trải nghiệm cá nhân, mà còn góp phần làm mới nội dung sinh hoạt chi bộ, mang lại giá trị thiết thực cho cộng đồng.

ÔngTrần Văn Sơn - Bí thư Chi bộ thôn Đông Lĩnh cho biết: “Điều quý nhất ở hai bác không chỉ là kiến thức, mà là tinh thần nêu gương. Từ những việc làm cụ thể, các bác đã lan tỏa ý thức trách nhiệm trong đảng viên, gắn kết chi bộ với Nhân dân”.

...

Ông Dương Chí Kỳ cùng cán bộ và người dân thôn Đông Lĩnh bên tuyến đường thảm nhựa nông thôn mới, có sự đóng góp công sức lớn của gia đình ông.

Ở Đông Lĩnh, gần 1 năm nay, người dân thường thấy bà Châu miệt mài trong căn nhà và khu vườn của mình. Bà tự bỏ ra hàng chục triệu đồng xây dựng một “phòng thí nghiệm” nghiên cứu chiết xuất sản phẩm đuổi ruồi, muỗi từ thảo dược bản địa như: sả, gừng, hương nhu…, thân thiện với môi trường. Sau nhiều lần thử nghiệm, bà đã điều chế được một loại dung dịch có hiệu quả nhất định. Những chai dung dịch nhỏ được bà đóng lại cẩn thận rồi phát miễn phí cho bà con trong thôn dùng thử.

Bà Võ Thị Bảy (thôn Đông Lĩnh) chia sẻ: “Nhờ bà Châu, chúng tôi hiểu hơn cách ứng dụng khoa học vào sản xuất nông nghiệp. Những việc làm của bà Châu và ông Kỳ cho xã hội khiến bà con càng tin vào trách nhiệm của người đảng viên”.

Hơn 10 năm qua, dù không thường xuyên sinh sống tại địa phương, vợ chồng ông Kỳ, bà Châu vẫn luôn đau đáu hướng về quê hương. Không chỉ dừng lại ở những ý kiến tham mưu, tư vấn, ông bà còn trực tiếp góp sức bằng những hành động cụ thể, thiết thực. Từ năm 2015 đến nay, ông bà cùng con cháu đã ủng hộ hàng trăm triệu đồng xây dựng các hạng mục nông thôn mới như: nhà văn hóa thôn, cổng làng, các tuyến đường. Gần đây nhất, dịp cuối năm 2025, ông bà đóng góp 100 triệu đồng cùng 2 tháng lương hưu để rải thảm nhựa tuyến đường dài 1km.

Ông bà còn dành nhiều tâm huyết cho giáo dục và đời sống tinh thần của người dân. Bà Châu từng ủng hộ hàng chục máy tính cho các trường học trên địa bàn; riêng hơn một năm trở lại đây, vợ chồng ông bà tiếp tục đóng góp gần 100 triệu đồng vào quỹ úy lạo người cao tuổi trong thôn…

Chính sự dấn thân bằng cả trí tuệ và vật chất ấy đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, khơi dậy phong trào chung trong Nhân dân, góp phần đưa Đông Lĩnh từ điểm xuất phát thấp vươn lên hoàn thành khu dân cư mẫu từ rất sớm.

Nói về lý do không ngừng cống hiến của mình, PGS.TS Trần Thị Minh Châu chia sẻ: “Bác Hồ dạy, phải suốt đời học tập, suốt đời lao động, tuổi nào cũng có thể cống hiến cho đất nước, cho Nhân dân. Chính lời dạy ấy mà tôi với vai trò một đảng viên, một công dân cảm thấy mình còn sức, còn cống hiến được cho Nhân dân là một hạnh phúc lớn”.

...

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Gia Hanh Bùi Nguyễn Hà khẳng định: “Thực tiễn từ vợ chồng PGS.TS Trần Thị Minh Châu chúng tôi càng thấy rõ, đội ngũ đảng viên, trí thức sau nghỉ hưu là nguồn lực quý trong xây dựng Đảng ở cơ sở, để từ đó chú trọng phát huy. Với bản lĩnh, trình độ và uy tín, họ không chỉ nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, lan tỏa tinh thần nêu gương mà còn kết nối tri thức với thực tiễn, góp phần củng cố tổ chức Đảng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững”.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Gia Hanh Bùi Nguyễn Hà (ngoài cùng bên phải) cùng cán bộ thôn Đông Lĩnh đến trò chuyện, động viên vợ chồng bà Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ.

PGS.TS Trần Thị Minh Châu khảo sát cánh đồng trồng sả của bà con tại địa phương, hướng dẫn cách chăm sóc để thu mua phục vụ cho việc nghiên cứu.

Không chỉ riêng ở Gia Hanh, những năm gần đây, ở Hà Tĩnh và nhiều địa phương trong cả nước đang chứng kiến một nguồn lực đặc biệt trở về với quê hương. Sau hàng chục năm công tác trong các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan Nhà nước hay lực lượng vũ trang, đội ngũ trí thức mang theo tri thức, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm của người đảng viên để tiếp tục đóng góp cho cộng đồng, góp phần làm phong phú nội dung sinh hoạt Đảng ở cơ sở.

Học Bác, ở tuổi ngoài 80 và 90, PGS.TS Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ vẫn miệt mài nghiên cứu, học tập để cống hiến.

Câu chuyện của vợ chồng PGS.TS Trần Thị Minh Châu và ông Dương Chí Kỳ là minh chứng sinh động cho việc phát huy tinh thần đóng góp xây dựng quê hương của đội ngũ trí thức sau khi nghỉ hưu. Từ những tấm gương như thế, niềm tin của Nhân dân đối với Đảng tiếp tục được củng cố để hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Tĩnh ngày càng giàu mạnh, văn minh, cùng cả nước tiến lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

NỘI DUNG: THIÊN VỸ
THIẾT KẾ: HUY QUÂN

Thiên Vỹ