Hoạt hình Việt Nam và khát vọng hội nhập

Cảnh trong phim hoạt hình “Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu”.

Dù đã có giai đoạn chững lại, đến nay, hoạt hình Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển mới với sự nhập cuộc của đội ngũ sáng tạo trẻ, sự đầu tư từ các doanh nghiệp và những tác phẩm mang đậm bản sắc dân tộc. Dấu ấn tại các giải thưởng, liên hoan phim trong nước và quốc tế mới đây cho thấy hoạt hình trong nước đang dần hiện thực hóa khát vọng hội nhập.

Chỉ trong hơn một năm, bộ phim hoạt hình 3D “Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu” liên tiếp ghi dấu ấn tại nhiều giải thưởng và sự kiện điện ảnh uy tín như: Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF); Bông sen vàng, Cánh diều vàng, Ngôi sao xanh... Mới đây, tác phẩm trở thành phim hoạt hình đầu tiên của Việt Nam được lựa chọn trình chiếu tại Annecy 2026 - một trong những liên hoan phim hoạt hình lớn nhất thế giới.

Thành công từ một số bộ phim trong thời gian gần đây thể hiện bước chuyển mình của hoạt hình Việt Nam sau hơn 65 năm hình thành và phát triển. Trước đó, hoạt hình chủ yếu được biết đến qua những bộ phim ngắn phục vụ thiếu nhi hoặc các tác phẩm đặt hàng; còn hiện tại, nhiều đơn vị sản xuất đã mạnh dạn đầu tư theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ hiện đại, xây dựng thương hiệu nhân vật, phát hành trên nhiều nền tảng và từng bước chinh phục khán giả bằng chính những câu chuyện mang đậm bản sắc Việt Nam.

Theo đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Lâm Tùng, người đã có hơn 20 năm gắn bó với hoạt hình, sự chuyển biến đến từ nhiều yếu tố, trong đó có sự trưởng thành của đội ngũ sáng tạo trẻ, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và tư duy lấy khán giả làm trung tâm. Chất lượng phim hoạt hình Việt Nam những năm gần đây được nâng lên đáng kể cả về số lượng và chất lượng. Đề tài ngày càng đa dạng, không còn bó hẹp trong giáo dục hay lịch sử mà mở rộng sang các câu chuyện đời sống, giải trí, hiện thực và những xu hướng mới của xã hội. Tuy nhiên, dù đổi mới đến đâu thì điều quan trọng nhất vẫn là tác phẩm phải mang lại giá trị thụ hưởng thật sự cho khán giả.

Theo đạo diễn, việc phân tích đúng nhóm công chúng kết hợp với lựa chọn nền tảng phát hành phù hợp đang trở thành một trong những yếu tố quyết định sự thành công của phim hoạt hình thời đại số. Đặc biệt, trong khi công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách giữa Việt Nam với các nền hoạt hình phát triển, thì bản sắc văn hóa lại chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt.

Theo giới làm phim, nhìn vào những nền hoạt hình hàng đầu thế giới có thể thấy, từ Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc đến Nga, mỗi quốc gia đều thành công khi kể những câu chuyện đậm đặc bản sắc của chính mình. Văn hóa hiện diện trong từng nhân vật, bối cảnh, phục trang, ngôn ngữ và cách kể chuyện. Đó cũng là con đường mà hoạt hình trong nước cần hướng tới.

Thí dụ sinh động là khi xây dựng “Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu”, ê-kíp phát triển từ nhân vật Trạng Quỳnh quen thuộc trong đời sống văn hóa lịch sử Việt Nam, đồng thời kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại với những cảm xúc phổ quát: Tình bạn, tình thân, lòng dũng cảm và hành trình trưởng thành. Cách tiếp cận linh hoạt giúp tác phẩm được lựa chọn trình chiếu tại Annecy 2026, mở ra cánh cửa mới cho hoạt hình Việt Nam trên hành trình hội nhập quốc tế.

Theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, trên thế giới, hoạt hình đã tạo nên những biểu tượng văn hóa có sức lan tỏa toàn cầu như Doraemon hay Mickey Mouse. Việt Nam cũng sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển lĩnh vực này, nhưng cần có những tác phẩm và nhân vật hoạt hình mang bản sắc riêng, đủ sức chinh phục đông đảo khán giả trong nước và quốc tế.

Hoạt hình Việt Nam đang đứng trước nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển thành một ngành công nghiệp văn hóa. Thế hệ nghệ sĩ trẻ được đào tạo bài bản hơn; các doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư; công nghệ sản xuất ngày càng hiện đại; hệ thống phát hành đa nền tảng giúp tác phẩm nhanh chóng đến với công chúng. Dẫu vậy, vẫn còn không ít thách thức như cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng thị trường đủ lớn, bảo đảm đời sống cho nghệ sĩ và tạo ra những tác phẩm có sức lan tỏa để chinh phục khán giả trong nước trước khi vươn ra quốc tế.

Cùng với bản sắc, công nghệ cũng đang mở ra nhiều cơ hội phát triển mới cho hoạt hình trong nước. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các phần mềm dựng hình, xử lý hình ảnh và kỹ xảo hiện đại giúp rút ngắn đáng kể quy trình sản xuất, tạo điều kiện để các studio trong nước tiếp cận trình độ kỹ thuật tiên tiến. Theo các nhà làm phim, AI là công cụ hữu ích trong nghiên cứu, xử lý dữ liệu, thử nghiệm tạo hình hay tối ưu hóa sản xuất, nhất là với những quốc gia còn hạn chế về nguồn lực.

Từ những thước phim đầu tiên cách đây hơn nửa thế kỷ đến hệ thống tác phẩm được vinh danh tại các giải thưởng lớn và góp mặt ở các liên hoan phim quốc tế hôm nay là hành trình của bao thế hệ nghệ sĩ bền bỉ theo đuổi đam mê. Để thành công tạo nên sức mạnh bền vững trong ngành công nghiệp văn hóa, cần sự đồng hành của cơ chế, chính sách, đầu tư dài hạn cho đào tạo nguồn nhân lực, phát triển công nghệ và mở rộng thị trường bằng khát vọng không ngừng đổi mới.

THỤY PHƯƠNG