Hoạt động lập pháp: Từ yêu cầu cấp thiết đến kỳ vọng thực thi

Hoạt động lập pháp của Quốc hội (QH) trong các kỳ họp gần đây được đánh giá là rất tích cực với những quyết sách quan trọng, tháo gỡ điểm nghẽn cho người dân và doanh nghiệp. Để hiểu rõ hơn về các chính sách này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS-TS Cao Vũ Minh - Trưởng bộ môn Luật Hành chính - Nhà nước, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM.

Ngày 11-2, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh cồng ra mắt Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC). Ảnh: THÙY LINH

Dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp

. Phóng viên: Tại kỳ họp thứ 10, QH khóa XV đã thông qua lượng luật và nghị quyết khổng lồ, chiếm tới 30% tổng số của cả nhiệm kỳ. Ông đánh giá thế nào về con số kỷ lục này?

+ PGS-TS Cao Vũ Minh: Sau khi có các kết luận của Bộ Chính trị về định hướng sáp nhập đơn vị hành chính và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, hoạt động lập pháp đã diễn ra vô cùng khẩn trương để đáp ứng yêu cầu cấp thiết về sửa đổi Hiến pháp và các luật liên quan.

PGS.TS Cao Vũ Minh.

Đỉnh điểm là tại kỳ họp thứ 10, QH thông qua 51 luật và 39 nghị quyết. Tốc độ này là chưa từng có tiền lệ, thậm chí có luật vừa ban hành đã được sửa đổi ngay trong năm để kịp thời đáp ứng sự biến chuyển nhanh chóng của xã hội. Ngoài các đạo luật mang tính ổn định lâu dài, QH còn ban hành nhiều nghị quyết quy phạm pháp luật để giải quyết linh hoạt các vấn đề cần kíp hoặc thí điểm.

. Năm 2025 cũng ghi nhận sự ra đời của loạt luật về công nghệ như Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Chuyển đổi số... Ông nhìn nhận thế nào về vai trò của chúng?

+ Năm 2025, chúng ta bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư vừa là thử thách, vừa là động lực cho sự phát triển bền vững của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục vận hành hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo lối mòn cũ chắc chắn không thể dẫn đến thành công. Các chính sách, quy định lỗi thời sẽ trở thành chiếc vòng kim cô xiềng xích sự phát triển của khoa học. Những rào cản thể chế, cơ chế tài chính chồng chéo, môi trường nghiên cứu chưa đủ thuận lợi, thiếu chính sách thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao… sẽ tác động tiêu cực đến hoạt động nghiên cứu khoa học. Sự phát triển nhanh chóng của thế giới cũng tạo nên sức ép không nhỏ, đòi hỏi Việt Nam cần có những bước đi nhanh hơn, táo bạo hơn và đột phá hơn trong chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh như vậy, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã được ban hành để thay thế cho Luật Khoa học và công nghệ năm 2013. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đóng vai trò then chốt trong việc tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy lực lượng sản xuất hiện đại và là động lực chính để phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững. Luật này cũng xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá chiến lược, giúp nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ngoài ra, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Công nghệ cao là ba trụ cột pháp lý nền tảng, tạo hành lang pháp lý đồng bộ để thúc đẩy kinh tế số và bảo đảm an toàn, an ninh trong kỷ nguyên công nghệ mới, hướng tới phát triển bền vững.

Chìa khóa “đặc thù” cho TP.HCM

. Thưa ông, Nghị quyết 260/2025/QH15 vừa được thông qua đã bổ sung nhiều cơ chế đặc thù cho TP.HCM. Đâu là những điểm nhấn quan trọng giúp TP chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực và đẩy nhanh các dự án động lực?

+ Một trong những đột phá lớn nhất là mô hình phát triển đô thị TOD (mô hình phát triển đô thị tập trung quanh các điểm trung chuyển giao thông công cộng).

TP.HCM được quyền điều chỉnh các chỉ tiêu quy hoạch khác với quy chuẩn chung và đặc biệt là được giữ lại 100% số tiền thu được từ khai thác quỹ đất tại các khu vực này để tái đầu tư cho đường sắt đô thị và giao thông. Bên cạnh đó, việc bổ sung 11 nhóm dự án ưu tiên cùng cơ chế sandbox (cho phép thí điểm các mô hình kinh tế mới chưa có tiền lệ pháp lý) sẽ là chìa khóa để giải quyết dứt điểm bài toán hạ tầng và vốn trung hạn, dài hạn cho TP.

. Bên cạnh hạ tầng, việc hình thành khu thương mại tự do (FTZ) được kỳ vọng sẽ biến TP.HCM thành cửa ngõ giao thương của khu vực. Ông đánh giá thế nào về triển vọng của mô hình này?

+ Việc QH cho phép thành lập và vận hành khu thương mại tự do TP.HCM là bước đi chiến lược. Đây sẽ là nơi thí điểm các cơ chế vượt trội về thuế và hải quan nhằm thu hút các tập đoàn logistics, tài chính hàng đầu thế giới. Khi kết hợp với môi trường đầu tư an toàn từ các chính sách đặc thù, FTZ không chỉ giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội mà còn khẳng định vị thế của TP.HCM là trung tâm kinh tế, khoa học công nghệ hàng đầu cả nước, vươn tầm siêu đô thị hiện đại.

. Theo ông, ngoài hai yếu tố nội lực (hạ tầng, quy hoạch TOD) và ngoại lực (thu hút đầu tư quốc tế, FTZ) thì vấn đề nhân sự cần được đầu tư như thế nào?

+ Thông thường, để một địa phương phát triển, cần có ba trụ cột: Con người, hạ tầng và vốn. Có thể thấy nghị quyết mới đã trao cho TP.HCM các chìa khóa để giải quyết bài toán hạ tầng và vốn. Vấn đề còn lại là con người - trụ cột quan trọng, quyết định mọi thành công.

Trước hết, TP.HCM cần hình thành các “đội đặc nhiệm” để xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.

Song song với việc thu hút nhân lực chất lượng cao tham gia vào hoạt động công vụ, TP.HCM cần có chính sách đãi ngộ hợp lý nhằm giữ chân những cán bộ, công chức, viên chức có năng lực, có tâm, có tầm.

Thời gian qua, mặc dù TP.HCM đã có chính sách hỗ trợ (Nghị quyết 27/2025/NQ-HĐND ngày 28-8-2025 của HĐND TP.HCM về chi thu nhập tăng thêm) nhưng với áp lực công việc rất lớn như hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh công việc ngày càng phức tạp và áp lực cao, chính quyền TP.HCM có thể nghiên cứu và ban hành các chính sách đãi ngộ bổ trợ như nhà ở, việc học hành của con cái… nhằm giữ chân người tài.

. Xin cảm ơn ông.•

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM.

CHÂU YẾN thực hiện