Hoàn thiện tiêu chí xác định đối tượng đặc thù trong tuyên truyền pháp luật

Rõ ràng tiêu chí nhận diện đối tượng

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và đẩy mạnh tổ chức thi hành pháp luật, công tác PBGDPL ngày càng được đặt ở vị trí quan trọng. Tuy nhiên, một trong những vấn đề nổi lên hiện nay là việc xác định đối tượng đặc thù trong công tác này vẫn chưa có tiêu chí cụ thể, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả chính sách.

Theo nhiều chuyên gia, nếu không xác định đúng đối tượng, công tác phổ biến pháp luật rất dễ rơi vào tình trạng dàn trải, thiếu trọng tâm, thậm chí không đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp. Trong khi đó, nguồn lực dành cho công tác PBGDPL luôn có giới hạn, đòi hỏi phải được phân bổ hợp lý và có trọng điểm.

Công an xã Đất Đỏ (TP. Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường THCS Láng Dài tuyên truyền phòng, chống ma túy cho học sinh. Ảnh: Mai Anh

Theo TS. Dương Thị Thanh Mai, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp), việc xác định đối tượng đặc thù cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, phản ánh đúng mức độ cần được hỗ trợ pháp lý của từng nhóm trong xã hội. Theo đó, cách tiếp cận dựa trên danh mục hành chính đơn thuần sẽ không đủ để giải quyết bài toán thực tiễn, bởi cùng một nhóm đối tượng nhưng mức độ tiếp cận pháp luật có thể rất khác nhau.

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia đề xuất 3 nhóm tiêu chí cơ bản để xác định đối tượng đặc thù trong công tác PBGDPL. Nhóm thứ nhất là những đối tượng có rủi ro pháp lý cao, tức là những cá nhân hoặc tổ chức dễ vi phạm pháp luật hoặc thường xuyên hoạt động trong môi trường pháp lý phức tạp. Đây là nhóm cần được ưu tiên phổ biến pháp luật nhằm phòng ngừa vi phạm, giảm thiểu chi phí xử lý hậu quả pháp lý và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Nhóm thứ hai là những đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội, bao gồm người nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác. Đối với nhóm này, phổ biến pháp luật không chỉ là cung cấp thông tin pháp lý mà còn là một biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và tăng cường khả năng tiếp cận công lý.

Nhóm thứ ba là những đối tượng có khoảng cách trong tiếp cận pháp luật. Đây là khái niệm được đánh giá có ý nghĩa thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế. Khoảng cách đến pháp luật được hiểu là mức độ khó khăn trong việc tiếp cận, hiểu và áp dụng quy định pháp luật, có thể do hạn chế về nguồn lực, kiến thức pháp lý hoặc điều kiện tiếp cận thông tin.

Theo TS. Dương Thị Thanh Mai, một ví dụ điển hình của nhóm này là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Trong khi các doanh nghiệp lớn thường có bộ phận pháp chế chuyên nghiệp, thì phần lớn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ lại gặp nhiều khó khăn trong việc tìm hiểu quy định và thuê tư vấn pháp lý. Điều này khiến họ dễ rơi vào tình trạng vi phạm pháp luật không do cố ý, mà do thiếu thông tin hoặc thiếu khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Đại diện Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) cho rằng, khái niệm "đối tượng đặc thù" trong các quy định hiện hành vẫn còn chung chung, chưa đủ cụ thể để triển khai trong thực tiễn. Ví dụ, nếu quy định "người lao động trong doanh nghiệp" là đối tượng đặc thù thì chưa rõ phạm vi áp dụng là toàn bộ người lao động hay chỉ một nhóm cụ thể có rủi ro pháp lý cao hoặc hạn chế trong tiếp cận pháp luật. Vì vậy, việc xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả thi của chính sách.

Đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật

Bên cạnh việc hoàn thiện tiêu chí xác định đối tượng đặc thù, nhiều ý kiến cho rằng, hiệu quả của công tác PBGDPL còn phụ thuộc vào phương thức tổ chức thực hiện. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc đổi mới phương thức phổ biến pháp luật là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

Theo Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và đề cao thượng tôn pháp luật. Theo đó, công tác PBGDPL cần được gắn chặt với tổ chức thi hành pháp luật, coi đây là một khâu quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Mặt khác, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào PBGDPL là xu hướng tất yếu. Nếu không tận dụng hiệu quả các nền tảng số, công tác phổ biến pháp luật sẽ khó tiếp cận được với các nhóm đối tượng mới, đặc biệt là người trẻ và doanh nghiệp hoạt động trong môi trường số.

Công an xã Đất Đỏ (TP. Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường THCS Láng Dài tuyên truyền phòng, chống ma túy cho học sinh. Ảnh: Mai Anh

Nhiều chuyên gia cho rằng, chuyển đổi số trong PBGDPL không chỉ đơn thuần là chuyển từ hình thức tuyên truyền trực tiếp sang trực tuyến, mà còn là thay đổi phương thức quản trị và cung cấp dịch vụ pháp lý. Điều này đòi hỏi phải xây dựng hệ thống dữ liệu pháp luật đầy đủ, dễ tra cứu và cập nhật kịp thời, phát triển các nền tảng phổ biến pháp luật thân thiện với người dùng.

Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu đề cập là việc tăng cường xã hội hóa công tác PBGDPL. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc huy động sự tham gia của các lực lượng xã hội được xem là giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng và phạm vi phổ biến pháp luật. Các lực lượng có thể tham gia bao gồm: Luật sư, luật gia, trợ giúp viên pháp lý, giáo viên giảng dạy pháp luật, tổ chức xã hội và doanh nghiệp. Việc mở rộng sự tham gia của các chủ thể này không chỉ giúp tăng nguồn lực mà còn nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động phổ biến pháp luật.

Nhiều ý kiến cho rằng, cần tăng quyền chủ động cho địa phương trong việc lựa chọn phương thức phổ biến pháp luật. Thực tế cho thấy, mỗi địa phương có đặc điểm dân cư và điều kiện phát triển khác nhau, do đó việc áp dụng một mô hình chung cho toàn quốc có thể không phù hợp. Việc phân cấp hợp lý sẽ giúp chính sách linh hoạt hơn, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động xây dựng các chương trình phổ biến pháp luật phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

Thảo Mộc