Hoàn thiện pháp luật hình sự theo hướng nghiêm minh, nhân văn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn

Chủ động nhận diện các loại tội phạm mới

Qua thảo luận, các đại biểu đánh giá cao công tác chuẩn bị dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiến hành tổng kết thực tiễn, tổ chức lấy ý kiến qua nhiều kênh; tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng. Đáng chú ý, việc lấy ý kiến Nhân dân thông qua nền tảng VNeID được đánh giá là cách làm mới, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến đối với một đạo luật liên quan mật thiết đến quyền con người, quyền công dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cùng các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Các ý kiến cho rằng, dự thảo thể hiện những đổi mới đáng ghi nhận trong tư duy lập pháp hình sự, đặc biệt là việc ưu tiên sử dụng các biện pháp kinh tế để xử lý sai phạm trong lĩnh vực kinh tế, hạn chế hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự; mở rộng chính sách khoan hồng, khuyến khích tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả và tạo hành lang pháp lý bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung.

Bên cạnh đó, việc chủ động nhận diện, bổ sung các hành vi phạm tội mới, nhất là tội phạm liên quan đến công nghệ thông tin, mạng viễn thông, được đánh giá phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Toàn cảnh thảo luận tại tổ. Ảnh: An Nhiên

Đối với các tội phạm trong lĩnh vực y tế, dược phẩm và an toàn thực phẩm, các đại biểu quan tâm đến yêu cầu hoàn thiện chế tài, bảo vệ tốt hơn sức khỏe, quyền lợi của trẻ em, người bệnh, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương. Trong đó, cần chú trọng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, chế tài kinh tế và cơ chế thu hồi lợi ích bất chính, gắn với yêu cầu khắc phục hậu quả.

Làm rõ ranh giới xử lý hình sự, tạo hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo

Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là tiếp tục cụ thể hóa các quy định của Bộ luật Hình sự, bảo đảm rõ ràng, thống nhất và thuận lợi trong áp dụng.

ĐBQH Bùi Quang Huy (Gia Lai) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Theo đó, cần rà soát cách mô tả hành vi trong cấu thành cơ bản của các tội danh, nhất là những tội danh gắn với pháp luật chuyên ngành. Các tình tiết như “thu lợi bất chính lớn”, “gây hậu quả nghiêm trọng” cần được nghiên cứu xác định bằng những ngưỡng định lượng cụ thể ngay trong luật, tạo cơ sở phân định rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm.

Đối với lĩnh vực y tế, an toàn thực phẩm, việc xác định thuốc giả, thực phẩm giả, chất cấm hay phân biệt hàng giả với hàng kém chất lượng cần bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật chuyên ngành và các tiêu chuẩn chuyên môn có liên quan.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Liên quan đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, các đại biểu đánh giá việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế này là cần thiết, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng. Trong đó, cần làm rõ mối quan hệ giữa trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội và trách nhiệm của pháp nhân thương mại; đồng thời nghiên cứu cơ chế lượng hình linh hoạt, căn cứ vào tính chất, mức độ lỗi, hậu quả và kết quả khắc phục hậu quả.

Việc xây dựng chế tài cũng cần tính đến đặc điểm, quy mô của từng loại hình doanh nghiệp, bảo đảm tính tương xứng, vừa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm, vừa tạo điều kiện duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp và bảo đảm việc làm cho người lao động.

ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: An Nhiên

Đặc biệt, các đại biểu đánh giá cao việc dự thảo bước đầu xây dựng cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hoạt động đổi mới sáng tạo. Đây là hướng tiếp cận mới, góp phần tạo sự an tâm cho các chủ thể nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng những mô hình, công nghệ mới.

Để quy định phát huy hiệu quả, cần tiếp tục nghiên cứu cụ thể hóa các điều kiện áp dụng, trong đó chú trọng việc thực hiện hoạt động thử nghiệm có kiểm soát, tuân thủ quy trình được phê duyệt, thông báo với cơ quan quản lý và xác định rõ yếu tố lỗi. Đồng thời, có thể nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế phù hợp sang lĩnh vực y tế, giáo dục, tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung...

Hoàn thiện tổ chức và hoạt động điều tra phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới

Đối với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), các đại biểu quan tâm đến việc hoàn thiện cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động điều tra trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

ĐBQH Trần Thế Kính (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Theo đó, việc duy trì tổ chức cơ quan điều tra thống nhất ở địa phương, đồng thời phân công, ủy quyền thực hiện một số nhiệm vụ điều tra cho các chức danh đủ điều kiện tại Công an cấp xã được đánh giá phù hợp với yêu cầu giải quyết kịp thời các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở. Đây cũng là hướng luật hóa cách thức tổ chức hoạt động đã được triển khai trong thực tiễn, góp phần bảo đảm sự ổn định, thông suốt trong thực hiện nhiệm vụ điều tra.

Các ý kiến đề nghị tiếp tục quy định rõ mối quan hệ giữa Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra và điều tra viên được phân công thực hiện nhiệm vụ tại Công an cấp xã; xác định cụ thể phạm vi, thẩm quyền và trách nhiệm của từng chức danh, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ với Viện kiểm sát và Tòa án.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ giữa Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự. Trên cơ sở những nội dung đã được tiếp thu, chỉnh lý, việc tiếp tục hoàn thiện các dự thảo cần hướng tới xây dựng hệ thống quy định chặt chẽ, thống nhất, vừa đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Đào Cảnh