Hoàn thiện năng lực phòng thủ dân sự trong tình hình mớiHoàn thiện năng lực phòng thủ dân sự trong tình hình mới

Chủ động trước thiên tai - Nâng cao năng lực phòng thủ dân sự ở cơ sở (Bài 2):

Các thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh kiểm tra tiến độ Dự án khắc phục sạt lở sông Mã đoạn qua xã Hồi Xuân. Ảnh: Lê Hợi

“Soi” năng lực phòng thủ dân sự

Nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả chuẩn bị công tác phòng, chống thiên tai năm 2026 của các xã, phường trên địa bàn tỉnh, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh tổ chức các đoàn kiểm tra tại 166 xã, phường về kết quả chuẩn bị, các phương án phòng, chống thiên tai của các địa phương. Các đoàn công tác đã tập trung kiểm tra các kho vật tư, các điểm xung yếu và tiến độ các công trình khắc phục hậu quả do thiên tai năm 2025 gây ra.

Các đoàn kiểm tra không dành nhiều thời gian cho các cuộc họp mà dành phần lớn cho kiểm tra hiện trường, nơi có thể nhìn thấy rõ nhất mức độ sẵn sàng của từng địa phương. Một kho vật tư được sắp xếp khoa học hay lộn xộn, một tuyến đê đã được xử lý hay vẫn còn điểm xung yếu, một khu sơ tán có đủ điều kiện tiếp nhận người dân hay chưa...? Tất cả đều phản ánh năng lực phòng thủ dân sự rõ hơn bất kỳ bảng thống kê nào.

Chủ tịch UBND xã Nam Xuân, Ninh Văn Đông, cho biết: “Ngay từ đầu năm, xã đã rà soát toàn bộ các khu vực có nguy cơ sạt lở, cập nhật phương án sơ tán dân theo từng bản, từng cụm dân cư. Qua kiểm tra và nhận xét của đoàn công tác, địa phương nhận diện rõ hơn những nội dung còn thiếu như việc bổ sung vật tư dự phòng, hoàn thiện hệ thống cảnh báo và nâng cao kỹ năng xử lý tình huống cho lực lượng xung kích ở cơ sở. Những góp ý của đoàn sẽ được xã khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện trước cao điểm mùa mưa bão để bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân”.

Chính vì vậy, đợt kiểm tra năm nay mang ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động thường niên. Đây là dịp để từng địa phương tự đánh giá lại năng lực ứng phó của mình trong điều kiện thiên tai ngày càng diễn biến khó lường. Sự kỹ lưỡng trong từng nội dung kiểm tra càng có ý nghĩa khi nhìn lại bức tranh thiên tai của tỉnh năm 2025. Theo tổng hợp của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, toàn tỉnh đã xảy ra 40 đợt thiên tai, làm 15 người chết, 13 người bị thương, 1 người mất tích; hơn 4.000 ngôi nhà bị hư hỏng, tốc mái; gần 24.000ha lúa, hoa màu và cây trồng bị ảnh hưởng; nhiều công trình giao thông, thủy lợi, đê điều bị hư hỏng. Những con số đó cho thấy thiên tai đã trở thành thách thức thường xuyên, đòi hỏi hệ thống phòng thủ dân sự phải được củng cố liên tục.

Không để bị động trước thiên tai

Các đoàn công tác quan tâm nhất không phải là địa phương đã làm được bao nhiêu đầu việc, mà là những khoảng trống còn tồn tại. Mỗi phương án phòng, chống thiên tai đều được đặt trong những tình huống giả định cụ thể, như: Mưa lớn kéo dài nhiều ngày, sạt lở chia cắt giao thông, hồ đập xảy ra sự cố hoặc phải sơ tán hàng trăm hộ dân trong đêm thì lực lượng nào sẽ có mặt đầu tiên, phương tiện lấy ở đâu, hậu cần được bảo đảm như thế nào...?

Từ thực tiễn đó, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật phương án ứng phó, xác định rõ từng điểm xung yếu, từng khu vực có nguy cơ ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất. Đồng thời phân công cụ thể trách nhiệm của từng lực lượng, từng thành viên Ban Chỉ huy. Qua kiểm tra, phương châm “4 tại chỗ” tiếp tục được xem là “xương sống” của công tác phòng thủ dân sự ở cơ sở. Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng, Lý Đình Sĩ: “Qua kiểm tra cho thấy nhiều xã, phường đã chủ động rà soát các tuyến giao thông trọng yếu, cầu, cống, ngầm tràn, các vị trí có nguy cơ sạt lở, ngập sâu; chuẩn bị phương án phân luồng giao thông, bố trí biển cảnh báo, dự trữ vật tư, máy móc và lực lượng sẵn sàng xử lý sự cố. Tuy nhiên, một số địa phương cần tiếp tục cập nhật phương án ứng phó sát với thực tế sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bổ sung phương tiện, thiết bị phục vụ khắc phục sạt lở, bảo đảm thông xe trong thời gian sớm nhất khi xảy ra thiên tai”.

Để nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai, từ tháng 7/2025 đến nay, các ngành đã phối hợp với các địa phương tổ chức 32 lớp tập huấn với trên 3.500 lượt người tham gia; diễn tập phòng chống thiên tai cấp tỉnh. Cùng với đó, gần 1.200 hội nghị tuyên truyền tại cơ sở và hàng nghìn tin, bài trên các phương tiện thông tin đại chúng được đăng tải nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đợt kiểm tra cũng cho thấy sự khác biệt giữa các vùng. Ở miền núi, thách thức lớn nhất là lũ quét, sạt lở đất và nguy cơ chia cắt giao thông. Mỗi bản làng bị cô lập đều đòi hỏi phương án riêng về sơ tán dân, dự trữ lương thực và bảo đảm thông tin liên lạc. Trong khi đó, khu vực đồng bằng và ven sông lại chịu áp lực từ ngập lụt, sự cố đê điều, công trình thủy lợi và các tuyến giao thông huyết mạch. Không có một “công thức chung” cho mọi địa phương. Mỗi nơi phải tự xây dựng “tấm áo” phòng thủ dân sự phù hợp với điều kiện địa hình, dân cư và nguy cơ thiên tai của mình.

Điều đáng ghi nhận là sau mỗi điểm kiểm tra, những tồn tại được chỉ ra đều gắn với yêu cầu khắc phục cụ thể. Các địa phương thẳng thắn nêu khó khăn về nguồn lực, hạ tầng, trang thiết bị. Các thành viên đoàn công tác cũng phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp và thống nhất lộ trình hoàn thiện. Khi hệ thống chỉ huy được kiện toàn, lực lượng được chuẩn bị đầy đủ, phương án được xây dựng sát thực tế và người dân trở thành chủ thể trong phòng ngừa, ứng phó thiên tai thì khả năng chống chịu của địa phương sẽ ngày càng được nâng cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp, hoàn thiện năng lực phòng thủ dân sự không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân, giữ vững ổn định xã hội và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong tình hình mới.

Lê Hợi