Hoàn thiện Luật Xuất bản, tạo nền tảng cho phát triển ngành Xuất bản hiện đại

Chiều 13.7, tại Hà Nội, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương; Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm và Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Phạm Minh Tuấn - Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam đồng chủ trì buổi Tọa đàm.

Yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, qua 13 năm thi hành, Luật Xuất bản năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật đến nay đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập.

Tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

Theo ông Đặng Xuân Phương, trong bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi, tác động đến hoạt động xuất bản, thị trường xuất bản số, thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh nội dung số phát triển mạnh, sự bùng nổ của Internet, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng phân phối nội dung số đã tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa các quy định pháp luật với thực tiễn thị trường xuất bản.

Đặc biệt, Chỉ thị số 04-CT/TW do Ban Bí thư ban hành ngày 17.3.2026 về việc "tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới" đã đề ra nhiều quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp mới đối với sự phát triển của ngành Xuất bản Việt Nam.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kịp thời sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản nhằm thể chế hóa các quan điểm, định hướng của Đảng, đồng thời khắc phục những bất cập trên thực tiễn của thị trường xuất bản.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, hiện hồ sơ dự án Luật đang được Bộ VHTTDL xây dựng và dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến, thông qua tại kỳ họp Quốc hội sắp tới. Với vai trò là cơ quan chủ trì thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức nhiều cuộc làm việc với Bộ VHTTDL; khảo sát tại các nhà xuất bản, đơn vị phát hành; đồng thời tham vấn ý kiến các chuyên gia trong quá trình thẩm tra.

Tại buổi Tọa đàm, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội mong muốn các đại biểu tập trung trao đổi, đóng góp ý kiến, trao đổi, chia sẻ thẳng thắn về các nội dung của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản và những vấn đề cần điều chỉnh, bổ sung, qua đó giúp cơ quan thẩm tra có thêm thông tin và góc nhìn đa chiều, toàn diện hơn.

Các ý kiến góp ý được đề nghị tập trung vào định hướng mô hình xuất bản; chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, in và phát hành; công tác quản lý nhà nước, trong đó có phát triển xuất bản điện tử, chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Một số ý kiến cũng nhấn mạnh việc thể chế hóa kịp thời các chủ trương mới của Đảng về phát triển văn hóa đọc, hội nhập quốc tế trong hoạt động xuất bản và các nội dung liên quan khác.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ VHTTDL phát biểu

Phát biểu tại Tọa đàm, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ VHTTDL cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều, bãi bỏ 3 điều và thay thế, bãi bỏ một số cụm từ trong 5 điều của Luật Xuất bản 2012. Mặc dù số lượng điều sửa đổi không lớn, nội dung dự thảo được rà soát, chỉnh lý tương đối toàn diện.

Đối với việc thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng, ông Nguyễn Nguyên cho biết, các nội dung của Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư có liên quan đến việc sửa đổi Luật đều đã được quán triệt trong dự thảo. Những nội dung chưa thể quy định trực tiếp trong Luật sẽ được cụ thể hóa thông qua các văn bản hướng dẫn thi hành, chiến lược phát triển ngành xuất bản và các chương trình, đề án triển khai.

Dự thảo Luật cũng thể chế hóa các nội dung trong Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07.01.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và một số nội dung, định hướng quan trọng trong các nghị quyết liên quan của Bộ Chính trị.

Các đại biểu dự Tọa đàm

Về xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định liên quan đến chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, mở rộng liên kết, cải cách hành chính và đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Một số nội dung được sửa đổi, bổ sung nhằm làm rõ hơn chức năng quản lý nhà nước, chính sách phát triển ngành và trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị xuất bản.

Về cải cách hành chính, dự thảo Luật đã cắt giảm 16 trong tổng số 30 thủ tục hành chính, tương đương hơn 50%; đồng thời cắt giảm 24 trong hơn 40 điều kiện kinh doanh nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động của các đơn vị xuất bản.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo, nhiều nhà xuất bản và đơn vị liên quan đã tham gia góp ý bằng nhiều hình thức khác nhau. Cơ quan soạn thảo đang nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến, với tinh thần cầu thị, lắng nghe, coi đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Nghiên cứu mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia

Tham gia ý kiến tại Tọa đàm, PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhấn mạnh sự cấp thiết của việc sửa đổi Luật Xuất bản nhằm tập trung giải quyết những vướng mắc lớn từ thực tiễn.

Theo PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư đã định hướng nghiên cứu mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng. Đây là mô hình phổ biến tại nhiều quốc gia, nơi các nhà xuất bản gắn với báo chí, truyền thông tạo hệ sinh thái hoàn chỉnh từ xuất bản, quảng bá đến phát hành.

Từ đó, ông đề xuất luật cần bổ sung quy định về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Trong đó, trong nhà xuất bản có thể tổ chức nhiều nhà xuất bản chuyên ngành. Mô hình này không chỉ phù hợp thông lệ quốc tế mà còn tạo điều kiện hình thành các đơn vị xuất bản có quy mô, năng lực cạnh tranh cao.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu

PGS.TS Vũ Trọng Lâm kiến nghị một số vấn đề liên quan đến quy định về thủ tục đăng ký xuất bản đối với từng đầu sách; việc hoàn thiện các quy định về xuất bản phẩm điện tử, bảo đảm phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và thực tiễn phát triển của ngành Xuất bản.

Phát biểu ý kiến, PGS.TS Nguyễn Thị Báo, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền, Hội Xuất bản Việt Nam đề nghị nghiên cứu bổ sung một điều riêng về vai trò Hội Xuất bản Việt Nam và các tổ chức nghề nghiệp trong hoạt động xuất bản.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Báo, việc luật hóa vai trò của Hội Xuất bản sẽ góp phần phát huy vai trò của tổ chức nghề nghiệp trong bối cảnh xuất bản số phát triển mạnh, khi các vấn đề về bản quyền, sách giả, phát triển văn hóa đọc và xây dựng hệ sinh thái xuất bản lành mạnh đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chủ thể.

PGS.TS Nguyễn Thị Báo, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền, Hội Xuất bản Việt Nam phát biểu

Đối với việc phát triển văn hóa đọc, PGS.TS Nguyễn Thị Báo đánh giá dự thảo đã có nhiều sửa đổi tích cực, song bà đề nghị bổ sung quy định bảo đảm quyền tiếp cận xuất bản phẩm của nhóm yếu thế, đặc biệt là người khuyết tật, bên cạnh các chính sách hỗ trợ vùng sâu, vùng xa và khu vực khó khăn.

Về bảo vệ bản quyền, PGS.TS Nguyễn Thị Báo cho rằng dự thảo cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm trên môi trường số. Bà đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định hành vi phát tán xuất bản phẩm điện tử trái pháp luật; trình tự, thời hạn xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm; đồng thời bổ sung chế tài đối với các trường hợp chậm hoặc không thực hiện yêu cầu, nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu lực trong thực thi pháp luật.

Tại Tọa đàm, các đại biểu đóng góp nhiều ý kiến về các nội dung của dự thảo Luật. Các ý kiến tập trung vào những vấn đề cấp thiết nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động xuất bản; bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; vấn đề phát triển nguồn nhân lực; tăng cường phân cấp, phân quyền; quy định rõ thẩm quyền, cải cách thủ tục hành chính và thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về hoạt động xuất bản.

Phát biểu bế mạc Tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, hồ sơ dự án Luật đã cơ bản đáp ứng yêu cầu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, trong đó có các quan điểm của Luật, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước và mối quan hệ với các luật có liên quan.

Quang cảnh buổi Tọa đàm

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là mô hình nhà xuất bản. Theo ông Đặng Xuân Phương, đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện thể chế, bảo đảm sự thống nhất với các quy định của pháp luật có liên quan.

Bên cạnh đó, Ủy ban Văn hóa và Xã hội sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, hoàn thiện các nhóm chính sách theo hướng tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất bản. Trong đó, có ý kiến đề nghị bổ sung các chính sách phát triển nguồn nhân lực nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị số đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.

Đối với nội dung quản lý nhà nước, dự thảo Luật sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện các quy định về hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản; cơ chế khiếu nại, tố cáo, xử lý vi phạm; cấp phép thành lập, hoạt động của nhà xuất bản và các tiêu chuẩn chức danh liên quan.

Thay mặt Ban tổ chức, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cảm ơn các đại biểu đã tham dự và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết. Các ý kiến sẽ được nghiên cứu, tiếp thu để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Một số vấn đề vượt ngoài phạm vi điều chỉnh của dự án Luật lần này sẽ tiếp tục được nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, trên cơ sở Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư và chương trình xây dựng pháp luật của nhiệm kỳ.

XUÂN TRƯỜNG; ảnh: TRẦN HUẤN