Hoàn thiện khuôn khổ quyết toán ngân sách: Tăng phân cấp, siết trách nhiệm

Chiều ngày 23/4/2026, Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính phối hợp với Cục Kinh tế liên bang Thụy Sỹ (SECO), Ngân hàng Thế giới (WB), tổ chức Hội thảo “Xin ý kiến đối với dự thảo Thông tư xét duyệt, kiểm tra và tổng hợp quyết toán ngân sách nhà nước năm”. Trên 120 đại biểu đã tham dự hội thảo.

Cụ thể hóa Luật Ngân sách nhà nước, đồng bộ quy trình quyết toán

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Chu Đức Lam - Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính cho biết, ngày 25/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 73/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật NSNN.

“Do đó, một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là sớm hoàn thiện ban hành Thông tư xét duyệt, kiểm tra và tổng hợp quyết toán NSNN năm, bảo đảm đồng bộ với Luật NSNN năm 2025, để kịp thời thực hiện công tác quyết toán NSNN từ năm ngân sách 2025; đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn triển khai thời gian qua” - ông Lam nói.

Ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính . Ảnh: H.T

Ngoài ra, ông Lam còn cho biết, việc ban hành Thông tư không chỉ xuất phát từ yêu cầu nội tại của Luật NSNN 2025 với 26 nhóm nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết mà còn bám sát các định hướng lớn của Bộ Chính trị tại Kết luận số 119-KL/TW về định hướng đổi mới, hoàn thiện quy định pháp luật và Kết luận số 93-KL/TW về tiếp tục đổi mới cơ chế phân cấp quản lý, phân bổ NSNN. Trong đó, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các cấp ngân sách được đặt ra rõ ràng.

Hội thảo xin ý kiến đối với dự thảo Thông tư xét duyệt, kiểm tra và tổng hợp quyết toán NSNN năm diễn ra trong 2 phiên làm việc. Trọng tâm xin ý kiến tập trung vào một số nhóm nội dung chính như: quy trình và nội dung xét duyệt quyết toán năm; quy trình kiểm tra, tổng hợp quyết toán năm; trách nhiệm của đơn vị sử dụng ngân sách, đơn vị dự toán, cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước; hệ thống biểu mẫu phục vụ công tác xét duyệt, kiểm tra, tổng hợp quyết toán

Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư hướng tới thay thế các quy định không còn phù hợp tại Thông tư số 137/2017/TT-BTC, đồng thời đảm bảo sự đồng bộ với các quy định mới tại Nghị định số 73/2026/NĐ-CP và các văn bản liên quan.

Bà Vũ Hoàng Quyên - Chuyên gia Quản trị cao cấp Khu vực công cao cấp - WB cũng cho biết, hội thảo này nằm trong chương trình hợp tác giữa WB với Bộ Kinh tế Thụy Sỹ, Bộ Tài chính và Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, với 3 trụ cột chính: gắn ngân sách với định hướng chính sách và kế hoạch đầu tư công trung hạn; nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công và tài sản công; tăng cường minh bạch tài khóa và trách nhiệm giải trình. Nội dung hội thảo này thuộc trụ cột thứ ba.

“Theo quy định mới, thời gian quyết toán NSNN được rút ngắn từ 18 tháng xuống 12 tháng, đồng thời yêu cầu cao hơn về chất lượng báo cáo. Vì vậy, hội thảo là dịp để các đại biểu tiếp tục trao đổi, hoàn thiện dự thảo Thông tư. Sau khi Thông tư được ban hành, WB sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Tài chính trong tập huấn và triển khai thực hiện” - bà Quyên chia sẻ.

Đơn giản hóa thủ tục, phân định rõ trách nhiệm trong toàn bộ quy trình

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo là việc thiết kế lại quy trình quyết toán theo hướng rõ ràng, minh bạch và đề cao trách nhiệm của từng chủ thể tham gia.

Dự thảo quy định cụ thể việc lập, tổng hợp và gửi báo cáo quyết toán năm đối với từng cấp: từ đơn vị sử dụng ngân sách, đơn vị dự toán cấp trên đến đơn vị dự toán cấp I. Quy trình này cơ bản kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời cập nhật theo các thông tư mới, bổ sung các biểu mẫu và yêu cầu đối chiếu số liệu với Kho bạc Nhà nước.

Bà Vũ Hoàng Quyên, Chuyên gia Quản trị cao cấp Khu vực công cao cấp - WB. Ảnh: H.T

Đáng chú ý, dự thảo đã bổ sung các nội dung nhằm tăng tính kiểm soát và minh bạch, như yêu cầu đối chiếu dự toán với tình hình sử dụng ngân sách tại Kho bạc Nhà nước hoặc xác nhận số dư tài khoản tiền gửi. Đối với các đơn vị đặc thù như ngân hàng chính sách, quy định về báo cáo cũng được hoàn thiện, yêu cầu có báo cáo tài chính được kiểm toán.

Ở khâu xét duyệt và kiểm tra, dự thảo phân định rõ giữa “xét duyệt” và “kiểm tra”. Theo đó, đơn vị dự toán cấp trên trực tiếp thực hiện xét duyệt và thông báo kết quả đối với đơn vị sử dụng ngân sách; trong khi cơ quan tài chính thực hiện kiểm tra tính đầy đủ, khớp đúng của số liệu và tổng hợp quyết toán.

Quy trình này vừa đảm bảo tính kế thừa, vừa bổ sung các nội dung mới theo quy định của Luật NSNN 2025, đặc biệt là quy định về kiểm tra quyết toán tại Điều 70.

Một điểm nổi bật khác của dự thảo Thông tư là việc nhấn mạnh trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong toàn bộ quy trình quyết toán, từ lập báo cáo đến xét duyệt, kiểm tra và tổng hợp.

Theo đó, đơn vị sử dụng ngân sách phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của số liệu, đồng thời có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ các kiến nghị điều chỉnh, xuất toán hoặc thu hồi nộp NSNN. Đáng chú ý, thời hạn thực hiện các kiến nghị sau khi nhận thông báo xét duyệt hoặc yêu cầu của cơ quan tài chính được quy định rõ là 7 ngày làm việc, qua đó nâng cao tính kỷ luật và trách nhiệm giải trình.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: H.T

Đối với đơn vị dự toán cấp trên và cấp I, trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp số liệu mà còn bao gồm việc xét duyệt, kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả xét duyệt của cấp dưới. Trong khi đó, cơ quan tài chính giữ vai trò “gác cửa”, thực hiện kiểm tra, đối chiếu và tổng hợp quyết toán, đồng thời có quyền yêu cầu điều chỉnh khi phát hiện sai sót.

Kho bạc Nhà nước tiếp tục là mắt xích quan trọng trong hệ thống, với vai trò xác nhận số liệu, cung cấp thông tin phục vụ quyết toán, phối hợp điều chỉnh số liệu kế toán và thậm chí tạm dừng thanh toán đối với các đơn vị không chấp hành chế độ báo cáo.

Việc quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, gắn với thời hạn cụ thể, cho thấy định hướng xuyên suốt của dự thảo là cá thể hóa trách nhiệm, siết chặt kỷ luật tài chính, đồng thời tạo cơ sở để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý NSNN.

Tiến tới thuận lợi hơn nữa trong thực hiện

Với mục tiêu chính là khi Thông tư được ban hành, các cơ quan, đơn vị thực hiện thuận lợi, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đảm bảo tiến độ thời gian tổng hợp quyết toán NSNN theo quy định của Luật NSNN, tại hội thảo đã đưa ra một số ý kiến thảo luận.

Đơn cử như về phạm vi xét duyệt quyết toán, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo thông tư chưa quy định nội dung việc kiểm tra thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của cơ quan có thẩm quyền khi thực hiện quyết toán NSNN như việc thực hiện tiết kiệm chi NSNN; trích lập, tạo nguồn cải cách tiền lương…khi xét duyệt quyết toán. Lý do Luật NSNN năm 2025 không quy định cụ thể nội dung xét duyệt này. Tuy nhiên quy định nội dung đối chiếu, kiểm tra tại Điều 4, Điều 5 và biên bản, thông báo xét duyệt quyết toán.

Một số ý kiến đề nghị bổ sung quy định cơ quan xét duyệt quyết toán đối chiếu các khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, bỏ nội dung đối chiếu tại các mẫu biểu biên bản và thông báo hoặc đề nghị tách riêng mẫu biên bản đối chiếu số liệu đối với các đơn vị chỉ có nguồn thu hoạt động sản xuất, kinh doanh và các nguồn thu hợp pháp khác không thuộc NSNN…

Ngoài ra, các đại biểu cũng đưa ra các ý kiến tham gia về phạm vi các cơ quan, đơn vị kiểm tra quyết toán; văn bản kiểm tra, mẫu văn bản kiểm tra quyết toán; quyết toán kinh phí ủy quyền…

Theo Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính Chu Đức Lam, năm 2025 là năm đầu tiên thực hiện quyết toán theo Luật NSNN năm 2025 và Thông tư số 24/2024/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp của Bộ Tài chính nên chắc chắn sẽ không tránh khỏi những vướng mắc. “Do đó, rất mong sau hội thảo này, chúng tôi sẽ hoàn thiện dự thảo Thông tư đảm bảo chặt chẽ về pháp lý, rõ ràng về trách nhiệm, thống nhất trong tổ chức thực hiện, đơn giản về thủ tục và Thông tư ban hành thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu quản lý ngân sách nhà nước trong giai đoạn mới” - ông Lam nhấn mạnh.

Vân Hà