Hoàn thiện chính sách an toàn thực phẩm, từng bước xóa bỏ tâm lý 'ăn gì cũng sợ'

(Ảnh minh họa)

Quan điểm này đã được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tại phiên họp ngày 25/11/2025: "Nếu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không thể giải quyết được việc này”.

Sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã góp phần quan trọng trong việc hình thành khung pháp lý cho công tác quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế-xã hội hiện nay đã thay đổi rất nhiều, từ quy mô sản xuất, phương thức kinh doanh cho đến sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính vì vậy, nhiều quy định của luật hiện hành không còn theo kịp thực tiễn.

Do đó, việc xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là cần thiết nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm; bảo đảm quyền được sử dụng thực phẩm an toàn; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển sản xuất, kinh doanh và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tại hội nghị giao ban báo chí của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ngày 7/7, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã trình bày báo cáo về chính sách Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, bảo đảm an toàn thực phẩm mang lại những lợi ích to lớn và toàn diện, giúp phòng ngừa bệnh tật, phát triển thể chất và tuổi thọ cho người dân.

Việc hạn chế thực phẩm bẩn giúp giảm gánh nặng khổng lồ lên hệ thống y tế (chi phí điều trị, viện phí) và giảm thiệt hại do mất sức lao động, giúp người tiêu dùng an tâm, xóa bỏ tâm lý hoang mang "ăn gì cũng sợ" trong xã hội cũng như tạo động lực cho các doanh nghiệp, người nông dân chuyển dịch sang mô hình canh tác, chế biến sạch, bảo vệ môi trường sinh thái.

An toàn thực phẩm vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển bền vững. Đầu tư cho an toàn thực phẩm chính là đầu tư cho tương lai và sự thịnh vượng của quốc gia.

Hạn chế thực phẩm bẩn giúp người tiêu dùng an tâm, xóa bỏ tâm lý hoang mang "ăn gì cũng sợ". (Ảnh minh họa: ĐỖ THOA)

Thay đổi căn bản tư duy quản lý, hướng tới kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi thực phẩm

Từ thực tiễn quản lý, Thứ trưởng Y tế cho biết, việc quản lý an toàn thực phẩm hiện nay vẫn chưa chặt chẽ theo chuỗi cung ứng sản phẩm, chưa kiểm soát hiệu quả nguy cơ tại từng mắt xích, nhất là ở khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác và giết mổ.

Để khắc phục hạn chế này, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đưa ra quy định quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường. Trọng tâm là kiểm soát ngay từ "gốc," bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân, hướng tới phương thức quản lý của các nước phát triển.

Dự thảo chính sách đề xuất cải cách phương thức quản lý sản phẩm và cơ chế kiểm tra trên thị trường theo hướng chia thành ba nhóm sản phẩm gồm: nhóm phải đăng ký bản công bố; nhóm phải công bố tiêu chuẩn áp dụng và nhóm chỉ kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông.

Trên cơ sở đó sẽ xây dựng cơ chế hậu kiểm dựa trên cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm để kiểm soát nguy cơ theo từng mắt xích của chuỗi cung ứng, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn sự cố và thực hiện truy xuất nguồn gốc ngay khi xảy ra mất an toàn thực phẩm.

Theo Bộ Y tế, hiện nay cũng chưa có quy định về cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm kết nối liên thông với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành để quản lý trực tuyến việc đăng ký lưu hành, công bố, xuất khẩu, nhập khẩu, truy xuất nguồn gốc, thanh tra, kiểm tra và giám sát thực phẩm.

Dự thảo chính sách đưa ra định hướng số hóa, xây dựng hệ thống thông tin thống nhất về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương, ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính, phân tích nguy cơ, phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Đối với tình trạng ngộ độc thực phẩm tập thể do thức ăn đường phố và suất ăn tập thể, dự thảo chính sách yêu cầu các cơ sở cập nhật kiến thức về an toàn thực phẩm, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, bảo đảm điều kiện địa điểm kinh doanh và tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát của chính quyền địa phương, đặc biệt đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ.

Lần đầu tiên, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Theo đó, cơ sở kinh doanh phải cung cấp đầy đủ giấy đăng ký bản công bố, bản công bố tiêu chuẩn áp dụng và các giấy tờ liên quan để nền tảng đăng tải theo từng sản phẩm.

Đặc biệt, chủ quản sàn thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt hồ sơ và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát, dẫn đến sự cố mất an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần hạn chế tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật và hàng giả được bày bán trên môi trường mạng.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng dành riêng một chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể. Theo đó, các cơ sở phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm, thông báo với chính quyền địa phương về địa điểm kinh doanh, lưu mẫu thực phẩm và sẵn sàng phục vụ truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ được giao lập danh sách quản lý các cơ sở trên địa bàn, tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh, cập nhật thông tin vi phạm và cảnh báo lên hệ thống dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm.

Một nội dung khác được đặt ra là mô hình phân công quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo mặt hàng riêng biệt còn bộc lộ hạn chế, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa thật sự hiệu quả, còn tình trạng cắt khúc, giao thoa, chồng chéo, thậm chí có trường hợp chưa xác định rõ trách nhiệm quản lý khi chuỗi cung ứng liên quan nhiều bộ, ngành.

Hiện, Bộ Y tế đang phối hợp cùng các bộ, ngành xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương để trình Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị. Sau khi có kết luận của Bộ Chính trị, các quy định cụ thể trong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và nghị định hướng dẫn sẽ được hoàn thiện theo đúng chỉ đạo của Ban Bí thư.

Bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân và tạo sự bình đẳng đối với các cơ sở đầu tư chất lượng

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được xây dựng theo hướng bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân và tạo sự bình đẳng đối với các cơ sở đầu tư chất lượng. Chỉ nhóm nhỏ sản phẩm yêu cầu công nghệ bào chế kỹ thuật cao, có tình trạng sản xuất giả như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học… mới phải kiểm soát hồ sơ kỹ thuật theo thông lệ quốc tế; đa số sản phẩm còn lại thực hiện cơ chế doanh nghiệp tự công bố tiêu chuẩn áp dụng và được kiểm tra, giám sát trên thị trường.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo quy định tăng cường lấy mẫu hậu kiểm ngẫu nhiên tại cửa khẩu nhưng hàng hóa vẫn được thông quan mà không phải chờ kết quả kiểm nghiệm.

Trường hợp kết quả không đạt, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc, phòng ngừa, ngăn chặn sự cố và xử lý theo quy định. Đồng thời, các lô hàng có chứng nhận an toàn thực phẩm theo thỏa thuận của cơ quan có thẩm quyền sẽ không phải lấy mẫu tại cửa khẩu; các cơ sở áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến như Global GAP, ASEAN GAP, hữu cơ, RA, GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC và FSSC 22000 sẽ được áp dụng phương thức kiểm tra giảm.

Đây cũng chính là hình thức công nhận, thừa nhận hệ thống quản lý tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế, kết quả đánh giá sự phù hợp của các quốc gia, tổ chức có uy tín.

Theo Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên, những ý kiến cho rằng dự thảo làm gia tăng tiền kiểm, thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ hoặc chưa công nhận các hệ thống quản lý, chứng nhận quốc tế là chưa đúng với chủ trương của chính sách.

Bên cạnh đó, việc vận động giữ nguyên mô hình quản lý ba bộ hoặc đề nghị tổ chức bên thứ ba tham gia hoạt động cấp phép cũng được xác định là không phù hợp với quan điểm chỉ đạo của Đảng và xu thế quản lý an toàn thực phẩm hiện nay.

Về tiến độ xây dựng dự án luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 ngày 6/2/2026 điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội tại phiên họp tháng 9/2026.

Theo kế hoạch truyền thông, trước khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được ban hành sẽ tập trung tuyên truyền những ưu điểm của chính sách và đề nghị các cơ quan báo chí tránh để các luận điểm xuyên tạc lợi dụng làm sai lệch chủ trương của chính sách.

Sau khi luật được ban hành, công tác truyền thông sẽ tập trung phổ biến các quy định cụ thể của luật tới người dân và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng các chương trình phát sóng định kỳ về an toàn thực phẩm trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức và hiệu quả thực thi pháp luật.

Đỗ Thoa