Họa sĩ Huy Oánh - dấu ấn tài hoa và tâm huyết

Họa sĩ Huy Oánh, người bạn đời và họa sĩ Nguyễn Nghĩa Phương tại triển lãm “Dấu ấn Huy Oánh”. Ảnh: Thụy Du

“Gia tài” một đời hội họa

Triển lãm “Dấu ấn Huy Oánh” đang diễn ra tại Art Space - Trung tâm Phát triển và Sáng tạo nghệ thuật (Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam - 42 Yết Kiêu, Cửa Nam, Hà Nội), được tổ chức nhân kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Phó Giáo sư, họa sĩ Trần Huy Oánh. Trong không gian ấm cúng của ngôi trường đào tạo mỹ thuật trăm tuổi, hình ảnh người họa sĩ tóc bạc, ngồi trên xe lăn bên người bạn đời, lặng lẽ dõi theo từng bức tranh, trở thành khoảnh khắc xúc động. Tuy sức khỏe không tốt, nhưng ánh mắt, những cái nắm tay thân mật của ông đủ truyền năng lượng, nhiệt huyết cho nhiều thế hệ đồng nghiệp, học trò và công chúng yêu nghệ thuật.

Triển lãm giới thiệu khoảng 60 tác phẩm tiêu biểu, được lựa chọn xuyên suốt hơn 60 năm hoạt động nghệ thuật của họa sĩ Trần Huy Oánh. Từ ký họa, đồ họa đến hội họa, từ sơn dầu, sơn mài đến bột màu, các tác phẩm tạo nên một lát cắt khá toàn diện về hành trình sáng tạo của ông. Đó là những ghi chép trực tiếp từ chiến trường trong những năm kháng chiến chống Mỹ, những hình ảnh đời sống lao động ở nông thôn, khu công nghiệp, mỏ than, cho tới các bức phong cảnh, tĩnh vật, chân dung người thân, bạn bè ở giai đoạn sau này.

Theo họa sĩ Trần Huy Chiến, con trai họa sĩ Trần Huy Oánh, việc chuẩn bị triển lãm là một hành trình giàu cảm xúc với gia đình. Trong những ngày gần đến triển lãm, họa sĩ Trần Huy Oánh chăm chú xem từng tác phẩm, lắng nghe con trai trình bày ý tưởng trưng bày. Mọi thông tin giới thiệu đều được ông đọc kỹ trước khi công bố. Ở tuổi 90, trí tuệ minh mẫn và sự nghiêm cẩn nghề nghiệp của ông vẫn nguyên vẹn.

Sau khi triển lãm mở cửa, trên nhiều diễn đàn và các nền tảng mạng xã hội dành cho người yêu mỹ thuật, triển lãm “Dấu ấn Huy Oánh” liên tục được chia sẻ, giới thiệu và hẹn cùng đến thưởng lãm.

Truyền cảm hứng sáng tạo

Nhận định về hội họa Trần Huy Oánh, PGS.TS Nguyễn Nghĩa Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam cho rằng, trong thế hệ họa sĩ hoạt động từ đầu những năm 1960, Trần Huy Oánh để lại dấu ấn đặc biệt ở phong cách biểu hiện. Trong bối cảnh mỹ thuật Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, phong cách ấy cho thấy sự tiếp thu tinh thần nghệ thuật hiện đại của thế giới, được chuyển tải bằng tâm hồn yêu nước và sự gắn bó sâu sắc với con người, đời sống Việt Nam. Nhưng không giống biểu hiện phương Tây đi vào cảm xúc tiêu cực của cá nhân, tranh của Trần Huy Oánh xuất phát từ hiện thực, “thổi” vào đó chất trữ tình, lãng mạn, mở rộng không gian tác phẩm.

Theo PGS.TS Nguyễn Nghĩa Phương, phong cách hội họa Trần Huy Oánh thể hiện xuyên suốt từ ký họa, đồ họa đến hội họa lớn, với tư tưởng nhân văn rõ nét trong lựa chọn đề tài và cách biểu đạt cảm xúc. Chất biểu hiện trong tranh ông được xây dựng trên tinh thần lạc quan và cống hiến cho cộng đồng. Các mảng hình, đường nét được sắp xếp có chủ ý, tạo nên cảm giác chuyển động mạnh mẽ, phản ánh sức sống bền bỉ của con người Việt Nam trong mọi hoàn cảnh. Bảng màu của ông thường sử dụng sự tương phản, với những gam xanh đối chọi cùng vàng, cam, đỏ, tạo nên sức mạnh của tác phẩm.

Nhiều thế hệ học trò của ông, từ bậc đại học đến sau đại học, đều ghi nhận phương pháp giảng dạy nghiêm cẩn, đề cao hình họa và nhấn mạnh việc đi từ thực tế đời sống để xây dựng tác phẩm. Với ông, sáng tạo cá nhân luôn bắt nguồn từ quan sát hiện thực và trải nghiệm trực tiếp của người nghệ sĩ.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định, trong hành trình phát triển của mỹ thuật nước nhà luôn có những nghệ sĩ cống hiến lặng lẽ, bền bỉ và Trần Huy Oánh là một trường hợp tiêu biểu. Dấu ấn cá nhân rõ nét trong màu sắc, phong cách cùng tinh thần lao động nghệ thuật miệt mài qua nhiều thập niên đã tạo nên giá trị bền vững cho sự nghiệp của ông.

Triển lãm “Dấu ấn Huy Oánh” diễn ra đến hết ngày 20-1. Với nhiều người xem hôm nay, đây là cơ hội hiếm có để tiếp cận một “gia tài” được tạo tác từ ký ức, trải nghiệm và lý tưởng của một thế hệ họa sĩ đi qua chiến tranh, dựng xây đất nước bằng nghệ thuật. Những tác phẩm và sự hiện diện của họa sĩ Trần Huy Oánh ở tuổi 90 chính là di sản, là dấu ấn của mỹ thuật Việt Nam hiện đại.

Họa sĩ Trần Huy Oánh sinh năm 1937. Tốt nghiệp hệ Đại học, Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 1963, ông được giữ lại giảng dạy tại trường. Ông cũng giữ cương vị Phó Hiệu trưởng gần 15 năm, là Phó Tổng thư ký, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật của Hội Mỹ thuật Việt Nam, có nhiều ảnh hưởng và đóng góp cho sự phát triển của nghệ thuật nước nhà. Trong quá trình công tác, ông đã được phong tặng nhiều danh hiệu cao quý như Phó Giáo sư; Nhà giáo Ưu tú; được tặng Huân chương Lao động hạng Nhì; Huân chương Kháng chiến hạng Ba... Năm 2001, họa sĩ Trần Huy Oánh đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật đợt I với các tác phẩm “Cầu Hàm Rồng” (sơn mài - 1976), “Ra đồng” (khắc gỗ - 1968), “Ông cháu” (khắc gỗ - 1968)... Tranh của ông có trong nhiều bảo tàng và các bộ sưu tập tư nhân Đức, Pháp, Mỹ, Hàn Quốc, Hà Lan, Canada, Australia... Ông còn nhiều tác phẩm ghi dấu ấn như “Mẹ đi trực chiến”, “Đêm Trường Sơn”, “Nắng Tây Nguyên”, “Chiều biên giới”, “Em hát anh nghe”, “Thiếu nữ thời bao cấp”...

Yên Nga