Hoa Kỳ đề xuất áp thuế 12,5% theo Mục 301: Những ngành xuất khẩu nào bị tác động?

Ngày 2/6 (giờ Washington), Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố kết luận điều tra đối với 60 quốc gia nằm trong diện điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974. Theo đó, USTR đã đề xuất áp thuế bổ sung với toàn bộ sản phẩm của các nền kinh tế bị điều tra, trong đó có Việt Nam.

USTR đã xếp Việt Nam vào nhóm 54 nền kinh tế bị kết luận là "không ban hành và không thực thi hiệu quả" lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trong khi đó, 6 nền kinh tế khác chỉ bị kết luận "không thực thi hiệu quả", bao gồm Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu, Indonesia, Mexico và Pakistan, vốn đã có lệnh cấm hoặc có cam kết trong Thỏa thuận Thương mại với Hoa Kỳ.

Mặc dù kết luận điều tra ghi nhận lập trường giải trình của phía Việt Nam trước đó, phía Hoa Kỳ vẫn khẳng định tại thời điểm hiện tại, nước ta chưa thiết lập một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu mặt hàng này. Trên cơ sở đó, các hành vi, chính sách và thông lệ của Việt Nam bị xác định là bất hợp lý, gây gánh nặng hoặc hạn chế đối với thương mại Hoa Kỳ, tạo tiền đề pháp lý cho việc áp dụng các chế tài trừng phạt theo quy định tại Mục 301(b) của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Về biện pháp xử lý, USTR đề xuất áp thuế bổ sung theo trị giá đối với toàn bộ sản phẩm của các nền kinh tế bị điều tra, trừ một số mặt hàng được loại trừ tại Phụ lục A của thông báo.

Cấu trúc thuế trừng phạt được phân định thành 2 bậc. Trong đó, bậc 1 là mức thuế suất 10% áp dụng cho các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu, đã thiết lập cam kết thông qua một thỏa thuận về thương mại có đi có lại hoặc đã áp dụng cơ chế kiểm soát bán phần. Việt Nam và các nền kinh tế còn lại được đề xuất áp dụng bậc 2: mức thuế suất 12,5%.

Bên cạnh đó, phía Hoa Kỳ dự kiến triển khai một cơ chế đặc biệt với hàng dệt may, cho phép một khối lượng quần áo và hàng dệt may nhất định được hưởng mức thuế suất Mục 301 ưu đãi dựa trên tỷ lệ khối lượng bông thô và đầu vào sợi dệt nhập khẩu ngược lại từ Hoa Kỳ.

Trước diễn biến này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lưu ý, toàn bộ các nội dung nêu trên hiện mới dừng lại ở mức độ dự thảo đề xuất trong quy trình lấy ý kiến công khai của Ủy ban Điều 301 và chưa cấu thành quyết định xử lý cuối cùng có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, các động thái chính sách mới từ Hoa Kỳ đã đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trước một tình thể rủi ro thương mại nghiêm trọng.

Việc áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam bao gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.

“Mức độ rủi ro hệ thống càng gia tăng khi báo cáo điều tra của phía đối tác trực tiếp chỉ đích danh 2 chuỗi cung ứng cốt lõi có độ nhạy cảm cao là bông thô và polysilicon đầu vào cho công nghệ sản xuất pin năng lượng mặt trời trong phần phân tích về các hành vi lẩn tránh biện pháp kiểm soát trừng phạt”, VCCI thông tin.

Theo VCCI, trước bối cảnh nghiêm trọng đó, yêu cầu cấp thiết đối với các doanh nghiệp là rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng và triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào nhằm triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc lao động cưỡng bức.

Ớ góc độ chính sách, việc Việt Nam chủ động nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hoặc đưa nội dung này vào chương trình nghị sự đàm phán thương mại song phương sẽ là cơ sở để vận động Hoa Kỳ chuyển nước ta từ nhóm 12,5% xuống nhóm 10%.

Theo VCCI, từ nay đến trước ngày 6/7/2026 là giai đoạn rất quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu chủ động xây dựng, gửi văn bản bình luận, đăng ký tham gia phiên điều trần công khai nhằm vận động phía đối tác mở rộng danh mục hàng hóa loại trừ tại Phụ lục A đối với các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm, đồng thời làm rõ các biện pháp phòng, chống lao động cưỡng bức thực tế mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai.

USTR đã ấn định thời hạn nộp đăng ký phát biểu kèm tóm tắt nội dung là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7/2026, chính thức tổ chức các phiên điều trần công khai vào ngày 7/7/2026.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), hiện chưa có thông tin cụ thể về việc các mặt hàng thủy sản có thuộc diện miễn trừ hay không. Tuy nhiên, động thái mới của Mỹ cho thấy xu hướng gia tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế.

"VASEP sẽ tiếp tục thu thập, tổng hợp ý kiến về tác động của biện pháp đề xuất, làm cơ sở xây dựng bản bình luận gửi USTR trong thời hạn lấy ý kiến kể trên", Hiệp hội thông báo.

Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch đạt 69,6 tỷ USD. Việt Nam xuất siêu sang Hoa Kỳ 60,4 tỷ USD, tăng 21,1% so với cùng kỳ năm trước.

Đỗ Kiều