Hòa giải viên cơ sở Cầu nối pháp luật với người dân

Nâng chất lượng hòa giải viên cơ sở

Theo Báo cáo số 158/BC-PB&TG của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (PBGDPL - TGPL), Bộ Tư pháp ngày 31/12/2025 về tổng hợp kết quả khảo sát thực trạng công tác hòa giải ở cơ sở và kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách về hòa giải ở cơ sở, cuộc khảo sát quy mô quốc gia đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố, với sự tham gia của 13.299 hòa giải viên và 30.431 người dân.

Kết quả khảo sát cho thấy, mức độ nhận diện của người dân đối với thiết chế hòa giải cơ sở khá cao, có tới 81,7% người dân cho biết tại thôn hoặc tổ dân phố nơi mình sinh sống đều có Tổ hòa giải hoạt động.

Các thành viên Tổ hòa giải tại Đắk Lắk trong một buổi tuyên truyền phổ biến pháp luật. Ảnh: Trung Dũng

Về cơ cấu độ tuổi, đội ngũ hòa giải viên hiện nay thể hiện sự kế thừa giữa các thế hệ. Theo đó, nhóm hòa giải viên từ đủ 30 đến dưới 50 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 49,9%, tiếp đến là nhóm từ đủ 50 đến dưới 70 tuổi chiếm 27,2%. Điều này cho thấy, lực lượng hòa giải viên vừa có sự năng động của lớp trẻ, vừa có kinh nghiệm và uy tín của những người lớn tuổi trong cộng đồng.

Một trong những phát hiện đáng chú ý từ cuộc khảo sát là sự khác biệt nhất định trong kỳ vọng về tiêu chuẩn của một hòa giải viên. Theo Báo cáo của Cục PBGDPL - TGPL, khi được hỏi về yêu cầu quan trọng nhất đối với hòa giải viên, 51,4% người dân cho rằng, yếu tố cần thiết hàng đầu là hiểu biết pháp luật, trong khi 30,4% ý kiến đặt nặng tiêu chuẩn uy tín, được cộng đồng nể phục.

Trong khi 37,7% hòa giải viên cho rằng, yêu cầu quan trọng nhất là nắm vững các quy định pháp luật, tiếp theo là có uy tín cao trong cộng đồng với 31,9% và kỹ năng hòa giải tốt là trên 30%. Theo các chuyên gia, hòa giải ở cơ sở không chỉ cần "cái lý" của pháp luật mà còn cần "cái tình" của sự thấu hiểu và niềm tin từ cộng đồng.

Đổi mới phương thức lựa chọn hòa giải viên

Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải, nhiều chuyên gia đề xuất quy định hòa giải viên có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên hoặc tối thiểu hoàn thành chương trình lớp 12. Việc lựa chọn người "cầm cân nảy mực" ở cơ sở cũng đang được xem xét theo hướng khách quan và linh hoạt hơn.

Theo đại diện Cục PBGDPL và TGPL, có sự đồng thuận khá cao giữa các nhóm đối tượng về việc đổi mới phương thức lựa chọn hòa giải viên. Cụ thể, 55,3% cán bộ quản lý và 48,9% hòa giải viên ủng hộ phương án kết hợp cả bầu và chỉ định, thay vì chỉ áp dụng một hình thức duy nhất như hiện nay.

Các thành viên trong tổ hòa giải viên tại tỉnh Tuyên Quang trong một buổi tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật cho người dân. Ảnh: Tân Trào

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế lựa chọn, nhiều đề xuất cũng hướng tới việc mở rộng quyền hạn và điều kiện hoạt động cho hòa giải viên. Theo đó, 68% hòa giải viên mong muốn được bổ sung quyền mời người có uy tín, am hiểu pháp luật tham gia hỗ trợ hòa giải, trong khi 65,1% đề xuất được yêu cầu cơ quan, tổ chức cung cấp thông tin liên quan đến vụ việc.

Đồng thời, yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn cũng được đặt ra rõ ràng; có 61,2% hòa giải viên đồng ý với quy định bắt buộc tham gia bồi dưỡng định kỳ về kỹ năng và kiến thức pháp luật nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn.

Để duy trì nhiệt huyết của đội ngũ hòa giải viên - những người lâu nay vẫn được ví như "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng", không ít chuyên gia kiến nghị về việc nâng cao chế độ, tăng mức hỗ trợ thù lao theo vụ việc lên khoảng 500.000 - 600.000 đồng/vụ. Đáng chú ý, 96% ý kiến của cán bộ quản lý ủng hộ việc bổ sung quy định chi thù lao cho cả những người được mời tham gia phối hợp hòa giải, nhằm khuyến khích sự tham gia của các cá nhân có uy tín và chuyên môn trong cộng đồng.

Việc hoàn thiện thể chế về hòa giải cơ sở theo hướng chuẩn hóa tiêu chuẩn, nâng cao năng lực và bảo đảm chế độ đãi ngộ hợp lý, không chỉ giúp nâng cao vị thế của đội ngũ hòa giải viên mà còn góp phần xây dựng nền tảng văn hóa pháp lý vững chắc ngay từ cơ sở.

Thảo Mộc