Hồ sơ số 80/2026: Bức thư viết trước khi tắt thở của liệt sĩ Trương Công Hỗ

Trước giờ phút cuối cùng của cuộc đời, liệt sĩ Trương Công Hỗ, chiến sĩ Trung đoàn 1, Quân khu Trị Thiên, đã viết một bức thư đẫm nước mắt gửi về cho em gái. Không kể về những đau đớn mình đang chịu đựng, anh chỉ thương mẹ già, thương người em phải “vất vả trăm chiều” và nhắn em chăm sóc mẹ “thêm cả suất của anh”. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, bản chụp bức thư vừa được phát hiện trong một hồ sơ lưu trữ tại Hoa Kỳ. Nhưng quê hương, thân nhân và phần mộ của người liệt sĩ hiện vẫn chưa được xác định.

1- Bức thư viết trước khi tắt thở

“Em thân yêu.

Trước giờ phút chăng chối, anh không còn biết nói gì, anh chỉ thương em thôi bởi vì gia đình ta túng thiếu hơn nữa các anh lại xa nhà sớm quá nên em mới vất vả trăm chiều. Xong em ạ! Có vất vả thì ắt giúp được nhiều việc cho mẹ. Còn anh, như anh đã nói với mẹ là anh chưa làm được lấy một tí móng tay nào để mẹ vui lòng. Bởi thế trước khi nhắm mắt anh hối hận vô cùng nhưng biết làm thế nào được em ơi.

Ngày nay trở đi anh em mình không được gặp nhau nữa và đây là lần cuối cùng của mấy phút trước khi tắt thở anh khuyên em rằng em hãy cố gắng hơn nữa, hãy chịu khó giúp mẹ thêm cả suất của anh và nhớ luôn động viên mẹ để mẹ vui lòng. Em có làm được không. Chắc em rõ em sẽ làm tất nhỉ bởi vì em đã rèn luyện cái vất vả, khổ cực từ nhỏ rồi cơ mà.

Thôi vĩnh biệt em gái thân yêu không có ngày gặp lại!

Anh Trương Công Hỗ”.

Đó là toàn bộ nội dung bức thư tay được cho là của liệt sĩ Trương Công Hỗ, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 1, Quân khu Trị Thiên, viết gửi người em gái trước khi tắt thở. Bản chụp tài liệu hiện được lưu giữ tại Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson Việt Nam, thuộc Đại học Texas Tech, Hoa Kỳ; vừa được nhà nghiên cứu Tạ Thu Phong và nhóm nghiên cứu của "Dự án Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh" – VWAI phát hiện trong quá trình khảo sát, tra cứu hồ sơ.

Bức thư không dài. Những dòng chữ nghiêng, có chỗ nhòe mờ theo thời gian, dường như được viết trong hoàn cảnh vô cùng khẩn cấp. Người viết biết rõ mình đang đứng trước ranh giới cuối cùng của sự sống. Anh hiểu rằng từ giây phút ấy, anh sẽ không còn được gặp lại mẹ và em gái. Thế nhưng, trong thư không có một lời than thở cho riêng mình, cũng không có những câu chữ bi lụy về cái chết đang đến gần.

Tất cả những điều anh nghĩ đến chỉ là mẹ và em.

2- “Hãy giúp mẹ thêm cả suất của anh”

Câu nhắn nhủ “hãy chịu khó giúp mẹ thêm cả suất của anh” khiến bất cứ ai đọc được cũng khó cầm lòng. Đó vừa là lời trăng trối của một người con, vừa là sự gửi gắm trách nhiệm của người anh cho cô em gái ở quê nhà. Anh biết mình không còn cơ hội trở về báo hiếu, vì thế chỉ mong em thay anh chăm sóc và động viên mẹ.

Qua những dòng thư ngắn ngủi, người đọc có thể hình dung một gia đình nghèo khó trong những năm tháng chiến tranh. Các anh phải xa nhà từ sớm; người em gái ở lại cùng mẹ, quen với cảnh thiếu thốn và “vất vả trăm chiều”. Còn người mẹ chắc vẫn ngày đêm ngóng tin các con, mong một ngày chiến tranh kết thúc để cả gia đình được đoàn tụ.

Trong giờ phút cuối, Trương Công Hỗ day dứt vì cho rằng mình “chưa làm được lấy một tí móng tay nào để mẹ vui lòng”. Đó không phải lời của một người chưa làm tròn bổn phận. Trái lại, sự hy sinh của anh cho Tổ quốc chính là một nghĩa cử lớn lao. Nhưng trong sâu thẳm tâm hồn người lính, anh vẫn chỉ thấy mình là một đứa con chưa kịp báo đáp công ơn sinh thành.

Có thể người mẹ ấy đã chờ anh suốt những năm tháng dài sau chiến tranh. Có thể người em gái nhận được tin anh hy sinh nhưng chưa bao giờ biết rằng anh đã để lại cho mình những lời vĩnh biệt. Cũng có thể vì một lý do nào đó, bức thư chưa từng đến được với gia đình mà bị lưu lạc qua chiến tranh, rồi nằm im trong kho tư liệu ở bên kia đại dương hơn nửa thế kỷ.

Chưa ai có thể trả lời chắc chắn.

Nhưng những dòng chữ của anh vẫn còn đây. Tình yêu thương dành cho mẹ và em gái vẫn còn đây. Sau bao nhiêu năm, bức thư như vừa vượt qua một hành trình rất dài để trở về, mong tìm được đúng địa chỉ mà người viết từng muốn gửi đến.

3- Xin cộng đồng cùng giúp bức thư trở về với gia đình

Mỗi thông tin dù rất nhỏ từ các cựu chiến binh, đồng đội cũ, cán bộ chính sách, ban liên lạc truyền thống hoặc người dân đều có thể trở thành một đầu mối quý giá. Đó có thể là ký ức về một chiến sĩ mang tên Trương Công Hỗ từng chiến đấu tại chiến trường Trị Thiên; một cái tên trong danh sách quân nhân hy sinh; một trang nhật ký, cuốn sổ quân số, sơ đồ chôn cất; hoặc câu chuyện của một gia đình từng có người con nhập ngũ rồi mãi mãi không trở về.

Đặc biệt, nếu ở đâu đó có một người em gái từng mang theo suốt cuộc đời lời dặn của người anh trước lúc hy sinh; một gia đình có liệt sĩ Trương Công Hỗ nhưng chưa từng được nhận lại bức thư này, xin hãy lên tiếng và cung cấp thêm tư liệu để các cơ quan, tổ chức liên quan có điều kiện đối chiếu, xác minh.

Việc tìm lại thân nhân không chỉ nhằm trao trả một bản chụp kỷ vật. Đó còn là hành trình khôi phục danh tính, quê hương và câu chuyện cuộc đời của một con người đã hiến dâng tuổi trẻ cho đất nước. Nếu có thêm thông tin, những dữ liệu ấy còn có thể góp phần xác định hoàn cảnh hy sinh, nơi an táng ban đầu và hỗ trợ hành trình tìm kiếm phần mộ liệt sĩ sau này.

Chiến tranh không chỉ là những con số khô khan trong các bản thống kê. Đằng sau mỗi con số thương vong là một người mẹ mỏi mòn chờ con, một người em thiếu vắng anh, một mái nhà để lại chỗ trống không gì bù đắp được. Có những lá thư phải mất hơn nửa thế kỷ mới có cơ hội trở về. Có những lời trăng trối vẫn đang chờ người thân được đọc.

Xin cộng đồng hãy cùng chia sẻ bức thư và lời kêu gọi này. Xin các cựu chiến binh từng chiến đấu tại Trung đoàn 1, Quân khu Trị Thiên cùng thân nhân liệt sĩ trên cả nước kiểm tra lại những tài liệu, ký ức còn lưu giữ.

Ai là thân nhân và đồng đội của liệt sĩ Trương Công Hỗ?

Người anh ấy vẫn đang đợi chúng ta giúp đưa lời nhắn cuối cùng trở về với mẹ và em gái – trở về với gia đình và quê hương...

Hà Nội, 28/8/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)

Đặng Vương Hưng