Hộ kinh doanh bỏ thuế khoán, chuyển sang kê khai bằng dữ liệu số

Hộ kinh doanh bước vào giai đoạn quản lý thuế hoàn toàn mới trong năm 2026, khi cơ chế thuế khoán tồn tại nhiều thập kỷ nhường chỗ cho phương thức kê khai dựa trên dữ liệu. Nghị định 68/2026/NĐ-CP ban hành ngày 5/3/2026 quy định chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, đặt nền cho quá trình chuyển đổi.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ nghĩa vụ thuế không còn ấn định theo mức khoán do cán bộ thuế thỏa thuận với chủ hộ. Thay vào đó, doanh thu thực tế phản ánh qua hóa đơn điện tử, dòng tiền ngân hàng và dữ liệu giao dịch trên nền tảng số trở thành căn cứ tính thuế.

Theo Cục Thuế, công tác quản lý hộ kinh doanh đang chuyển mạnh từ phương thức khoán sang kê khai dựa trên dữ liệu, hóa đơn điện tử, dòng tiền và ứng dụng eTax Mobile, với phương châm hỗ trợ cầm tay chỉ việc trong giai đoạn đầu.

Ngưỡng 1 tỷ đồng và nghĩa vụ thông báo doanh thu của hộ kinh doanh

Cán bộ Thuế Thành phố Hà Nội hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai thuế.

Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa cụm từ "500 triệu đồng" thành "01 tỷ đồng" tại Điều 3, Điều 4, khoản 1 Điều 8, Điều 9, Điều 10, khoản 3 Điều 11 cùng nhiều điều khoản khác của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, áp dụng từ ngày 1/1/2026.

Kết quả là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Ngưỡng gấp đôi mức cũ đưa hàng triệu hộ quy mô nhỏ ra khỏi diện nộp thuế định kỳ.

Miễn thuế song không miễn nghĩa vụ khai báo. Hộ bắt đầu kinh doanh trong 6 tháng đầu năm phải thông báo doanh thu hai lần, trước ngày 31/7 và trước ngày 31/1 năm sau. Hộ bắt đầu trong 6 tháng cuối năm thông báo một lần trước ngày 31/1 năm sau.

Khi doanh thu lũy kế vượt 1 tỷ đồng, hộ chuyển sang kê khai theo quý kể từ quý phát sinh. Cùng lúc, hộ phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử trong vòng 30 ngày kể từ ngày cuối cùng của kỳ tính thuế có doanh thu vượt ngưỡng.

Nhóm doanh thu cao hơn còn phải quyết toán năm. Theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 68/2026/NĐ-CP sau sửa đổi, hộ kinh doanh có doanh thu năm tổng hợp trên 3 tỷ đồng, hoặc có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng và chọn khai thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp thu nhập tính thuế nhân thuế suất, phải tổng hợp doanh thu để quyết toán thuế thu nhập cá nhân theo năm.

Hóa đơn điện tử từ máy tính tiền trở thành hạ tầng bắt buộc

Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng phải dùng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, theo khoản 8 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP. Nhóm dưới ngưỡng không bắt buộc, nhưng vẫn phải xuất hóa đơn cho người mua.

Tốc độ triển khai trên thực địa diễn ra nhanh. Trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có 315.260 hộ kinh doanh đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, tăng 56% so với thời điểm 31/12/2025. Nghị định 141/2026/NĐ-CP đồng thời bãi bỏ cơ chế cơ quan thuế cấp hóa đơn điện tử theo từng lần phát sinh.

Thay đổi đó buộc hộ có nhu cầu xuất hóa đơn phải tự đăng ký hệ thống hóa đơn điện tử phù hợp thay vì xin cấp lẻ như trước. Với hộ có nhiều địa điểm kinh doanh, một mã số thuế dùng chung cho tất cả các điểm, nhưng hóa đơn phải ghi rõ địa chỉ cụ thể của từng địa điểm phát sinh giao dịch.

Việc phổ cập máy tính tiền kết nối dữ liệu đưa cơ quan thuế tiến gần mô hình giám sát doanh thu theo thời gian thực với nhóm bán lẻ, ăn uống và dịch vụ. Biên độ cho việc điều chỉnh sổ sách thủ công thu hẹp nhanh, song hộ tuân thủ tốt cũng giảm áp lực giải trình giấy tờ khi cơ quan thuế đã có sẵn dữ liệu gốc.

Chủ hộ kinh doanh dùng máy tính tiền xuất hóa đơn điện tử kết nối dữ liệu với cơ quan thuế

eTax Mobile, sinh trắc học và dòng tiền qua ngân hàng

Ứng dụng eTax Mobile trở thành cửa ngõ chính của hộ kinh doanh với cơ quan thuế. Hiện có 2,72 triệu hộ và cá nhân kinh doanh, tương đương 86%, đang sử dụng ứng dụng. Cục Thuế đã nâng cấp hệ thống với hai tính năng cốt lõi gồm khai thuế bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo và xác thực sinh trắc học.

Lớp dữ liệu thứ hai đến từ hệ thống ngân hàng. Đã có 96 trên 99 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoàn thành kết nối cung cấp thông tin tài khoản thanh toán của người nộp thuế. Ở chiều ngược lại, 95% hộ kinh doanh đã thông báo thành công số tài khoản ngân hàng cho cơ quan thuế.

Khi hai luồng dữ liệu gặp nhau, cơ quan thuế có khả năng đối chiếu doanh thu khai báo với dòng tiền thực tế chảy qua tài khoản. Đó là nền tảng kỹ thuật khiến cơ chế khoán trở nên lỗi thời, vì mức khoán ấn định trước không còn phản ánh được thực tế mà dữ liệu đã ghi lại.

Kết quả bước đầu đã hiện ra qua số liệu. Đến cuối tháng 6/2026, hộ và cá nhân kinh doanh đã nộp 647.983 tờ khai với tổng số thuế kê khai 5.859 tỷ đồng. Tỷ lệ nộp bằng phương thức điện tử đạt 99,54%, gần như tuyệt đối.

Ngành thuế xác định hộ kinh doanh là một trong những nhóm trọng tâm trong 6 tháng cuối năm 2026, tập trung hướng dẫn quá trình chuyển đổi từ khoán sang kê khai theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP, với yêu cầu bảo đảm minh bạch mà không gây gián đoạn hoạt động kinh doanh. Với chủ hộ, việc cần làm ngay là rà soát doanh thu lũy kế từ mọi kênh và xác định mình rơi vào ngưỡng nào trước khi kỳ thông báo tới hạn.

Đình Tưởng