Hình thành văn hóa đọc từ mỗi gia đình

Rèn luyện thói quen đọc sách từ tủ sách gia đình là cách "gieo mầm" cho ý thức tự học hữu hiệu và thiết thực. Ảnh: Trần Giang

Những năm qua, tỉnh Ninh Bình đã quan tâm triển khai nhiều hoạt động nhằm phát triển văn hóa đọc như tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam; phát động cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc”; đẩy mạnh hoạt động luân chuyển sách, báo, tài liệu về cơ sở, đưa sách và nguồn tri thức đến gần hơn với người dân. Tại nhiều địa phương trong tỉnh bước đầu hình thành các mô hình gia đình học tập gắn với phát triển văn hóa đọc tại cơ sở. Mặc dù các thiết chế văn hóa cơ sở đã phát huy vai trò trong phát triển văn hóa đọc, nhưng việc hình thành thói quen đọc sách của mỗi gia đình vẫn mang ý nghĩa nền tảng, giữ vai trò quan trọng trong định hướng tiếp cận tri thức cho trẻ từ sớm.

Thực tế cho thấy, ở không ít gia đình hiện nay, việc định hướng thói quen đọc cho trẻ chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều em nhỏ được cho tiếp xúc với thiết bị điện tử thông minh (điện thoại, máy tính bảng...) từ sớm nhưng chủ yếu phục vụ nhu cầu giải trí, trong khi việc lựa chọn tài liệu đọc phù hợp trên cả sách in và môi trường số chưa được chú trọng; không gian và thói quen đọc sách trong gia đình còn hạn chế; chưa tạo cho việc đọc sách trở thành nếp sinh hoạt thường xuyên. Không ít phụ huynh bận rộn với công việc nên chưa duy trì được thói quen đọc sách cùng con. Điều này cho thấy việc hình thành môi trường và thói quen đọc sách trong gia đình vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra trong tình hình mới.

Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và quan trọng nhất đối với việc hình thành thói quen đọc sách và định hướng phương pháp tiếp cận tri thức cho trẻ. Một đứa trẻ thường xuyên được cha mẹ chia sẻ nội dung những cuốn hay và khuyến khích tìm hiểu tri thức qua nhiều nguồn khác nhau sẽ hình thành tình yêu sách một cách tự nhiên, đồng thời phát triển khả năng tư duy, ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp.

Việc xây dựng văn hóa đọc trong gia đình không đòi hỏi những yêu cầu lớn lao mà bắt đầu từ những việc làm cụ thể như bố trí không gian đọc sách phù hợp trong nhà; lựa chọn sách (gồm cả sách in và sách điện tử trên môi trường số) phù hợp theo độ tuổi; duy trì thời gian đọc sách thường xuyên trong sinh hoạt gia đình.

Bên cạnh đó, vai trò nêu gương của cha mẹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, phụ huynh giữ thói quen đọc sách sẽ hướng con cái yêu sách. Đây cũng là yếu tố góp phần xây dựng môi trường học tập trong mỗi gia đình, giúp việc đọc dần trở thành nhu cầu tự thân của các thành viên, từ đó hình thành thói quen đọc sách tích cực và tạo nền tảng xây dựng văn hóa đọc bền vững.

Cùng với sự chủ động của mỗi gia đình, các cấp, ngành trong tỉnh tiếp tục quan tâm phát triển hệ thống thư viện cơ sở, nâng cao hiệu quả hoạt động của tủ sách thôn, xóm; mở rộng các hình thức phục vụ tài liệu lưu động, tạo điều kiện để người dân, nhất là trẻ em khu vực nông thôn được tiếp cận nguồn tri thức thuận lợi hơn. Nhà trường cũng cần tăng cường phối hợp với gia đình trong việc hướng dẫn kỹ năng đọc sách, tổ chức các hoạt động đọc theo chủ đề, góp phần củng cố và lan tỏa thói quen đọc sách từ gia đình ra cộng đồng.

Bên cạnh đó, phong trào xây dựng xã hội học tập trên địa bàn tỉnh tiếp tục được triển khai sâu rộng thông qua các mô hình gia đình học tập, dòng họ học tập, cộng đồng học tập, qua đó tạo điều kiện để việc đọc sách và tự học trở thành nhu cầu thường xuyên trong mỗi gia đình, góp phần xây dựng nền tảng văn hóa đọc bền vững trong xã hội.

Phát triển văn hóa đọc là một hành trình lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội; trong đó, mỗi gia đình chính là “hạt nhân” quan trọng nhất. Khi thói quen và môi trường đọc sách được hình thành từ mỗi mái nhà, văn hóa đọc sẽ lan tỏa bền vững trong cộng đồng, góp phần nâng cao dân trí, xây dựng xã hội học tập và tạo nền tảng quan trọng cho phát triển nguồn nhân lực của tỉnh trong giai đoạn hiện nay.

Diệu Linh