Hiểu về hantavirus: Hiếm gặp nhưng dai dẳng, chưa có thuốc điều trị

Thông tin về hantavirus - bệnh do virus hanta gây ra - được chú ý trở lại sau một vụ việc trên Đại Tây Dương, khi một tàu du lịch ngoài khơi Cape Verde bị mắc kẹt do nghi bùng phát dịch, khiến ít nhất 3 người thiệt mạng và nhiều người khác mắc bệnh.

Tàu du lịch MV Hondius bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh do virus hantavirus gây ra đang neo đậu ngoài khơi cảng Praia, thủ đô của Cape Verde

Virus cổ xưa, hiểu biết còn hạn chế

Các nhà khoa học cho rằng hantavirus có thể đã tồn tại lâu như chính loài gặm nhấm - vật chủ chính của virus. Tuy nhiên, trước thế kỷ 20, hiểu biết về loại mầm bệnh này còn rất hạn chế.

Hantavirus là virus lây từ động vật sang người. Dù số ca bệnh không nhiều, đây lại là một trong những nhóm virus zoonotic có phân bố rộng trên toàn cầu.

Theo bà Sabra Klein, giáo sư vi sinh học và miễn dịch học tại Trường Y tế Công cộng Bloomberg (Đại học Johns Hopkins), hantavirus được chia thành hai nhóm chính: “Thế giới Cũ” và “Thế giới Mới”, với các loài gặm nhấm khác nhau đóng vai trò vật mang mầm bệnh.

Các chủng tại châu Âu thường gây bệnh nhẹ hơn, trong khi các chủng tại châu Á và châu Mỹ có xu hướng nguy hiểm hơn. Đáng chú ý, đến nay vẫn chưa có vaccine hay thuốc điều trị, một phần do bệnh hiếm gặp nên chưa thu hút đủ nguồn lực nghiên cứu.

Từ chiến tranh Triều Tiên đến phát hiện toàn cầu

Đợt bùng phát hantavirus đầu tiên được ghi nhận vào năm 1951 trong Chiến tranh Triều Tiên, khi hơn 3000 binh sĩ mắc bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Virus được đặt tên theo sông Hantan - nơi các binh sĩ từng đóng quân.

Phát hiện này mở đường cho việc nhận diện lại các đợt bùng phát trước đó tại Siberia, châu Âu trong các cuộc Chiến tranh thế giới và Đông Bắc Trung Quốc những năm 1930.

Đến năm 1993, các nhà khoa học xác nhận sự hiện diện của hantavirus tại Mỹ, đặc biệt ở các cảng biển lớn - nơi chuột mang theo virus từ tàu hàng. Tuy nhiên, cùng năm, một phát hiện quan trọng khác được ghi nhận tại khu vực Four Corners (giao điểm 4 bang miền Tây nước Mỹ), khi một chủng mới có tỷ lệ tử vong cao được xác định.

Chủng này, mang tên Sin Nombre, lây lan qua chuột hươu và được cho là đã tồn tại tại khu vực này trong nhiều thế kỷ.

Chuột hươu, loài được tìm thấy ở nhiều vùng của Mỹ, được biết là vật chủ mang virus hanta. Ảnh: Đại học Mexico

Các chủng nguy hiểm tại châu Mỹ

Từ đầu những năm 2000, các nghiên cứu cho thấy hantavirus phân bố rộng khắp châu Mỹ. Một trong những chủng đáng chú ý là virus Andes, được phát hiện tại Chile.

Không giống nhiều chủng khác, virus Andes có thể lây từ người sang người, dù trường hợp này rất hiếm. Các chủng tại châu Mỹ thường gây hội chứng phổi do hantavirus, với tỷ lệ tử vong cao hơn đáng kể so với các chủng gây bệnh thận ở châu Âu.

Một ví dụ điển hình là đợt bùng phát tại Argentina giai đoạn 2018-2019, với 29 ca mắc và 11 ca tử vong. Đây là một trong những trường hợp hiếm hoi ghi nhận lây truyền giữa người với người, buộc chính quyền phải áp dụng các biện pháp cách ly nghiêm ngặt.

Cư dân Epuyen, một thị trấn hẻo lánh ở miền Nam Argentina, đã được lệnh cách ly để giúp chấm dứt đợt bùng phát virus hantavirus vào cuối năm 2018 và đầu năm 2019. Ảnh: The New York Times

Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải các hạt bụi nhiễm virus từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt của loài gặm nhấm.

Một cụm ca bệnh đáng chú ý xảy ra năm 2012 tại Công viên quốc gia Yosemite (Mỹ), khi du khách bị nhiễm virus do chuột làm tổ trong các lều trại.

Gần đây hơn, năm 2025, hantavirus tiếp tục gây chú ý khi được xác định là nguyên nhân tử vong của bà Betsy Arakawa, vợ của nam diễn viên Gene Hackman, tại bang New Mexico.

Nguy cơ lây nhiễm hiện tại thấp

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đến hiện nay, đã có 3 ca tử vong và 7 ca nghi nhiễm hantavirus trên tàu du lịch M/V Hondius. Con tàu khởi hành từ Argentina, và giới khoa học nghi ngờ chủng virus liên quan là Andes.

Dù có lo ngại về khả năng lây từ người sang người, các chuyên gia cho rằng nguy cơ này rất thấp. Thay vào đó, nguồn lây nhiều khả năng vẫn đến từ sự tiếp xúc với loài gặm nhấm - có thể xảy ra trước khi lên tàu hoặc ngay trên tàu.

Nhìn chung, giới chuyên môn nhấn mạnh, dù đã có những hiểu biết nhất định, hantavirus vẫn là mối đe dọa âm thầm: hiếm gặp nhưng khó kiểm soát, phân bố rộng và chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu.

Hồng Nhung