Hiệp hội Hành pháp quốc tế gốc Việt (IVLEA): 30 năm kết nối hành pháp và bài toán an ninh mạng

Từ an ninh mạng đến năng lực phân tích dữ liệu

Hội thảo trùng vào đúng dịp Giỗ tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch), thời khắc cả dân tộc hướng về cội nguồn. Bài phát biểu của Phó Cục trưởng Cục Đối ngoại (V02) Nguyễn Hoa Chi đã kết nối truyền thống dân tộc với nhiệm vụ đối ngoại hiện đại. Sự hiện diện của gần 50 đại biểu quốc tế, những sĩ quan cảnh sát gốc Việt đang phục vụ trong lực lượng thực thi pháp luật tại các cường quốc như Australia, Canada, Mỹ, Anh, Na Uy... chính là minh chứng sống động cho tinh thần "uống nước nhớ nguồn".

Các đại biểu chụp hình lưu niệm

Đối với lực lượng Công an - lực lượng tuyến đầu trong việc giữ gìn an ninh trật tự tại các đô thị lớn, với tính chất "quốc tế hóa" của tội phạm mạng hiện nay đòi hỏi chúng tôi phải có một tư duy toàn cầu. Tội phạm mạng không biên giới, đối tượng có thể ngồi ở một quốc gia khác để thực hiện hành vi xâm nhập, đánh cắp dữ liệu hoặc lừa đảo công dân Việt Nam. Vì vậy, việc xây dựng cầu nối với các đồng nghiệp quốc tế, đặc biệt là những người đồng hương đang làm việc tại các cơ quan thi hành pháp luật ở nước ngoài.

Đại diện các phòng, ban Công an TPHCM

Hội thảo lần này xoay quanh 3 trụ cột chính mà lực lượng Công an đặc biệt quan tâm: An ninh mạng, Chuyển đổi công nghệ và Năng lực trong phân tích dữ liệu thông tin nghiệp vụ và công tác giám định. Đây là một lộ trình hoàn hảo cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong kỷ nguyên số.

Phát biểu khai mạc của Thiếu tướng Andrew Koutsoufis, Cục trưởng Bộ Tư lệnh phòng, chống tội phạm bang New South Wales, là tâm điểm chú ý của hội thảo. Lực lượng Cảnh sát New South Wales vốn nổi tiếng với năng lực điều tra số và các trung tâm giám định điện tử hiện đại hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Đối với các chiến sĩ Công an, việc tiếp cận với các giải pháp công nghệ mà phía Australia sử dụng trong điều tra tội phạm mạng, đặc biệt là các công cụ khai thác dữ liệu từ thiết bị di động và điều tra tiền ảo (cryptocurrency), là cơ hội vô giá. Chúng ta đang đối mặt với sự gia tăng chóng mặt của tội phạm sử dụng công nghệ cao tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh. Việc học hỏi kinh nghiệm của Australia trong việc xây dựng khung pháp lý và kỹ thuật để truy vết dòng tiền bẩn qua blockchain, hay khả năng khôi phục dữ liệu bị mã hóa bởi ransomware, sẽ giúp ngành Công an rút ngắn khoảng cách về công nghệ, tiến thẳng vào hiện đại hóa lực lượng.

Ông Nguyễn Lực, Cảnh sát bang New South Wales, Australia

Sự góp mặt của đại diện các đơn vị trọng yếu của Bộ Công an như A05 (An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao), C09 (Khoa học hình sự) và các đơn vị T04, T05, T10... cho thấy tính chất liên ngành của hội thảo. An ninh mạng không còn là câu chuyện riêng của lực lượng an ninh mạng, mà đã thẩm thấu vào mọi mặt trận.

Phần trao đổi, vấn đề liên thông dữ liệu và chuyển đổi công nghệ trong giám định hình sự được đặc biệt nhấn mạnh. Trước đây, công tác giám định thường phụ thuộc vào mẫu vật hữu hình. Nhưng trong bối cảnh mới, giám định số (digital forensics) chiếm ưu thế. Việc phía Australia chia sẻ về quy trình thu thập, bảo quản và phân tích chứng cứ điện tử bảo đảm "chain of custody" (chuỗi giám sát chứng cứ) giúp nâng cao năng lực tố tụng cho các cán bộ điều tra. Đây là vấn đề sống còn để bảo đảm tội phạm không thể lọt lưới chỉ vì lỗi kỹ thuật trong quá trình số hóa chứng cứ.

Ông Chris BELL, sĩ quan liên lạc Cảnh sát Liên bang Australia (AFP) tại TPHCM

Lịch sử 30 năm của IVLEA do Trung tá Nguyễn Lực làm Chủ tịch là một hành trình đáng tự hào. Trong quá khứ, đã có những vụ án xuyên quốc gia mà đầu mối tội phạm nằm ở khu vực có đông người Việt sinh sống như Cabramatta (Australia) hoặc Little Saigon (Mỹ). Nhờ có các sĩ quan gốc Việt trong IVLEA, rào cản ngôn ngữ và văn hóa trong quá trình tương trợ tư pháp được dỡ bỏ. Họ là những người am hiểu tâm lý người Việt nhưng lại thông thạo luật pháp sở tại. Sự kết nối này giúp lực lượng Công an truy bắt tội phạm truy nã ở nước ngoài hoặc triệt phá các đường dây lừa đảo qua mạng có máy chủ đặt tại nước ngoài trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn rất nhiều.

Bài toán đô thị

Từ những kiến thức thu nhận được tại hội nghị, ngành Công an đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc một số mặt công tác nhằm đáp ứng tình hình mới. Hiện nay, các đô thị lớn là mảnh đất màu mỡ cho tội phạm lừa đảo qua mạng (phishing, SMS Brandname, deepfake...). Việc áp dụng các giải pháp phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều tra mà Australia đang sử dụng sẽ giúp chúng ta sàng lọc hàng triệu giao dịch để tìm ra dấu hiệu phạm tội. Ngành Công an cần kiến nghị xây dựng một tổ công tác đặc biệt về phân tích dữ liệu số, được trang bị phần mềm chuyên dụng để phân tích mạng xã hội và giao dịch tiền ảo.

Ông Lance PARKER, Cảnh sát bang Edmonton, Canada

Đại tá Nguyễn Hoa Chi - Phó Cục trưởng Cục Đối ngoại BCA

Qua tiếp xúc với các đại biểu như Đại tá Lance Parker (Cảnh sát trưởng Edmonton, Canada), có thể thấy xu hướng quốc tế là đào tạo ra những "cyber detective" điều tra viên mạng. Họ không chỉ giỏi luật mà còn phải đọc hiểu được mã nguồn, biết lập trình cơ bản và hiểu tâm lý học mạng. Hiệp hội IVLEA có thể là cầu nối để ngành Công an cử các cán bộ trẻ, có năng lực công nghệ thông tin tham gia các khóa huấn luyện ngắn hạn hoặc hội thảo trực tuyến do chuyên gia Úc và Canada giảng dạy.

Kinh nghiệm từ IVLEA cho thấy, cảnh sát các nước rất coi trọng việc "Police Media" (Cảnh sát và truyền thông). Chúng ta cần thay đổi cách tuyên truyền phòng chống tội phạm mạng từ khô cứng sang sinh động, dựa trên dữ liệu hành vi thực tế của nạn nhân. Lực lượng Công an có thể học hỏi các clip hướng dẫn nhận diện scam (lừa đảo) của Cảnh sát Australia để sản xuất nội dung số phù hợp với giới trẻ Việt Nam, giúp người dân thành phố có "kháng thể" trước các chiêu trò lừa đảo mới.

Những lời phát biểu của đồng chí Phó Cục trưởng Nguyễn Hoa Chi, Thiếu tướng Andrew Koutsoufis hay Trung tá Lực NguyễntạiHội thảo 30 năm IVLEAđều toát lên một niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh của sự đoàn kết và công nghệvà hướng tới nâng cao năng lựccán bộ chuyên môn về công tác giám định kỹ thuật hình sự, công tác phân tích dữ liệu tội phạm liên quan đến hoạt động lừa đảo trên không gian mạng.

Trong tình hình mới, khi ranh giới giữa thế giới thực và thế giới ảo ngày càng mong manh, không một quốc gia hay một đơn vị nào có thể đơn phương chống lại tội phạm. Sự kiện này là minh chứng cho cam kết của ngành Công an trong việc chủ động hội nhập, sẵn sàng tiếp nhận tri thức và công nghệ từ bạn bè quốc tế, đặc biệt là từ các đồng chí mang quốc tịch nước ngoài nhưng mang trái tim Việt Nam. Với nền tảng 30 năm mà IVLEA đã dày công vun đắp, chúng ta tin tưởng vào một kỷ nguyên hợp tác mới, nơi "an ninh mạng" không chỉ là phòng thủ, mà là sức mạnh tấn công chủ động để bảo vệ bình yên cho Nhân dân.

TƯỜNG KHUÊ - MẠNH DUY