Hát Xoan Phú Thọ: Từ di sản đến sản phẩm du lịch đặc sắc

Hát Xoan Phú Thọ góp mặt trong các MV của các ca sĩ, người nổi tiếng, góp phần làn tỏa, mang di sản đến gần hơn với giới trẻ (Ảnh: Tùng Vy)

Trong những năm qua, công tác truyền thông và quảng bá đã trở thành đòn bẩy quan trọng đưa tiếng hát từ cửa đình làng cổ vươn xa. Thông qua hệ thống truyền thông đa phương tiện từ Trung ương đến địa phương, hình ảnh những đào, kép Xoan trong trang phục truyền thống, với những làn điệu nhịp nhàng, uyển chuyển đã trở nên quen thuộc với công chúng.

Trong đó, Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch tỉnh đã đóng vai trò cầu nối tích cực khi hỗ trợ hàng chục đơn vị truyền thông, sản xuất các sản phẩm âm nhạc như MV “Xoan cổ Phú Thọ - Bỏ bộ” nhằm mang di sản đến gần hơn với giới trẻ. Không dừng lại ở việc quảng bá lý thuyết, ngành du lịch tỉnh đã chủ động hỗ trợ các đoàn Famtrip, Presstrip khảo sát sản phẩm, quay phim tại các di tích lịch sử trọng điểm như Miếu Lãi Lèn, Đình An Thái, Kim Đức... tạo nên một hệ sinh thái thông tin phong phú và sống động.

Hiệu quả của công tác bảo tồn gắn với du lịch được minh chứng rõ nét qua những con số ấn tượng về lượng khách. Chỉ tính riêng trong giai đoạn 2020-2025, chương trình “Hát Xoan làng cổ” tại Hùng Lô đã đón tiếp và hướng dẫn cho trên 100 đoàn khách quốc tế với hàng nghìn lượt khách, cùng với đó là gần 40.000 lượt khách nội địa tham quan, thưởng thức.

Việc các doanh nghiệp lữ hành lớn như Vietravel, Saigontourist hay Hanoitourist đưa Hát Xoan vào các chương trình tour chính thức đã khẳng định sức hút bền bỉ của loại hình nghệ thuật này. Hát Xoan giờ đây không còn bó hẹp trong không gian lễ hội làng xã mà đã trở thành một điểm nhấn văn hóa không thể thiếu trong hành trình về miền Đất Tổ của mỗi du khách.

Du khách quốc tế hào hứng khi được tham gia giao lưu, trình diễn Hát Xoan.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự cạnh tranh gay gắt của các loại hình giải trí hiện đại, việc bảo tồn Hát Xoan gắn với phát triển du lịch vẫn đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là phải tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của xã hội, đặc biệt là giới trẻ.

Việc đưa Hát Xoan vào trường học cần được thực hiện thực chất hơn thông qua các buổi tham quan, trải nghiệm thực tế tại không gian trình diễn cổ. Khi các em học sinh được trực tiếp học cách gõ phách, uốn tay và ngân nga các điệu Xoan ngay tại cửa đình, di sản mới thực sự thấm sâu vào tâm hồn thế hệ kế cận. Song song với đó, việc sản xuất các bộ phim tài liệu, video số hóa 31 bài Xoan cổ sẽ là nguồn tư liệu quý báu để lưu trữ và phổ biến rộng rãi trên môi trường số.

Một hướng đi mới đầy triển vọng là ứng dụng công nghệ số nhằm tạo ra những “trải nghiệm số” cho du khách. Việc xây dựng bảo tàng số, các website lưu trữ tư liệu hoặc ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR/AR sẽ giúp du khách tiếp cận Hát Xoan mọi lúc, mọi nơi. Bên cạnh đó, các ứng dụng thuyết minh đa ngôn ngữ tích hợp trí tuệ nhân tạo góp phần xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, giúp du khách quốc tế hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử, văn hóa trong từng lời ca, điệu múa. Đây được xem là chìa khóa để Hát Xoan thích ứng với xu hướng du lịch thông minh, tạo nên sức hấp dẫn mới đối với nhóm du khách yêu thích công nghệ.

Di sản thấm sâu hơn trong tâm hồn giới trẻ thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế.

Vấn đề then chốt trong phát triển du lịch bền vững chính là vai trò của cộng đồng địa phương. Người dân không chỉ là người biểu diễn mà phải là những chủ thể trực tiếp quản lý và hưởng lợi từ du lịch. Khi cộng đồng nhận thức rõ giá trị của di sản và có nguồn thu nhập ổn định từ các hoạt động dịch vụ đi kèm, họ sẽ tự nguyện tham gia vào công tác bảo tồn một cách tích cực nhất.

Cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa các làng nghề truyền thống với các câu lạc bộ Hát Xoan để tạo ra các sản phẩm du lịch đa dạng, cho phép du khách vừa xem trình diễn, vừa trải nghiệm làm nghề thủ công, từ đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của khách du lịch tại địa phương.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và cộng đồng dân cư trong việc thực hiện các đề án gìn giữ di sản đã tạo nên một thế trận lòng dân vững chắc trong bảo tồn văn hóa. Việc tôn vinh vai trò của các nghệ nhân và người dân địa phương không chỉ dừng lại ở các danh hiệu mà còn cần bằng những hành động thiết thực như hỗ trợ kinh phí, cải thiện cơ sở hạ tầng tại các điểm di tích và đào tạo kỹ năng làm du lịch cho bà con. Khi mỗi người dân Phú Thọ đều trở thành một hướng dẫn viên, một sứ giả văn hóa, Hát Xoan sẽ thực sự tỏa sáng và khẳng định được vị thế của mình trên bản đồ du lịch quốc tế.

Từ một di sản từng đứng trước nguy cơ mai một, Hát Xoan đã từng bước được phục hồi và phát huy giá trị, trở thành niềm tự hào của người dân Đất Tổ nói riêng và của văn hóa Việt Nam nói chung.

Việc gắn kết di sản với du lịch không chỉ là giải pháp bảo tồn hiệu quả mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững, góp phần xây dựng quê hương Phú Thọ ngày càng giàu đẹp, văn minh, đồng thời gìn giữ trọn vẹn những giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, Hát Xoan tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của di sản văn hóa dân tộc trong dòng chảy thời gian.

Lê Hoàng