Hành trình gian nan nhập quốc tịch Mỹ dưới thời Tổng thống Trump

Lễ trao quốc tịch tại tòa thị chính Wilkes-Barre ngày 5/8/2025. Ảnh: Getty Images

Mailan Pacios, 28 tuổi, một người nhập cư gốc Cuba đang sống tại bang Tennessee, là một trong số đó. Cô được xếp lịch thi quốc tịch vào ngày 8/1, nhưng đến ngày 3/1 thì nhận được thông báo rằng buổi thi của mình bị hủy. “Cảm giác như bị dội một gáo nước lạnh. Thật đau đớn khi mình mang theo hy vọng tiến lên phía trước, rồi mọi thứ lại đổ vỡ như vậy”, Pacios nói. Cô có hai con nhỏ, sở hữu một doanh nghiệp điều hòa không khí, khẳng định chưa từng vi phạm pháp luật hay trở thành gánh nặng xã hội.

Theo tờ El Pais, để nhập quốc tịch Mỹ, người nộp đơn thường phải là thường trú nhân ít nhất 5 năm và vượt qua kỳ thi đánh giá kiến thức về lịch sử – công dân Mỹ, cùng kỹ năng tiếng Anh (nghe – nói – đọc – viết). Để chuẩn bị, Pacios đã mua một khóa học luyện thi giá 300 USD và học tiếng Anh suốt một năm tại một trường cao đẳng địa phương.

Quốc tịch là lợi ích quan trọng nhất trong hệ thống nhập cư của Mỹ. Với chính phủ, nhập tịch là dấu mốc cho thấy một người nhập cư đã hội đủ các yêu cầu pháp lý và nghĩa vụ công dân. Với phần lớn người nhập cư, đó là thành quả được khao khát nhất – mang lại sự ổn định và cảm giác thuộc về. Khi trở thành công dân, họ tuyên thệ tuân thủ Hiến pháp Mỹ và tham gia đời sống dân chủ, bao gồm nghĩa vụ bồi thẩm đoàn, bảo vệ đất nước và quyền bầu cử.

Pacios cho biết, với tư cách công dân, cô muốn được bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử sắp tới. Các khảo sát cho thấy người Mỹ sinh ra ở nước ngoài thường tích cực tham gia chính trị hơn cử tri nói chung. Năm 2024, 97% công dân nhập tịch cho biết họ sẽ đi bầu, so với 66% của toàn bộ cử tri, theo Viện Brookings.

Công dân nhập tịch hiện chiếm ít nhất 13% cử tri Mỹ - một tỷ lệ đã tăng nhanh trong hai thập kỷ qua. Sau đại dịch Covid-19, số lượng người nhập tịch hàng năm duy trì ở mức 800.000–900.000 người. Dù số liệu năm 2025 chưa được công bố, các dự báo cho thấy con số này vẫn nằm trong khoảng đó.

Tuy nhiên, đà này đang va chạm trực diện với chính sách nhập cư của chính quyền Tổng thống Trump. Chính phủ đã bắt đầu thay đổi luật chơi: siết chặt quy trình, tăng rào cản và làm xáo trộn hệ thống vốn được thiết kế để tạo điều kiện tiếp cận quốc tịch. Với nhiều người, con đường trở nên dài hơn, bấp bênh hơn, thậm chí bị cắt ngang.

Năm ngoái, Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) triển khai phiên bản mới của kỳ thi quốc tịch theo sắc lệnh của Tổng thống Trump. Kỳ thi trở nên khó hơn: ngân hàng câu hỏi tăng từ 100 lên 128 câu; số câu hỏi trong buổi phỏng vấn tăng từ 10 lên 20; số câu trả lời đúng tối thiểu để đạt tăng từ 6 lên 12. Ngoài ra, quy trình còn bổ sung các cuộc kiểm tra lý lịch mở rộng, bao gồm thăm khu dân cư và phỏng vấn hàng xóm, chủ lao động để “xác minh tư cách cư trú, nhân thân và mức độ hòa nhập với lối sống Mỹ”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: THX/TTXVN

Những thay đổi này nay lại bị chồng thêm một biện pháp cứng rắn hơn. Sau cái chết của hai binh sĩ Vệ binh Quốc gia tại Washington hồi tháng 11 – vụ việc mà một người nhập cư Afghanistan bị cáo buộc gây ra – chính phủ đã đình chỉ toàn bộ các quy trình nhập cư và ra lệnh rà soát lại cả những hồ sơ đã được chấp thuận, bao gồm cả nhập tịch, đối với người đến từ danh sách ngày càng mở rộng các quốc gia bị coi là “nguy cơ cao”.

Quyết định này vấp phải chỉ trích gay gắt, kể cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, và gây hoang mang cho những người chỉ còn chờ tuyên thệ trung thành với nước Mỹ.

Bà Doris Meissner, cựu ủy viên Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ dưới thời Tổng thống Bill Clinton, nhận định các biện pháp này cho thấy nỗ lực của chính quyền Trump nhằm “làm nản lòng việc nhập tịch và tạo ra bầu không khí đe dọa”.

“Điều đó hoàn toàn đi ngược lại sứ mệnh pháp lý của USCIS – cơ quan được thành lập để tạo điều kiện cho các quy trình nhập cư hợp pháp”, bà nói. “Giờ đây, nhiều biện pháp đang tự biến thành rào cản kiểm soát, ngay cả khi người nộp đơn hành xử hoàn toàn thiện chí và tuân thủ luật pháp”.

Chính quyền Tổng thống Trump luôn khẳng định họ chỉ nhắm vào nhập cư bất hợp pháp và những người vi phạm pháp luật, trong khi ủng hộ nhập cư hợp pháp. “Nhưng những gì chúng ta đang thấy hiện nay hoàn toàn không nhất quán với tuyên bố đó”, bà Meissner nói. “Rất khó để hiểu điều này như bất cứ điều gì khác ngoài một nỗ lực tạo hiệu ứng răn đe chung đối với nhập tịch – thậm chí còn khiến những người nhập tịch bị mô tả như thể họ vốn không đủ tư cách”.

Song song với việc hủy các lễ tuyên thệ và phỏng vấn, chính quyền cũng tăng cường tước quốc tịch đối với công dân nhập tịch, đồng thời tìm cách chấm dứt quyền quốc tịch theo nơi sinh đối với con cái của người không phải công dân – một động thái đã bị nhiều thẩm phán liên bang chặn lại và tuyên là vi hiến.

Ở cấp thể chế, sự hỗ trợ cũng bị cắt giảm. Đầu năm ngoái, Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem đã chấm dứt Chương trình Trợ cấp Quốc tịch và Hội nhập – sáng kiến tồn tại từ năm 2009, từng cấp hơn 22 triệu USD cho các tổ chức cộng đồng giúp người nhập cư chuẩn bị nhập tịch. Quyết định này buộc nhiều tổ chức phi chính phủ phải cắt giảm nhân sự, hủy lớp học tiếng Anh – công dân và ngừng hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ.

Các tổ chức nhân quyền cho rằng việc cắt giảm này là trái pháp luật và đã khởi kiện chính phủ, cảnh báo rằng nó càng khiến con đường nhập tịch của cư dân hợp pháp thêm gập ghềnh.

Luật sư Allen cho biết nếu đến tháng 3 mà quy trình vẫn không được khôi phục, ông sẽ khởi kiện liên bang để buộc USCIS ra quyết định với những hồ sơ đã phỏng vấn xong. Trong lúc đó, ông khuyến nghị những người đủ điều kiện vẫn nên tiếp tục nộp đơn, vì “quy trình chưa chính thức bị dừng lại".

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo El Pais)