Hành trình đưa nghệ thuật chèo tìm lại khán giả trẻ

Cả một đời gắn bó với chèo

NSND Đoàn Thanh Bình (sinh năm 1954) trưởng thành trong một gia đình nhiều đời làm nghệ thuật, sớm được nuôi dưỡng trong không gian tiếng đàn, câu hát và những câu chuyện sân khấu của các bậc tiền bối. Tuổi thơ của bà gắn liền với người bà nội - NSND Trịnh Thị Lan, nghệ nhân chèo nổi tiếng, người đã trực tiếp truyền dạy những làn điệu chèo cổ và hun đúc cho bà ý thức trân trọng, gìn giữ nghệ thuật truyền thống.

NSND Đoàn Thanh Bình, người gắn bó hơn 40 năm với nghệ thuật chèo. Ảnh: NVCC

Ảnh gia đình nghệ sĩ, trong đó NSND Đoàn Thanh Bình được mẹ bế (bên phải), bên cạnh là NSND Cả Tam - bà nội của nghệ sĩ. Ảnh: NVCC

Quá trình học tập, rèn luyện trong môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp, cùng sự dìu dắt của nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ lớn đã giúp bà định hình phong cách biểu diễn chuẩn mực, vững vàng về kỹ thuật, giàu cảm xúc và giữ được cốt cách chèo truyền thống trong từng vai diễn. Trên sân khấu, NSND Đoàn Thanh Bình ghi dấu ấn bởi lối diễn chỉn chu, tinh tế, thể hiện chiều sâu nội tâm nhân vật.

Bên cạnh hoạt động biểu diễn, bà dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo, truyền nghề. Với quan niệm “truyền nghề là truyền lửa”, bà không chỉ hướng dẫn kỹ năng hát, diễn mà còn bồi dưỡng cho học trò ý thức trách nhiệm với nghệ thuật truyền thống. Từ sự dìu dắt đó, nhiều thế hệ học trò đã trưởng thành, trở thành những nghệ sĩ có uy tín như NSND Tự Long, NSND Bá Dũng, NSƯT Ngọc Bích, NSƯT Hồng Tươi, NSƯT Thanh Tuyết… và tiếp tục tham gia đào tạo lớp kế cận.

NSND Đoàn Thanh Bình chụp ảnh kỷ niệm cùng các học trò, những nghệ sĩ trưởng thành từ sự dìu dắt, truyền nghề của bà trong nghệ thuật chèo. Ảnh: NVCC

Theo NSND Đoàn Thanh Bình, thành công của người làm nghề không chỉ được đo bằng danh hiệu, giải thưởng mà còn ở việc đào tạo được thế hệ kế tiếp có thể sống được với nghề, gắn bó và tiếp tục gìn giữ nghệ thuật chèo. Đây cũng là đóng góp bền bỉ, lâu dài của bà đối với nghệ thuật truyền thống.

Những nỗ lực đó diễn ra trong bối cảnh Đảng và Nhà nước ngày càng quan tâm đến phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.

Liên quan đến phát triển văn hóa, tại Hà Nội, nhiều chương trình, nghị quyết đã được ban hành, trong đó có Chương trình số 06-CTr/TU và Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa. Các văn bản đều khẳng định vai trò của nghệ thuật biểu diễn, đồng thời đặt ra yêu cầu vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa mở rộng không gian phát triển trong đời sống đương đại.

Chia sẻ về điều này, NSND Đoàn Thanh Bình bày tỏ mong muốn nghệ thuật chèo tiếp tục được quan tâm đầu tư, tạo thêm điều kiện biểu diễn, đào tạo và quảng bá, qua đó đưa loại hình nghệ thuật này đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Trăn trở với chèo trong thời hiện đại

Theo NSND Đoàn Thanh Bình, thời gian gần đây, khán giả dành cho nghệ thuật chèo có xu hướng gia tăng, trong đó có sự tham gia của nhiều khán giả trẻ. Điều này cho thấy nếu được dàn dựng nghiêm túc, giữ đúng bản sắc, chèo vẫn có sức hấp dẫn đối với công chúng đương đại.

Tuy nhiên, bà cũng cho rằng, việc chạy theo thị hiếu, làm biến dạng các yếu tố truyền thống có thể ảnh hưởng đến giá trị của nghệ thuật chèo. Vì vậy, các đơn vị nghệ thuật cần giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, nâng cao chất lượng dàn dựng, coi đây là yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân khán giả.

Một vấn đề khác được bà đặc biệt quan tâm là đời sống của nghệ sĩ trẻ. Thu nhập còn hạn chế khiến nhiều người phải làm thêm, ảnh hưởng đến thời gian rèn luyện chuyên môn, trong khi chèo là loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự tích lũy lâu dài, luyện tập thường xuyên.

NSND Đoàn Thanh Bình bày tỏ: “Điều tôi trăn trở nhiều nhất hiện nay là đời sống và điều kiện làm nghề của nghệ sĩ trẻ. Thu nhập chưa ổn định khiến nhiều em buộc phải làm thêm bên ngoài, trong khi chèo là loại hình đòi hỏi phải luyện tập thường xuyên. Khi phải san sẻ thời gian cho nhiều công việc khác, chất lượng chuyên môn rất dễ bị ảnh hưởng”. Từ góc nhìn của một người thầy đã trải qua chính những năm tháng thiếu thốn mà vẫn không rời nghề, bà hiểu hơn ai hết rằng áp lực kinh tế là thách thức âm thầm nhưng nguy hiểm nhất với lớp trẻ hôm nay.

Cùng với đó, công tác đào tạo hiện nay cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh. Thời gian đào tạo chuyên sâu bị rút ngắn trong khi yêu cầu về chất lượng ngày càng cao, đòi hỏi cần có những giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm chất lượng đội ngũ nghệ sĩ kế cận.

NSND Đoàn Thanh Bình biểu diễn tại sự kiện “Nghệ Tân Kỳ” 2025. Ảnh: NVCC

Từ thực tế trên, NSND Đoàn Thanh Bình cho rằng, để nghệ thuật chèo phát triển bền vững, cần có cơ chế, chính sách tạo điều kiện để nghệ sĩ yên tâm gắn bó với nghề; đồng thời chú trọng đổi mới công tác đào tạo theo hướng tăng cường thực hành, nâng cao kỹ năng chuyên môn.

Có thể thấy, với nền tảng truyền thống và sự quan tâm từ các cấp, các ngành, cùng nỗ lực của đội ngũ nghệ sĩ, nghệ thuật chèo vẫn có nhiều cơ hội để phát triển trong đời sống hiện đại, từng bước tìm lại và mở rộng đối tượng khán giả.

Thái Phương - Cẩm Tú