Hành trình đưa các liệt sĩ trở về với quê hương

Thủ tướng Lê Minh Hưng tưởng niệm các liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Với quyết tâm chính trị cao và trách nhiệm thiêng liêng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ để đưa những người con anh hùng trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.

Nỗ lực tìm kiếm mỗi ngày

Những ngày đầu tháng 6, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 584, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã tìm kiếm, quy tập được 4 hài cốt liệt sĩ tại khuôn viên Bệnh viện Đa khoa khu vực Thạch Hãn, phường Quảng Trị.

Các hài cốt được phát hiện tại khu vực công trình đang thi công trong bệnh viện, ở độ sâu khoảng 2m. Qua quá trình cất bốc, lực lượng chức năng xác định hài cốt còn lại chủ yếu là răng, các đoạn xương ống chân cùng nhiều mảnh xương nhỏ lẫn trong đất đá và gạch vụn. Hiện các hài cốt đã được đưa về doanh trại Đội 584 để bảo quản, hương khói. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành lấy mẫu sinh phẩm nếu đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN, góp phần xác định danh tính liệt sĩ.

Trước đó, tại Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao (Điện Biên), lễ đón nhận, truy điệu và an táng 10 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào trong đợt 1 mùa khô 2025 - 2026 được tổ chức trang nghiêm. Trong số này, hai liệt sĩ đã được xác định danh tính là Hà Văn Thọ (quê Phú Thọ) và Hà Văn Ân (quê Hà Nội), tám hài cốt còn lại chưa đủ thông tin để xác định danh tính.

Điện Biên là một trong những địa bàn trọng điểm trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Giai đoạn 2021 - 2025, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã tham mưu tổ chức đón nhận, truy điệu và an táng 83 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Lào. Hơn 21.000 lượt cán bộ, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và nhân dân tham gia các hoạt động tìm kiếm, cất bốc và an táng hài cốt liệt sĩ.

Song song với công tác quy tập, việc thu thập, xác minh thông tin cũng được đẩy mạnh. Tỉnh Điện Biên đã vận động được 50 nhân chứng cung cấp thông tin về nơi chôn cất ban đầu; lấy mẫu sinh phẩm của 43 thân nhân liệt sĩ phục vụ giám định ADN. Từ các nguồn dữ liệu này, lực lượng chức năng đã quy tập được 14 hài cốt liệt sĩ qua các thời kỳ.

Quá trình tìm kiếm hiện gặp rất nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, địa hình hiểm trở, thông tin về mộ chí ngày càng ít, nhiều khu vực chôn cất ban đầu đã thay đổi do tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên, với tinh thần trách nhiệm cao cùng sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chức năng nước bạn Lào, đội quy tập đã khảo sát, xác minh và quy tập được nhiều hài cốt liệt sĩ tại 6 tỉnh Bắc Lào.

Đối với thân nhân liệt sĩ, hành trình tìm kiếm người thân chưa bao giờ dừng lại. Bà Nguyễn Thị Tẹo, xã Thanh Nưa (Điện Biên), có anh trai hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào. Hơn 30 năm qua, gia đình bà kiên trì tìm kiếm thông tin, gặp gỡ đồng đội cũ và đến nhiều nghĩa trang với hy vọng tìm được phần mộ người thân. Khi chương trình lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ được triển khai, bà là một trong những người đăng ký sớm với mong muốn có thêm cơ hội xác định danh tính anh trai.

Sau gần nửa thế kỷ, ngày 12/6, Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam, Ban CHQS phường Nguyễn Trãi (TP Hải Phòng), Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam cùng gia đình đã tổ chức lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng từ Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82 (xã Tân Biên, tỉnh Tây Ninh) về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Bắc An, phường Nguyễn Trãi.

Trung tướng Trần Tấn Hùng, Phó chủ tịch Thường trực Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam bàn giao hài cốt liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng cho cấp ủy, chính quyền địa phương và thân nhân gia đình liệt sĩ.

Liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng sinh năm 1958, quê tại xã Bắc An, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Hưng (nay là phường Nguyễn Trãi, TP Hải Phòng). Ông là con thứ hai trong gia đình có bốn người con, trong đó em trai là liệt sĩ Nguyễn Thế Điểm. Mẹ của hai liệt sĩ là bà Nguyễn Thị Bướm được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Tháng 6/1977, hưởng ứng lời kêu gọi của Tổ quốc, Nguyễn Xuân Hồng tình nguyện nhập ngũ, công tác tại Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 66, Sư đoàn 10, Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34). Sau khi tốt nghiệp loại giỏi khóa đào tạo Tiểu đội trưởng Trinh sát tại Trường Sĩ quan Lục quân 2, ông được phong quân hàm thượng sĩ và giữ chức Tiểu đội trưởng.

Theo lời kể của cựu chiến binh Vũ Tuấn Anh, đồng hương và cùng đơn vị, ngày 11/12/1978, trong khi thực hiện nhiệm vụ trinh sát tại khu vực biên giới Việt Nam - Campuchia, liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng cùng hai đồng đội đã anh dũng hy sinh do trúng mìn. Ban đầu ông được mai táng tại Nghĩa trang Kà Tum (Tây Ninh), sau đó quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82.

Sau nhiều năm tìm kiếm, đồng đội đã xác định được phần mộ và thông tin chính xác của liệt sĩ, giúp gia đình đưa hài cốt ông trở về quê hương, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân và nhân dân địa phương. Dự buổi lễ, Trung tướng Trần Tấn Hùng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam cho biết: Từ nguyện vọng của gia đình, Hội cùng với ngành đường sắt hỗ trợ thân nhân đưa hài cốt liệt sĩ về quê nhà.

Chiến dịch mang ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn đang được các cấp, các ngành và toàn xã hội kiên trì thực hiện. Đó không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trải qua hơn nửa thế kỷ đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, đã có trên 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào anh dũng hy sinh cho độc lập, tự do của dân tộc,. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 phần mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang chưa xác định được danh tính.

Đây là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của công tác chính sách sau chiến tranh, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay.

Theo Cục Chính sách - Xã hội/Tổng cục Chính trị, Quân đội nhân dân Việt Nam), xuất phát từ mong mỏi của thân nhân liệt sĩ và nhân dân cả nước, ngày 2/4/2026, tại Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Chiến dịch được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027 với các mục tiêu trọng tâm: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt; xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ và đẩy mạnh rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm phục vụ công tác tìm kiếm.

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Bộ Quốc phòng đã duy trì hoạt động của 24 đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước, gồm 5 đội trong nước, 8 đội tại Lào và 11 đội tại Campuchia.

Sau gần 3 tháng triển khai, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.109 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 242 hài cốt trong nước, 173 hài cốt tại Lào và 694 hài cốt tại Campuchia. Đồng thời phát hiện thêm 2 mộ liệt sĩ tập thể tại Tuyên Quang.

Nhiều hội thảo khoa học xác minh thông tin mộ liệt sĩ tập thể đã được tổ chức nhằm làm rõ các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ. Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng đang huy động nhiều nguồn lực, ứng dụng các phương pháp công nghệ hiện đại như radar xuyên đất để khảo sát, đào tìm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại các khu vực trọng điểm.

Song song với công tác tìm kiếm, các hoạt động truy điệu, an táng liệt sĩ được tổ chức trang trọng, thể hiện sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và giám định ADN

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch 500 ngày đêm là lấy mẫu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN.

Bộ Quốc phòng đã ban hành quy trình kỹ thuật thống nhất trên toàn quốc về lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ. Đến nay, 100% quân khu, tỉnh, thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai; thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu với hơn 3.600 cán bộ, nhân viên tham gia.

Các lực lượng chức năng sẽ lấy mẫu sinh phẩm đối với 1.320 phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Dốc để phục vụ công tác giám định ADN. Ảnh: TTXVN phát

Các đơn vị đã tiến hành lấy mẫu tại 3.651 ngôi mộ liệt sĩ. Trong đó, 2.510 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt gần 69%.

Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đã hoàn thành phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ và đang hoàn thiện hệ thống theo dõi, báo cáo tiến độ toàn Chiến dịch. Đây là nền tảng quan trọng để quản lý dữ liệu tập trung, phục vụ công tác đối sánh và xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, Chính phủ đã ban hành cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Hiện Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận hàng trăm mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương và đang triển khai các bước tách chiết, phân tích ADN phục vụ công tác giám định.

Huy động sức mạnh toàn xã hội

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn.

Chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm, nhiều khu vực chôn cất ban đầu không còn dấu tích do tác động của thời gian, thiên tai, đô thị hóa và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều hồ sơ, sơ đồ mộ chí thất lạc hoặc thiếu thông tin; các đơn vị từng tham gia chiến đấu đã giải thể, sáp nhập hoặc thay đổi tổ chức.

Trong khi đó, các nhân chứng trực tiếp ngày càng ít do tuổi cao, sức yếu. Nhiều thân nhân liệt sĩ cũng đã qua đời, gây khó khăn cho việc thu thập thông tin và đối chiếu ADN.

Đặc biệt, điều kiện tự nhiên và thời gian khiến hài cốt liệt sĩ bị phân hủy mạnh, ảnh hưởng đến chất lượng mẫu phục vụ giám định. Năng lực lưu trữ và xét nghiệm ADN trong nước dù đã được cải thiện nhưng vẫn cần tiếp tục đầu tư để đáp ứng khối lượng công việc rất lớn trong thời gian tới.

Để hoàn thành các mục tiêu của Chiến dịch, Ban Chỉ đạo quốc gia xác định tiếp tục huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, đoàn thể và toàn thể nhân dân. Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, phân tích dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Việc số hóa hồ sơ, giải mã phiên hiệu đơn vị, xây dựng bản đồ tìm kiếm và kết nối dữ liệu ADN sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính.

Các địa phương cũng được yêu cầu tăng cường thu thập thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh, già làng, trưởng bản và người dân tại các khu vực từng diễn ra chiến sự hoặc có thông tin về mộ liệt sĩ.

Cùng với đó, Bộ Công an đang hoàn thiện kế hoạch triển khai đợt cao điểm thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên phạm vi toàn quốc. Dự kiến từ tháng 6/2026 đến tháng 7/2027 sẽ thu nhận khoảng 250.000 mẫu ADN thân nhân để phục vụ công tác đối sánh.

Ban Chỉ đạo quốc gia cũng xác định tăng cường hợp tác quốc tế với Lào, Campuchia và các nước liên quan nhằm trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong giám định ADN.

Đặc biệt, các cơ quan, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền về Chiến dịch 500 ngày đêm, tập trung vào hai mục tiêu trọng tâm. Thứ nhất, lan tỏa ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nghĩa tình và trách nhiệm của Chiến dịch; qua đó huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, cá nhân và toàn xã hội trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thứ hai, tiếp nhận, thu thập và xử lý các nguồn thông tin có giá trị phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin hoặc chưa được tìm thấy.

Để tiếp nhận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, các tổ chức, cá nhân có thể liên hệ qua Chương trình “Đi tìm đồng đội” thuộc Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội (điện thoại: 0965.001.222; địa chỉ tại số 165 Xã Đàn, quận Đống Đa, Hà Nội); Trang Thông tin điện tử ngành Chính sách - Xã hội Quân đội tại địa chỉ http://chinhsachquandoi.gov.vn; Cục Chính sách - Xã hội, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (34C Trần Phú, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội); cơ quan quân sự địa phương (Ban Chính sách thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự các tỉnh, thành phố) và cơ quan chính trị các đơn vị trực thuộc Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng.

Hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn còn nhiều gian nan. Tuy nhiên, với quyết tâm của Đảng, Nhà nước, Quân đội và sự chung tay của toàn xã hội, Chiến dịch 500 ngày đêm đang từng bước hiện thực hóa mong mỏi của hàng trăm nghìn gia đình liệt sĩ, góp phần đưa những người con ưu tú của dân tộc trở về với đất mẹ, quê hương và người thân sau nhiều năm xa cách.

XM/Báo Tin tức và Dân tộc