Hành trình đưa bữa ăn từ Trái Đất ra ngoài không gian

Những món ăn ngon miệng trên mặt trăng

Bên trong một gian bếp tại Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA, “đầu bếp” Xulei Wu chuẩn bị một bữa ăn khiến nhiều người bất ngờ: thịt bò nướng, gà sốt salsa ăn kèm bánh tortilla, mì ống phô mai, bắp cải đỏ hầm, bánh anh đào việt quất và cà phê nóng. Mọi thứ được bày biện như một bữa tối hoàn chỉnh trên Trái Đất.

Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện. “Họ không thực sự dùng đĩa trong môi trường không trọng lực,” Wu nói. Thực phẩm trên thực tế được đóng kín trong các túi, sấy đông khô và chỉ “sống lại” khi thêm nước và hâm nóng — một quy trình được thiết kế để ngăn các mảnh vụn bay lơ lửng và gây hỏng thiết bị trong không gian.

Wu là quản lý Phòng thí nghiệm Hệ thống Thực phẩm Không gian của NASA, nơi xây dựng khẩu phần dinh dưỡng cho các phi hành gia trong những sứ mệnh ngày càng dài. Trước chuyến bay Artemis II quanh Mặt Trăng, phi hành đoàn đã thử hàng trăm món ăn để chọn ra thực đơn phù hợp cho hành trình kéo dài 10 ngày.

Phi hành gia Artemis vẫn có thể thưởng thức những món ăn truyền thống ngon miệng ngoài không gian. Ảnh: Jang.com.pk

Thực phẩm từ lâu đã là yếu tố sống còn trong các chuyến bay vũ trụ. Khi tàu Apollo 11 hạ cánh xuống Mặt Trăng năm 1969, các phi hành gia đã ăn ngay sau khi đặt chân xuống bề mặt. Các nhà khoa học NASA khi đó nhấn mạnh rằng năng lượng từ thức ăn là điều kiện cần để hoàn thành nhiệm vụ, đồng thời một bữa ăn quen thuộc có thể giúp ổn định tinh thần trong môi trường xa lạ.

Từ những ống thức ăn đơn giản thời Apollo, công nghệ thực phẩm không gian đã tiến một bước dài. Thực đơn trên Trạm Vũ trụ Quốc tế hiện có khoảng 200 món, được thiết kế để giữ nguyên hương vị và giá trị dinh dưỡng trong nhiều năm.

Các món ăn đều được xử lý bằng chùm tia điện tử để loại bỏ vi khuẩn, kéo dài thời gian bảo quản lên tới ba đến bốn năm, với mục tiêu trong tương lai có thể đạt bảy năm.

Ngay cả những chi tiết nhỏ nhất cũng trở thành bài toán kỹ thuật. Vụn bánh mì bị loại bỏ vì có thể làm hỏng thiết bị, trong khi một số thành phần như dứa không được sử dụng trong các món ăn dài hạn vì ảnh hưởng đến chất lượng bảo quản.

Việc hâm nóng cũng phải được kiểm soát chặt chẽ. “Thiết bị làm nóng giống như một chiếc cặp, đưa nhiệt độ lên gần 80°C,” Paul Boehm, quản lý hệ thống phi hành đoàn cho biết. “Mỗi lần mở ra, nhiệt tỏa vào khoang tàu và chúng tôi phải làm mát ngay lập tức.”

Thực đơn Giáng sinh trên tàu Apollo 8 năm 1968 bao gồm nước nho sấy khô, sốt táo cranberry và cà phê, cũng như một gói đồ ăn ướt chứa gà tây và nước sốt. Ảnh: Nasa.gov

Tuy nhiên, thực phẩm đóng gói — dù ngày càng hoàn thiện — vẫn không phải là giải pháp dài hạn cho các sứ mệnh kéo dài nhiều năm hoặc các căn cứ ngoài Trái Đất. Điều đó đang thúc đẩy một hướng đi mới: Trồng trọt ngay trong không gian.

Tiến tới trồng trọt, chăn nuôi bên ngoài trái đất?

Tại phòng thí nghiệm của Anna-Lisa Paul và Rob Ferl thuộc Đại học Florida, những cây Arabidopsis thaliana — một loài cỏ dại quen thuộc trong nghiên cứu — đang nảy mầm trong các chậu nhỏ. Năm 2022, loài cây này đã đạt được một cột mốc quan trọng khi có thể bén rễ và phát triển trong regolith, lớp đá bụi trên Mặt Trăng được thu thập từ các sứ mệnh Apollo.

Regolith là môi trường cực kỳ khắc nghiệt, gồm các mảnh đá sắc nhọn, khô cứng và gần như không giữ nước. Nhưng khi được cấp đủ độ ẩm, hạt giống vẫn có thể nảy mầm. “Chỉ hai ngày sau, tất cả đều phát triển,” Paul kể. “Nhìn những mầm xanh ấy, cảm giác như việc con người tiến tới sao Hỏa hay Mặt Trăng không còn bất khả thi.”

Trước đó, Arabidopsis cũng đã được đưa lên tàu con thoi của NASA và Trạm Vũ trụ Quốc tế. Các nhà khoa học nhận thấy trong môi trường không trọng lực, cây kích hoạt mạnh các cơ chế sửa chữa tế bào — phản ứng vốn trên Trái Đất chỉ xuất hiện khi bị vi khuẩn hoặc nấm tấn công. “Nếu ở trong một môi trường hoàn toàn xa lạ, cây sẽ thử mọi cách để tồn tại, giống như con người,” Paul giải thích.

Arabidopsis thaliana - loài cỏ dại sinh trưởng tốt trong môi trường đá bụi Regolith ở vỏ trái đất. Ảnh Science News

Những thí nghiệm này cho thấy thực vật không chỉ có thể tồn tại mà còn thích nghi trong môi trường ngoài Trái Đất. Và đó chính là nền tảng cho bước chuyển tiếp quan trọng của con người trong không gian.

Từ những bữa ăn đóng gói trên tàu Artemis đến những mầm cây trong đất Mặt Trăng, câu chuyện ẩm thực ngoài không gian đang thay đổi.

Nếu trước đây con người mang thức ăn theo để tồn tại, thì tương lai có thể là tự nuôi sống mình ngoài Trái Đất — nơi sự sống không còn phụ thuộc vào hành tinh quê hương.

Trương Thùy Dương