Hành trình đi tìm đồng đội của các cựu chiến binh

Hành trình đi tìm đồng đội của CCB Nguyễn Thiện Tỉnh. (Ảnh do nhân vật cung cấp)

Người CCB gần 20 năm đi tìm đồng đội

Hơn 20 năm trong quân ngũ, Trung tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Nguyễn Thiện Tỉnh, thôn Phù Đạm, phường Phù Vân đã cùng đồng đội vào sinh ra tử với cả trăm trận đánh lớn nhỏ; được tặng thưởng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”, hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND năm 1972 và 1976. Khi rời quân ngũ, thay vì chọn an nhàn dưỡng già bên con cháu, ông lại lựa chọn trở lại chiến trường xưa để đi tìm đồng đội. Trong suốt 18 năm, CCB Nguyễn Thiện Tỉnh đã lặn lội hàng trăm chuyến đi vào các chiến trường xưa tại Quảng Trị, Lào, Campuchia, ... để tìm những đồng chí, đồng đội còn đang nằm lại.

CCB Nguyễn Thiện Tỉnh (ngoài cùng bên phải) hỗ trợ tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ. (Ảnh do nhân vật cung cấp)

Nhiều năm qua, Trạm khách đón tiếp thân nhân liệt sĩ 27-7 tỉnh Quảng Trị đã trở thành địa chỉ thân quen với Anh hùng LLVTND, CCB Nguyễn Thiện Tỉnh. Tỉnh Quảng Trị là nơi ông có cả 10 năm cùng đồng đội sống và chiến đấu quả cảm, xây dựng Trung đoàn 9, Sư đoàn đoàn 304 trở thành đơn vị Anh hùng LLVTND trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Vận dụng những kĩ năng của người lính trinh sát, hiện ông đang lưu giữ hơn 10 tấm bản đồ tác chiến vẽ lại từng trận đánh của các đơn vị Trung đoàn 9 và những bản cung cấp thông tin liệt sĩ cho cơ quan chức năng. Mỗi phần mộ liệt sĩ sau mỗi trận đánh được ông ghi chép, đánh dấu tỉ mỉ. Cuốn sổ đỏ mà ông coi như báu vật, bên trong có ghi lại chi tiết, rõ ràng về tên tuổi, đơn vị, quê quán,... của từng đồng chí, đồng đội. Suốt 18 năm qua, CCB Nguyễn Thiện Tỉnh đã thực hiện hàng trăm bức thông điệp tìm và cất bốc hài cốt đồng đội của Sư đoàn 304 hy sinh tại chiến trường Quảng Trị.

CCB Nguyễn Thiện Tỉnh nghiên cứu bản đồ đánh dấu các vị trí chôn cất liệt sĩ.

Những tài liệu đó được chuyển giao cho thân nhân liệt sĩ và các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Trị tiến hành tìm kiếm, khai quật, cất bốc và quy tập. Theo nhật ký đi tìm hài cốt đồng đội của ông khi còn tại ngũ, ông và đồng đội đã tìm kiếm, cất bốc và quy tập hơn 300 hài cốt đồng đội đưa về các nghĩa trang liệt sĩ xã Cam Chính, Cam Thanh, Cam Lộ và nghĩa trang Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

CCB Nguyễn Thiện Tỉnh vẫn nhớ như in từng lần vào chiến trường xưa để tìm đồng đội. “Từ năm 1997 đến 2015, một mình tôi trở lại các điểm cao, các khu căn cứ mà đơn vị đã chiến đấu để xác định, cất bốc 19 hài cốt đồng đội. Kỉ niệm đáng nhớ nhất, có lẽ là đợt tôi ở lại Trạm 27-7 tỉnh Quảng Trị cả tuần, ban đêm soi lại bản đồ tác chiến cũ xác định các trận đánh, ban ngày mượn xe máy xuống thực tế tìm hài cốt đồng đội.

Mặc dù, mỗi lần đi tìm đồng đội là phải dầm mưa dãi nắng, trèo đèo lội suối với địa hình hiểm trở, có nhiều đổi thay so với trước kia, nhưng tôi như được đồng đội tiếp thêm sức mạnh. Tôi tâm niệm rằng, chỉ cần mình còn sức khỏe, gia đình tôi còn ủng hộ, thì tôi sẽ còn đi tìm đồng đội. Mỗi chuyến đi, dù chỉ tìm được một mảnh xương, hay những vật kỉ niệm nhỏ bé như chiếc bút, chiếc khăn tay của đồng chí, đồng đội, thì đó lại là động lực để tôi tiếp bước hành trình của mình.” CCB Nguyễn Thiện Tỉnh chia sẻ.

CCB Nguyễn Thiện Tỉnh rà soát lại thông tin các liệt sĩ của Sư đoàn đoàn 304

Hành trình gần 20 năm đi tìm đồng đội của CCB Nguyễn Thiện Tỉnh có lẽ sẽ khó được thực hiện nếu không có sự đồng hành, ủng hộ của người vợ tảo tần, bà Trần Thị Thông. Từng là nữ pháo thủ phòng không Phù Vân năm xưa, bà gắn bó cuộc đời với ông bằng tình yêu người lính. Trong suốt 40 năm binh nghiệp và tới lúc nghỉ hưu, ông ít khi ở nhà. Cả cuộc đời ông là chuỗi ngày dài miệt mài đóng góp công sức cho Đảng, cho Quân đội và cho các hoạt động xã hội và nghĩa tình đồng đội. Bà lặng lẽ lui về đằng sau chăm sóc gia đình nhỏ, nuôi dạy con cái.

Có lẽ đối với bà, khoảng thời gian hạnh phúc nhất là khi được cùng ông xem lại những thước phim sau mỗi lần ông đi tìm đồng đội, hòa chung niềm vui mỗi khi ông tìm được hài cốt, di vật của liệt sĩ. Nhưng thẳm sâu trong trái tim người vợ, không tránh khỏi những trăn trở âu lo mỗi khi chuẩn bị hành trang cho chồng trước những chuyến hành trình mới.

“Mỗi lần ông nói chuẩn bị đi tìm đồng đội, tôi vừa mừng vừa lo. Mừng là bởi mỗi lần ông đi, sẽ có thêm một cơ hội để gia đình thân nhân liệt sĩ tìm được hài cốt, di vật liệt sĩ. Lo lắng bởi giờ ông tuổi đã cao, sức không còn khỏe như xưa. Nhưng dù thế nào, tôi vẫn luôn ủng hộ ông. Chừng nào chân ông còn khỏe, sức ông còn tốt, trí óc ông còn minh mẫn, tôi sẽ còn để ông đi tìm đồng đội” bà Thông chia sẻ.

Phút giây bình yên của hai vợ chồng CCB Nguyễn Thiện Tỉnh

Vẫn còn đó nỗi day dứt khôn nguôi…

Chia tay CCB Nguyễn Thiện Tỉnh, chúng tôi đến gặp CCB Chu Văn Triệu, tổ dân phố số 2, phường Phủ Lý. CCB Chu Văn Triệu chia sẻ, ông bắt đầu gắn bó với công tác đi tìm đồng đội từ sau hành trình đi tìm mộ của người em trai ruột của mình, Liệt sĩ Chu Văn Thắng. Theo thông tin của đồng đội em trai, ông biết em trai mình đã hy sinh tại xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (cũ). Mang theo hy vọng tìm được hài cốt của em trai mình, ông đã nhiều lần lặn lội vào tận nơi để tìm kiếm. Nhưng không may, Liệt sĩ Chu Văn Thắng không còn hài cốt. Sau mỗi chuyến đi, CCB Chu Văn Triệu thấu hiểu nỗi đau của những thân nhân các gia đình liệt sĩ, hằng ngày vẫn ngóng trông các anh trở về.

Trong quá trình tìm mộ Liệt sĩ Chu Văn Thắng, CCB Chu Văn Triệu đã xin phô tô lại thông tin, bản danh sách các liệt sĩ đã hy sinh tại địa bàn huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) để về báo tin cho các gia đình thân nhân. Là thương binh nặng, đi lại khó khăn, đối với các trường hợp gia đình ở xa, ông viết thư báo tin gửi về địa phương. Trong nhiều năm, ông Triệu đã gửi hàng trăm lá thư tay tới các gia đình liệt sĩ. Những lá thư được gửi đi, mang theo niềm hy vọng sẽ xoa dịu phần nào những đau thương, mất mát của các gia đình.

CCB Chu Văn Triệu bên danh sách các liệt sĩ hy sinh trên chiến trường Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng.

Trong số các liệt sĩ mà CCB Chu Văn Triệu đã đi tìm và đưa được phần mộ về quê hương, đặc biệt nhất có lẽ là trường hợp của Liệt sĩ Đoàn Văn Ban, quê Bình Lục, Hà Nam (cũ), nay là thôn Duy Minh, xã Bình An. Nhập ngũ cùng một ngày, cùng một đơn vị, CCB Chu Văn Triệu và Liệt sĩ Đoàn Văn Ban đã gắn bó, đồng cam cộng khổ, coi nhau như anh em ruột. Sau một trận đánh ác liệt, Liệt sĩ Đoàn Văn Ban ra đi khi còn quá trẻ, khi chưa tròn 20 tuổi.

Từ những thông tin ban đầu ở Sư đoàn 312, sau nhiều bước khớp nối, tìm hiểu thông tin, cuối cùng CCB Chu Văn Triệu đã hỗ trợ gia đình tìm được phần mộ của Liệt sĩ Đoàn Văn Ban tại Nghĩa trang quốc tế Việt-Lào, tỉnh Nghệ An. Chị Nguyễn Phương Loan, thân nhân Liệt sĩ Đoàn Văn Ban chia sẻ: “Đến tận bây giờ, tôi vẫn còn nhớ như in hình ảnh của bà ngoại ngồi tựa cửa ngóng cậu về. Tâm nguyện của gia đình tôi là phải tìm bằng được hài cốt của cậu để chôn cất bên cạnh mộ bà. Trong nhiều năm liền, nhờ bác Triệu liên hệ, xác minh thông tin, gia đình chúng tôi đã tìm được phần mộ của cậu. Giờ đây, mỗi lần thắp nén hương thơm lên phần mộ của bà và cậu, tôi cảm kích và biết ơn bác Triệu đã giúp gia đình tôi thỏa ước nguyện của bà ngoại trước khi mất”.

Chị Nguyễn Phương Loan bên di ảnh của Liệt sĩ Đoàn Văn Ban.

Trong suốt hơn chục năm đi tìm đồng đội, đến thời điểm này, CCB Chu Văn Triệu đã hỗ trợ tìm kiếm, cất bốc được 6 di cốt liệt sĩ trở về quê hương, cung cấp thông tin về địa điểm chôn cất liệt sĩ cho hơn 300 gia đình thân nhân. Nhưng trong lòng ông vẫn trăn trở khi chia sẻ về trường hợp ngôi mộ chung của 3 liệt sĩ cùng đơn vị. Đó là Liệt sĩ Phạm Quang Liệp, quê tại Yên Xá, Ý Yên, Nam Định; Liệt sĩ Trần Tuấn Khanh, sinh năm 1946, quê An Ninh, Bình Lục, Hà Nam và Liệt sĩ Trịnh Quang Đô, quê Nam Trực, tỉnh Nam Định (các thông tin liệt sĩ dựa vào trí nhớ và ghi chép của CCB Chu Văn Triệu, các địa danh có thể thay đổi sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp). Cả 3 liệt sĩ hy sinh cùng ngày 31/1/1970, được chôn cất tại đồi Cây Non, cách 1.500m về phía Bắc cao điểm Mèo Lai, thuộc chiến trường cánh đồng Chum- Xiêng Khoảng, Lào.

CCB Chu Văn Triệu chỉ cho phóng viên sơ đồ nơi chôn cất ba người đồng đội.

Sau khi tự tay chôn cất 3 liệt sĩ, CCB Chu Văn Triệu chỉ kịp vẽ lại sơ đồ sơ bộ khu vực và lên đường hành quân với đơn vị. Bởi nhiều lý do, đến bây giờ ông vẫn chưa thể quay trở lại chiến trường xưa để tìm các đồng đội. “Có lẽ rằng nếu không tìm được các anh Liệp, anh Khanh, anh Đô, tôi sẽ sống với áy náy cho đến tận cuối đời. Áy náy với hương hồn của các anh, áy náy với thân nhân của các anh. Giờ đây tôi tuổi đã cao, sức khỏe bị ảnh hưởng bởi thương tích chiến tranh, việc tìm được hài cốt của các anh có lẽ sẽ là tâm nguyện cuối đời, trước khi tôi nhắm mắt xuôi tay.”- CCB Chu Văn Triệu chia sẻ.

Theo thống kê, hiện nay, cả nước còn hơn 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy; hơn 300.000 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập về các nghĩa trang nhưng chưa xác định được danh tính tên tuổi, quê quán, đơn vị... Hành trình đi tìm đồng đội của những người như CCB Nguyễn Thiện Tỉnh, Chu Văn Triệu,... đã góp phần vào công cuộc đầy ý nghĩa, giúp các Anh hùng liệt sĩ được trở về nhà, bên thân nhân và gia đình, giúp vơi bớt phần nào những đau thương, mất mát của các gia đình liệt sĩ.

Trần Lâm