Hành trình của Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào: Góp phần kiến tạo nền tảng khoa học cho y học tái tạo tại Việt Nam

Trong dòng chảy đó, Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào (IRACT), đơn vị trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Tại Hội thảo quốc tế "Tế bào gốc: Từ nghiên cứu lâm sàng đến ứng dụng thực tiễn" diễn ra ngày 18/7, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đã cùng chia sẻ những xu hướng mới của công nghệ tế bào cũng như triển vọng ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe. Không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, hội thảo còn cho thấy quyết tâm của các nhà khoa học Việt Nam trong việc xây dựng nền tảng nghiên cứu bài bản để từng bước đưa các thành tựu của y học tái tạo phục vụ người bệnh.

TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào, đơn vị tổ chức Hội thảo quốc tế "Tế bào gốc: Từ nghiên cứu lâm sàng đến ứng dụng thực tiễn".

Theo TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào, mỗi con người đều được hình thành từ một phôi, cũng là tế bào gốc đầu tiên. Từ phôi thai ban đầu đó, cơ thể phát triển thành hàng chục nghìn tỷ tế bào, với hơn 200 loại mô khác nhau. Điều đặc biệt của tế bào gốc là khả năng tự nhân lên, biệt hóa thành nhiều loại tế bào chuyên biệt và tham gia vào quá trình sửa chữa, tái tạo các mô bị tổn thương.

Ông cho biết, chính khả năng tái tạo này đã khiến tế bào gốc trở thành một trong những lĩnh vực được đầu tư nghiên cứu mạnh mẽ trên thế giới trong hơn 30 năm qua. Tuy nhiên, giữa nghiên cứu cơ bản và ứng dụng lâm sàng vẫn còn khoảng cách đáng kể. Muốn một liệu pháp được đưa vào ứng dụng điều trị, cần trải qua các bước nghiên cứu nghiêm ngặt, đánh giá tính an toàn, hiệu quả và tích lũy đầy đủ bằng chứng khoa học.

"Càng ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu được công bố cho thấy tiềm năng của tế bào gốc trong hỗ trợ điều trị nhiều nhóm bệnh khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận đúng bản chất khoa học của lĩnh vực này, không nên quá kỳ vọng hoặc quảng bá quá mức khi các bằng chứng khoa học vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện", TS.BS Nguyễn Tiến Dũng chia sẻ.

Chính từ cách tiếp cận đó, năm 2024, Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào được thành lập với mong muốn tạo dựng một môi trường kết nối các nhà khoa học, bác sĩ lâm sàng và các đối tác trong nước, quốc tế để thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Toàn cảnh hội thảo

Theo TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, ngay từ những ngày đầu, Viện đã lựa chọn con đường xây dựng nền tảng khoa học bền vững. "Chúng tôi mong muốn tập hợp những nhà khoa học có chuyên môn sâu trong lĩnh vực công nghệ tế bào, đồng thời kết nối với các bác sĩ lâm sàng để các kết quả nghiên cứu có thể từng bước được kiểm chứng và ứng dụng vào thực tiễn", ông nói.

Đến nay, mặc dù mới thành lập hơn hai năm, Viện đã quy tụ hơn 20 nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia hoạt động chuyên môn; đồng thời thiết lập mạng lưới hợp tác với nhiều viện nghiên cứu, bệnh viện, các đối tác trong nước và quốc tế tại Nhật Bản, Singapore, Malaysia cùng một số quốc gia có thế mạnh về công nghệ tế bào.

Hội thảo kết nối cùng các chuyên gia chia sẻ về các công nghệ tế bào gốc.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, IRACT cũng chú trọng xây dựng cầu nối giữa khoa học và cộng đồng thông qua các chương trình tọa đàm, hội thảo, diễn đàn chuyên môn và chuỗi MedTalk với sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành. Theo TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, truyền thông khoa học là một phần quan trọng trong sứ mệnh của Viện nhằm giúp người dân hiểu đúng về liệu pháp tế bào gốc, tránh bị ảnh hưởng bởi những quảng cáo thiếu căn cứ hoặc thổi phồng công dụng.

Song song với đó, Viện đang triển khai nhiều hoạt động hợp tác nghiên cứu với các đối tác quốc tế trong lĩnh vực phân tích gen, công nghệ tế bào và y học tái tạo; đồng thời xây dựng và triển khai các đề cương nghiên cứu để từng bước tạo ra những bằng chứng khoa học phục vụ việc ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ điều trị.

Theo Viện trưởng IRACT, mục tiêu lâu dài không chỉ là thực hiện các nghiên cứu độc lập mà còn hình thành mạng lưới hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu và bệnh viện nhằm rút ngắn khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thực hành lâm sàng. Trong y học, muốn chứng minh hiệu quả của một liệu pháp mới thì điều quan trọng nhất là phải dựa trên kết quả của các nghiên cứu được thiết kế chặt chẽ, các bước thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt, theo dõi đầy đủ trước và sau điều trị để tạo ra những dữ liệu khoa học đáng tin cậy. Đây cũng là hướng mà Viện đang ưu tiên triển khai trong giai đoạn tới.

Phiên thảo luận cùng các khách mời về ứng dụng tế bào gốc trong điều trị do IRACT tổ chức.

Một trong những thách thức lớn hiện nay, theo TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, là hành lang pháp lý dành cho lĩnh vực công nghệ tế bào gốc tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình xây dựng và từng bước hoàn thiện.

"Dù còn nhiều khó khăn, chúng tôi tin rằng khi chúng ta có một nền tảng pháp lý rõ ràng, cùng với sự tham gia của các nhà khoa học, bệnh viện và cơ quan quản lý, lĩnh vực công nghệ tế bào gốc sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn, mang lại nhiều giá trị thiết thực trong chăm sóc sức khỏe con người", TS.BS Nguyễn Tiến Dũng bày tỏ.

Ông cũng cho biết thêm, hiện nay tại Việt Nam đã có nhiều cơ sở nghiên cứu, nhiều bệnh viện lớn đã và đang triển khai nghiên cứu, ứng dụng công nghệ gene và tế bào, đóng góp quan trọng cho sự phát triển của lĩnh vực y sinh này. Mục tiêu mà IRACT hướng tới là trở thành một đơn vị nghiên cứu nghiêm túc, bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn để từng bước đóng góp vào sự phát triển chung của y học tái tạo.

Là một đơn vị còn non trẻ, hành trình của Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào mới chỉ bắt đầu. Nhưng với định hướng lấy khoa học làm nền tảng, lấy hợp tác làm động lực và lấy lợi ích của người bệnh làm mục tiêu, Viện kỳ vọng sẽ góp thêm những viên gạch đầu tiên cho quá trình phát triển công nghệ tế bào tại Việt Nam, từng bước đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với thực tiễn chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng điều trị trong tương lai.

PV